PwC: Ideale suikertaks op eetwaren blijkt onhaalbaar

Volgen onderzoek van PwC blijkt dat er geen ideaal voorkeursscenario bestaat voor de invoering van een suikerbelasting op eetwaren in Nederland. Het rapport van adviesbureau PwC stelt dat elk onderzocht scenario een complexe afweging vereist tussen gezondheidswinst, budgettaire opbrengsten, uitvoerbaarheid en juridische houdbaarheid.

Spanningsveld tussen gezondheid en opbrengst

Volgens de onderzoekers staan het gezondheidsdoel en de door het kabinet gewenste budgettaire opbrengst van 900 miljoen euro op gespannen voet met elkaar. Wanneer de belasting succesvol is en fabrikanten het suikergehalte verlagen of consumenten structureel minder suikerrijke producten kopen, neemt de belastinggrondslag af. Om in dat geval de opbrengsten structureel op peil te houden, zal de overheid de tarieven moeten verhogen.

Uitvoerbaarheid en juridische obstakels

Hoe gedetailleerder een heffingssysteem is afgestemd op gezondheidsdoelen, hoe complexer en kostbaarder de uitvoering wordt. Een zogeheten staffelsysteem, waarbij tarieven oplopen naarmate een product meer suiker bevat, geeft de sterkste prikkel tot het aanpassen van recepturen, maar brengt hoge administratieve lasten met zich mee en is uiterst fraudegevoelig rondom de tariefgrenzen. Het invoeren van uitzonderingen, bijvoorbeeld voor producten zonder verplicht voedingsetiket zoals verse bakkerskoeken of schepsnoep, creëert daarnaast juridische risico’s. Dit kan door de Europese Unie worden gezien als ongeoorloofde staatssteun of discriminatie van de interne markt.

Internationale voorbeelden waarschuwen

Het onderzoek keek tevens naar ervaringen in het buitenland en concludeert dat er geen overtuigend internationaal succesvoorbeeld is van een brede suikertaks op vaste voedingsmiddelen. In landen als Denemarken en Noorwegen werden belastingen op zoetwaren of frisdranken de afgelopen jaren zelfs weer afgeschaft. Dit gebeurde na klachten over weglekkende opbrengsten door grenshandel en aanzienlijke problemen met de handhaving en afbakening van productgroepen.

Kanttekeningen bij eerdere ramingen

Tot slot plaatst de PwC-analyse aanzienlijke kanttekeningen bij het eerdere Ecorys-rapport over de suikerbelasting, waarop veel overheidsbeleid momenteel is gebaseerd. Dat onderzoek leunt volgens PwC te zwaar op onzekere aannames en buitenlandse data uit 2015, waardoor de voorspelde daling van de suikerconsumptie, de verwachte gezondheidswinst en de geraamde uitvoeringskosten zeer terughoudend geïnterpreteerd dienen te worden.