Dagelijkse drones en raketten — is Oekraïne écht veilig?

In het jaar 2025 blijft de militaire situatie in de Oekraïne uiterst zorgwekkend, vooral voor burgers in door oorlog getroffen gebieden. Dagelijks worden er tientallen doden en gewonden geregistreerd door aanvallen met drones, raketten en loitering-munities. Tegelijkertijd groeit in Nederland de groep mensen die betogen dat Oekraïense vluchtelingen inmiddels wel terug kunnen, omdat het land “veilig” zou zijn. Dit contrasteert scherp met de feiten op de grond.

Ruim 6700 slachtoffers

Volgens de United Nations Human Rights Monitoring Mission in Ukraine (HRMMU) kwam het aantal geregistreerde burger­slachtoffers (doden én gewonden) in de eerste helft van 2025 uit op circa 6.754 — dat is een stijging van 54 % ten opzichte van dezelfde periode in 2024.
Specifiek werden in juli alleen al 89 doden en 572 gewonden geregistreerd bij een combinatie van raket- en droneaanvallen.
In juni werden naar schatting 232 doden en 1.343 gewonden geregistreerd — het hoogste maandcijfer in meer dan drie jaar.

Deze cijfers illustreren dat, ondanks het argument dat sommige Nederlandse organisaties en opinie­vormers aanvoeren, het niet gerechtvaardigd lijkt om te beweren dat Oekraïne “veilig genoeg” is voor grootschalige terugkeer van vluchtelingen. Immers:

• De intensiteit van langeafstand-aanvallen (missiles en loitering munitions) is in 2025 toegenomen.
• Drones zijn inmiddels de meest voorkomende oorzaak van burger­doden in Oekraïne, volgens rapportage van begin 2025.
• In verschillende gebieden geldt nog steeds actieve oorlogssituatie, met front­linies, bombardementen op infrastructuur en onveiligheid voor burgers.

Deze cijfers illustreren dat, ondanks het argument dat sommige Nederlandse organisaties en opinie­vormers aanvoeren, het niet gerechtvaardigd lijkt om te beweren dat Oekraïne “veilig genoeg” is voor grootschalige terugkeer van vluchtelingen. Immers:

• De intensiteit van langeafstand-aanvallen (missiles en loitering munitions) is in 2025 toegenomen.
• Drones zijn inmiddels de meest voorkomende oorzaak van burger­doden in Oekraïne, volgens rapportage van begin 2025.
• In verschillende gebieden geldt nog steeds actieve oorlogssituatie, met front­linies, bombardementen op infrastructuur en onveiligheid voor burgers.

Waarom terugkeer-argumenten misplaatst kunnen zijn

Er zijn verschillende redenen waarom het pleidooi om vluchtelingen te laten terugkeren naar Oekraïne prematuur of zelfs onverantwoord is:

1. Veiligheidsrisico’s blijven groot. De registratie van honderden gewonden en tientallen doden per maand laat zien dat het risico op lichamelijk letsel en overlijden voor burgers niet is weggenomen.
2. Infrastructuur en basisvoorzieningen zijn beschadigd. Niet alleen woningen maar ook elektriciteit, water en gezondheidszorg worden regelmatig geraakt of uitgeschakeld.
3. Displacement en onduidelijke statusgebieden. Veel van de door oorlog getroffen gebieden zijn nog (deels) onbereikbaar of onveilig vanwege bombardementen of militaire operaties.
4. Vergeten slachtoffergroepen. De statistieken betreffen geregistreerde slachtoffers; de werkelijke aantallen kunnen hoger zijn omdat monitoring en verificatie in oorlogsgebieden moeilijk zijn.

Wat betekent dit voor vluchtelingen en beleid?

Voor vluchtelingen uit Oekraïne in Nederland is het advies op dit moment om terugkeer in individuele gevallen zorgvuldig te beoordelen, niet als standaardoplossing. Beslissingen hierover zouden gebaseerd moeten zijn op concrete veiligheidsbeoordelingen in de specifieke gemeente of oblast in Oekraïne, en niet op een algemene veronderstelling dat “het veilig is”. Voor beleidsmakers en maatschappelijke organisaties geldt:

• Onderzoek per regio of gebied of de veiligheid tijdelijk stabiel is (geen actieve bombardementen, stabilisatie van infrastructuur).
• Let op wat slachtoffers-cijfers zeggen: een stijging van 54% in burger­slachtoffers is geen teken van afnemende oorlog.
• Neem de subjectieve ervaring van vluchtelingen serieus: angst voor terugkeer is niet automatisch symptoom van ‘onwil’, maar vaak een rationalisatie van de actuele situatie.
• Communiceer helder dat “veilig” niet betekent “oorlogsvrij”, maar “risicobereid en goed beoordeeld”.

Conclusie

Hoewel het begrijpelijk is dat in Nederland de discussie ontstaat over terugkeer van Oekraïense vluchtelingen, geven de cijfers geen aanleiding om te concluderen dat Oekraïne op dit moment veilig genoeg is voor massale terugkeer. Dagelijkse drone- en raketaanvallen blijven burgers treffen, met tientallen doden en honderden gewonden per maand. Zolang die dreiging aanwezig is, verdient terugkeer alleen plaats onder zeer goed gecontroleerde en individuele omstandigheden — en niet als algemeen beleid of drukmiddel.