Jeugdcriminaliteit onder jongeren met migratieachtergrond

DEN HAAG, 28 juli 2026 – De geregistreerde jeugdcriminaliteit in Nederland is sinds 2010 sterk afgenomen. Die daling geldt ook voor jongeren van wie zijzelf of een of beide ouders buiten Nederland zijn geboren. Tegelijkertijd blijven in politieregistraties duidelijke verschillen zichtbaar naar herkomst, geslacht, leeftijd en sociaaleconomische positie. Die verschillen vragen om analyse, maar geven geen wetenschappelijke basis om een complete bevolkingsgroep als respectloos tegenover de Nederlandse rechtsstaat te bestempelen.

In 2025 werden bijna 16.000 minderjarigen als verdachte geregistreerd. Dat kwam neer op 130 verdachten per 10.000 jongeren van 12 tot 18 jaar. In 2010 waren dat er nog 309 per 10.000. De geregistreerde verdachtenratio daalde daarmee in vijftien jaar met ongeveer 58 procent. Na een tijdelijke stijging in 2022 zette opnieuw een daling in.

Een politieregistratie is niet hetzelfde als een veroordeling. De politie registreert iemand als verdachte wanneer een redelijk vermoeden van schuld bestaat. In 2024 waren ongeveer 15.900 minderjarigen verdachte, terwijl circa 5.200 minderjarigen door het Openbaar Ministerie of de rechter schuldig werden bevonden. Een zorgvuldig onderzoek moet die categorieën daarom uit elkaar houden.

Term ‘allochtoon’ verbergt grote verschillen

Het CBS gebruikt de termen allochtoon en migratieachtergrond niet meer in de actuele statistieken. De huidige indeling kijkt naar het geboorteland van de jongere en dat van de ouders. Dat levert een nauwkeuriger beeld op dan één verzamelcategorie voor iedereen met buitenlandse wortels.

De voorlopige cijfers over 2025 laten zien dat van de in Nederland geboren minderjarigen met twee in Nederland geboren ouders 96 per 10.000 als verdachte werden geregistreerd. Bij in Nederland geboren jongeren met één in Nederland geboren ouder waren dat er 163. Onder in Nederland geboren jongeren met twee buiten Nederland geboren ouders ging het om 226 per 10.000. Voor jongeren die zelf buiten Nederland waren geboren bedroeg het cijfer 218 per 10.000.

Deze verschillen zijn reëel binnen de politieregistraties, maar vertellen niet automatisch waarom ze ontstaan. Leeftijdsopbouw, onderwijsniveau, huishoudinkomen, gezinssituatie en woonomgeving hangen eveneens samen met de kans om als verdachte te worden geregistreerd. CBS-analyses laten zien dat verschillen tussen herkomstgroepen kleiner worden wanneer voor een deel van deze kenmerken wordt gecorrigeerd.

Zelfrapportage levert bovendien een ander beeld op. In onderzoek waarin jongeren anoniem aangeven of zij delicten hebben gepleegd, werd geen algemene hogere prevalentie gevonden onder jongeren met een herkomst buiten Nederland. Minderjarigen van Nederlandse herkomst rapporteerden in dat onderzoek zelfs iets vaker een delict dan jongeren met een Europese of niet-Europese herkomst. Het verschil tussen zelfrapportage en politieregistratie onderstreept dat geregistreerde verdenkingen geen volledige maat zijn voor werkelijk gepleegde criminaliteit.

Winkeldiefstal blijft meest geregistreerde delict

Winkeldiefstal was in 2025 het meest voorkomende delict onder minderjarige verdachten. Ongeveer 3.800 jongeren werden daarvan verdacht, 37 procent minder dan in 2022. Het aantal minderjarige verdachten van vernieling, geweldsdelicten en andere vermogensdelicten lag ongeveer 60 procent lager dan in 2010. Voor drugsdelicten werden in 2025 ongeveer 630 minderjarigen geregistreerd, een derde minder dan vijftien jaar eerder.

