Jongeren vaak via social media benaderd voor criminaliteit

AMSTERDAM, 20 juli 2026 – Eén op de vijf jongeren tussen de 16 en 27 jaar uit een jongerenpanel zegt via sociale media wel eens een oproep te hebben gezien voor drugs- of geweldsdelicten. Daarnaast gaf 6,1 procent aan zelf online voor zo’n klus te zijn benaderd. Dat blijkt uit het onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam, Erasmus Universiteit Rotterdam en het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR).

Het onderzoek laat zien welke rol social media spelen bij de betrokkenheid van jongeren bij zware drugs en geweldscriminaliteit, zoals het uithalen van drugs, het plaatsen van een explosief en het plegen van een plofkraak.

Jongeren waarmee voor het onderzoek is gesproken, vertellen dat zij meestal via hun directe omgeving betrokken zijn geraakt bij criminaliteit. Soms biedt dat bestaande fysieke netwerk alleen niet genoeg mogelijkheden om een delict te plegen.

Via social media kunnen dan andere contacten worden gelegd voor de uitvoer van delicten.

Verschuiving naar online criminaliteit en hybride groepen

Naast de traditionele delicten is er een duidelijke verschuiving zichtbaar naar online criminaliteit. Jongeren maken zich in toenemende mate schuldig aan verschillende vormen van cybercrime, zoals bankhelpdeskfraude, phishing en online oplichting, terwijl hun betrokkenheid bij traditionele criminaliteit deels lijkt af te nemen.

Hierbij ontstaan steeds vaker zogenoemde hybride groepen. Dit zijn jeugdgroepen die enerzijds traditionele criminaliteit plegen (zoals geweld of drugshandel) en zich anderzijds bezighouden met cybercrime. In de praktijk komt het voor dat de opbrengsten uit online fraude direct worden gebruikt om te investeren in verdovende middelen of vuurwapens.

Gebruik van sociale media voor actieve rekrutering

De toetreding tot deze criminele jeugdgroepen verloopt van oudsher deels via offline relaties in de wijk of op school, maar virtuele ontmoetingsplaatsen spelen inmiddels een net zo grote rol. Sociale platforms zoals Snapchat, Instagram en Telegram worden door criminele netwerken actief gebruikt om nieuwe mededaders te vinden.

Vaak worden kwetsbare of onwetende jongeren online gerekruteerd als 'geldezel' of katvanger. Op deze online kanalen wordt regelmatig geadverteerd met advertenties die de belofte wekken om makkelijk en snel veel geld te verdienen.

Status en snel geld als voornaamste drijfveren

De motivatie voor jongeren om zich bij deze netwerken aan te sluiten, komt in de meeste gevallen voort uit de drang naar status en financieel gewin. Binnen deze jongerencultuur wordt status sterk ontleend aan het bezit van dure merkkleding, auto's en andere luxegoederen.

Het plegen van cybercrime of andere online gefaciliteerde delicten wordt door deze groep gezien als een zeer lucratieve methode om deze specifieke levensstijl te kunnen bekostigen.

Lokale overheden missen zicht op de digitale straat

Ondanks de ernst en schaal van deze ontwikkeling, staan cybercriminele jeugdgroepen nog nauwelijks op de radar van lokale veiligheidscoalities en gemeenten.

De primaire reden hiervoor is dat de integrale overlegtafels en lokale actoren nog sterk afhankelijk zijn van fysieke waarnemingen op straat. Omdat cybercriminaliteit en online rekrutering zich volledig buiten het zicht van de wijkagenten en jongerenwerkers afspelen, blijven deze nieuwe criminele bendes vaak ongezien.

Daarbij ontbreekt het de professionals op straat momenteel nog te vaak aan de specifieke kennis en handvatten om signalen van cybercrime tijdig te herkennen.