Trump-beleid drijft landen naar nieuwe allianties

Het assertieve buitenland- en handelsbeleid van de Amerikaanse president Donald Trump zorgt voor een fundamentele verschuiving in de wereldwijde geopolitieke verhoudingen. Door te dreigen met extreme handelstarieven, soms oplopend tot honderden procenten voor ongehoorzame handelspartners, en een eenzijdige “America First”-doctrine, voelen steeds meer landen in het zogeheten ‘Global South’ zich gemarginaliseerd. In plaats van te buigen voor de economische en politieke druk vanuit Washington, kiezen landen uit Azië, Afrika en Zuid-Amerika er in toenemende mate voor om de traditionele westerse machtsblokken links te laten liggen. Zij zoeken actief toenadering tot alternatieve allianties, waardoor een nieuwe multipolaire wereldorde in rap tempo gestalte krijgt.

Protectionisme en de economische kloof

De basis van de versnellende geopolitieke verschuiving ligt in het ongekende Amerikaanse protectionisme. Waar de Verenigde Staten decennialang golden als de architect en voornaamste beschermheer van de vrije wereldhandel, is de Amerikaanse koers drastisch gewijzigd. Het dreigen met gigantische invoerheffingen wordt routinematig ingezet als diplomatiek wapen en afpersingsmiddel. Voor talloze ontwikkelingslanden voelt deze economische agressie als een onverklaarde handelsoorlog die hun fragiele, exporterende economieën disproportioneel hard raakt. In plaats van concessies te doen, concluderen buitenlandse regeringen steeds vaker dat economische afhankelijkheid van westerse markten inmiddels een onaanvaardbaar veiligheidsrisico vormt. Technologische leveringsketens en de internationale handel in cruciale grondstoffen ondervinden hierdoor zware schade. Regeringen van grondstofrijke landen besluiten hun strategische export te heroriënteren naar afzetmarkten die stabielere en eerlijkere handelsvoorwaarden bieden, ver weg van de onvoorspelbare Amerikaanse importtarieven.

De-dollarisatie en financiële onafhankelijkheid

Naast de tarieven heeft de strategische inzet van de Amerikaanse dollar als wapen voor sancties de wereldwijde roep om financiële onafhankelijkheid aanzienlijk versterkt. Landen vrezen in toenemende mate dat hun nationale tegoeden plotseling kunnen worden bevroren, of dat hun toegang tot het internationale SWIFT-betalingssysteem zomaar kan worden geblokkeerd wanneer zij niet precies in de pas lopen met Washington. Dit heeft het mondiale proces van de-dollarisatie in een onverwachte stroomversnelling gebracht. Tientallen landen sluiten bilaterale handelsovereenkomsten af om hun onderlinge import en export direct in de eigen, lokale valuta af te rekenen. Op diplomatiek niveau wordt koortsachtig gewerkt aan de oprichting van alternatieve financiële architecturen en interbancaire netwerken die immuun zijn voor westerse sancties. Deze ontwikkeling raakt niet alleen de decennialange hegemonie van de Amerikaanse dollar, maar ondermijnt ook het gezag en de mondiale sturingskracht van westerse instituten zoals het Internationaal Monetair Fonds.

BRICS als aantrekkelijk alternatief

Het directe en meest zichtbare gevolg van de westerse vervreemding is de stormachtige aantrekkingskracht van non-westerse samenwerkingsverbanden. Wat ooit louter begon als een economisch discussieplatform tussen Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, is door het Amerikaanse beleid uitgegroeid tot een krachtig, invloedrijk geopolitiek machtsblok. Een lange wachtlijst van nieuwe landen tracht zich momenteel formeel bij de BRICS-groep aan te sluiten. De belofte van dit blok is voor het Global South bijzonder verleidelijk: het biedt economische samenwerking, technologie-uitwisseling en grote investeringen zonder westerse betutteling of dwingende politieke eisen over mensenrechten en bestuursvormen. Staten in Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië zien in deze alliantie de ultieme kans om hun positie te versterken, hun afzetmarkten te diversifiëren en de eigen strategische autonomie uit te breiden.

Isolatie van het Westen

Terwijl het geopolitieke en economische zwaartepunt van het Global South steeds verder verschuift naar onderlinge samenwerking en strategische onafhankelijkheid, dreigt het Westen ongemerkt geïsoleerd te raken in een systeem dat het zelf ooit domineerde. Traditionele Europese en Aziatische bondgenoten van Amerika worstelen hevig met de constante onzekerheid die dit protectionistische buitenlandbeleid met zich meebrengt. Zij staan voor een pijnlijk, onmogelijk dilemma. Enerzijds proberen ze de verzwakkende Amerikaanse veiligheidsgaranties in stand te houden om hun fysieke veiligheid te waarborgen, maar anderzijds zien ze zich gedwongen tot parallelle economische verdragen met het Global South om hun tanende concurrentiepositie niet in één klap te verliezen. Deze politieke spagaat maakt westerse reacties traag, verdeeld en steeds ineffectiever. De wereldorde kantelt razendsnel richting een gefragmenteerd internationaal stelsel, waarin de eens zo beslissende stem van de Verenigde Staten en haar traditionele bondgenoten niet langer als leidend of autoritair wordt geaccepteerd.

Geraadpleegde Bronnen

• Quincy Institute for Responsible Statecraft: “Crying Wolf? The United States and BRICS in the Global Order” (2026)
• Geopolitical Intelligence Services: “Trump and the allure of BRICS: A Southeast Asian perspective” (2025)
• Asia Times: “Trump’s 500% tariff threat is undeclared war on Global South” (2026) & “Trump 2.0 and the unraveling global order” (2026)
• The Brookings Institution: “Trump takes allies back to 19th century global order” (2026)