Onderzoek naar de strafrechtketen wijst erop dat minderjarige verdachten met een migratieachtergrond relatief vaak voorkomen in dossiers over vermogenscriminaliteit. Die constatering mag niet worden vertaald naar de stelling dat afkomst criminaliteit veroorzaakt. Binnen iedere herkomstcategorie pleegt de overgrote meerderheid van de jongeren geen geregistreerd delict.

Ook het criminaliteitsbeeld verandert. In de landelijke zelfrapportage over 2023 zei bijna 17 procent van de 12- tot 18-jarigen in het voorafgaande jaar een traditioneel delict te hebben gepleegd. Geweld werd door 9,4 procent gemeld, online delicten door 9,1 procent en cyberdelicten door 7 procent. Drugsdelicten en wapenbezit werden veel minder vaak gerapporteerd. De cijfers laten zien dat uitsluitend kijken naar straatcriminaliteit een deel van de hedendaagse jeugdcriminaliteit buiten beeld laat.

Jongens veel vaker geregistreerd dan meisjes

Jongens werden in 2025 bijna vier keer zo vaak als verdachte geregistreerd als meisjes. Op 15-jarige leeftijd ging het om ongeveer 248 jongens en 74 meisjes per 10.000 leeftijdsgenoten. Onder 17-jarigen waren dat 316 jongens tegenover 60 meisjes per 10.000.

Het verschil betekent niet dat criminaliteit onder meisjes verwaarloosbaar is. Bij meisjes lag de piek in de verdachtenratio rond het vijftiende levensjaar. In zelfrapportages kwamen delicten bij jongens vaker voor, met winkeldiefstal als belangrijke uitzondering. Preventieprogramma’s die alleen op jongens zijn gericht, missen daardoor een deel van de problematiek en kunnen nieuwe vormen van online uitbuiting, fraude en faciliterende rollen over het hoofd zien.

Jeugdstrafrecht is pedagogisch, maar niet vrijblijvend

Het Nederlandse jeugdstrafrecht is gericht op begrenzing, gedragsverandering en het voorkomen van herhaling. De rechter houdt rekening met de ernst van het feit, de leeftijd, eerdere veroordelingen, persoonlijke omstandigheden, schade, groepsdruk en de ontwikkelingsfase van de verdachte. De landelijke oriëntatiepunten zijn hulpmiddelen en geen automatische tarieven.

Voor een eerste eenvoudige winkeldiefstal noemen de oriëntatiepunten bijvoorbeeld een taakstraf vanaf 20 uur. Bij een hogere goederenwaarde kan dat vanaf 30 uur zijn. Voor een eenvoudige mishandeling lopen de indicaties uiteen van 20 uur voor één klap tot ongeveer 60 uur wanneer een wapen is gebruikt of letsel is ontstaan.

Een lichte straatroof kan beginnen bij 60 uur taakstraf of een overeenkomstige jeugddetentie. Voor een overval op een winkel geldt als uitgangspunt een jeugddetentie vanaf vier maanden. Bij een woningoverval begint het uitgangspunt bij ongeveer zes maanden. Gebruik van wapens, ernstig letsel, een georganiseerd groepsverband en een kwetsbaar slachtoffer kunnen tot een hogere straf leiden.

De wettelijke maximale jeugddetentie bedraagt één jaar voor 12- tot en met 15-jarigen en twee jaar voor 16- en 17-jarigen. Bij ernstige feiten en zware gedragsproblematiek kan een PIJ-maatregel worden opgelegd, vaak aangeduid als jeugd-tbs. Die maatregel kan, afhankelijk van verlengingen en de omstandigheden, maximaal zeven jaar duren. In uitzonderlijke situaties kunnen 16- en 17-jarigen volgens het volwassenenstrafrecht worden berecht.

Geen bewijs voor groepsbreed disrespect

Een strafbaar feit is een overtreding van de wet. Daaruit volgt echter niet dat een hele herkomstgroep de democratische rechtsstaat afwijst. Disrespect voor de rechtsstaat is geen categorie in de criminaliteitsstatistiek en kan niet worden vastgesteld door alleen aantallen verdachten of veroordelingen te vergelijken.

Voor zo’n conclusie is afzonderlijk onderzoek nodig naar vertrouwen in politie en rechtspraak, kennis van instituties, ervaren legitimiteit en opvattingen over democratische regels. Een winkeldiefstal of geweldsdelict is juridisch verwijtbaar gedrag, maar vormt op zichzelf geen bewijs voor een ideologische afwijzing van de Nederlandse staatsinrichting.

Daarbij hoort ook onderzoek naar de werking van de strafrechtketen zelf. Een WODC-studie uit 2025 meldde dat 46 procent van de minderjarige politieregistraties betrekking had op jongeren met een migratieachtergrond, terwijl hun aandeel onder minderjarigen die jeugddetentie kregen 67 procent bedroeg.

Bij vergelijkbare feiten hadden in Nederland geboren jongeren met een migratieachtergrond volgens dat onderzoek 22 tot 28 procent meer kans op jeugddetentie dan jongeren van Nederlandse herkomst. Delictsoort en sociaaleconomische kwetsbaarheid verklaarden een deel, maar niet het volledige verschil. De onderzoekers concludeerden dat herkomst ook onafhankelijk van het vermeende strafbare feit samenhing met beslissingen in de strafrechtketen.

De rechtsstaat verlangt daarom twee zaken tegelijk: individuele verantwoordelijkheid voor strafbare feiten en gelijke, controleerbare behandeling door politie, Openbaar Ministerie en rechter. Een algemene culturele beschuldiging voldoet niet aan dat uitgangspunt en kan effectieve preventie bemoeilijken.

Armoede en omgeving verdienen meer aandacht

Minderjarigen uit huishoudens met een laag inkomen werden in 2025 ongeveer twee keer zo vaak als verdachte geregistreerd als jongeren uit andere huishoudens. Bij drugs- en wapendelicten was het verschil ongeveer tweeënhalf keer. Dat is geen bewijs dat armoede vanzelf tot criminaliteit leidt, maar wel een aanwijzing dat inkomen, kansen, schooluitval, schulden, buurtproblematiek en criminele rekrutering in samenhang moeten worden onderzocht.

Een effectieve aanpak combineert vroege signalering op school, ondersteuning van gezinnen, bescherming tegen online ronseling, zichtbare wijkagenten, snelle begrenzing bij eerste delicten en proportionele straffen bij herhaling of geweld.

De cijfers sinds 2010 tonen dat jeugdcriminaliteit niet onafwendbaar is. De daling is groot, maar de resterende problemen zijn geconcentreerd en vragen om maatwerk in plaats van algemene etiketten.

Conclusie

De officiële cijfers laten zowel een langdurige daling als blijvende verschillen zien. Jongens zijn veel sterker vertegenwoordigd dan meisjes, winkeldiefstal is het meest geregistreerde delict en sommige herkomstcategorieën hebben hogere verdachtenratio’s.

Tegelijkertijd wijzen zelfrapportage, sociaaleconomische analyses en onderzoek naar selectiviteit in de strafrechtketen erop dat afkomst geen zelfstandige verklaring biedt. Strafbaar gedrag moet stevig en individueel worden aangepakt. Een groepsbreed oordeel over gebrek aan respect voor de rechtsstaat wordt door de beschikbare gegevens niet gedragen.

Bronnenkader

Rechtspraak en LOVS, informatie over jeugdstrafrecht en landelijke oriëntatiepunten voor straftoemeting.

Centraal Bureau voor de Statistiek, Opnieuw minder minderjarige verdachten, gepubliceerd op 27 maart 2026.

CBS StatLine, Geregistreerde verdachten; persoonskenmerken, 2010-2025, bijgewerkt op 27 maart 2026. De gegevens over 2024 en 2025 zijn voorlopig.

CBS, Integratie en Samenleven 2024, hoofdstukken over geregistreerde verdachten, leeftijd, inkomen en herkomst.

WODC, Monitor Jeugdcriminaliteit, ontwikkelingen in geregistreerde en zelfgerapporteerde jeugdcriminaliteit.

WODC, onderzoek naar herkomst en selectiviteit binnen de strafrechtketen, juni 2025.