UTRECHT – Nederland heeft woensdag te maken met een van de zwaarste landelijke OV-stakingen van de afgelopen jaren. Bij NS rijden de hele dag geen reguliere treinen en ook bus-, tram- en metroreizigers krijgen op veel plaatsen met volledige of forse uitval te maken. De vakbonden protesteren tegen bezuinigingen op de sociale zekerheid. Opvallend is dat het kabinet een deel van de omstreden plannen inmiddels heeft geschrapt of uitgesteld. Voor FNV en CNV is dat echter onvoldoende: volgens de bonden blijven belangrijke ingrepen in de WW en WIA overeind.
Waarom wordt er vandaag nog gestaakt?
De acties zijn in het begin van 2026 gestart nadat het kabinet omvangrijke hervormingen en bezuinigingen op de sociale zekerheid aankondigde. Vooral plannen rond de Werkloosheidswet (WW), de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) en de AOW stuitten op verzet.
FNV en CNV eisen dat de aangekondigde bezuinigingen volledig van tafel gaan. De bonden benadrukken dat de actie niet tegen NS of andere vervoerders is gericht, maar tegen politiek Den Haag. Volgens CNV kan iedere werknemer uiteindelijk met werkloosheid of arbeidsongeschiktheid te maken krijgen.
Daarbij speelt voor werknemers in het stads- en streekvervoer nog een tweede conflict. Volgens CNV staan ook bij de cao-onderhandelingen opgebouwde zekerheden onder druk. De vakbond spreekt daarom van een aanval „van twee kanten”: vanuit de cao en vanuit de landelijke politiek.
Kabinet heeft inmiddels forse concessies gedaan
Sinds de eerste acties is het kabinet wel degelijk opgeschoven. Uit de Prinsjesdagstukken die begin september uitlekten, blijkt dat een deel van de oorspronkelijke bezuinigingen op uitkeringen is geschrapt. Ook een voorgenomen snellere stijging van de AOW-leeftijd gaat volgens die stukken niet door. De geplande verkorting van de maximale WW-duur is bovendien met een jaar uitgesteld.
Dat roept de vraag op waarom een landelijke staking nog nodig is.
Het antwoord hangt sterk af van wie de plannen beoordeelt. Het kabinet presenteert de wijzigingen als een aanzienlijke tegemoetkoming. FNV stelt daar tegenover dat veel maatregelen slechts zijn uitgesteld en niet geschrapt. Volgens de vakbond blijft meer dan 70 procent van de structurele bezuinigingen overeind.
Zo wijst FNV erop dat de structurele bezuiniging op de WW volgens de bond nog altijd ongeveer 1,7 miljard euro bedraagt. De voorgenomen verkorting van de maximale WW-duur is naar achteren geschoven, maar volgens de vakbond niet definitief verdwenen. Ook een versobering van de opbouw van WW-rechten blijft onderwerp van discussie.
Bij de WIA gaat het volgens FNV om ongeveer 1,2 miljard euro aan structurele ingrepen. Daarnaast stelt de bond dat een deel van de financiële dekking rond de AOW nog niet definitief is geregeld.
Kabinet en vakbonden kijken anders naar dezelfde begroting
Daarmee ontstaat een opvallende situatie. In berichtgeving over de begroting wordt gesproken over het grotendeels terugdraaien van de bezuinigingen, terwijl FNV juist stelt dat 70 procent van de structurele besparingen blijft bestaan.
Dat verschil komt voor een belangrijk deel doordat uitstel door de vakbonden niet als het schrappen van een maatregel wordt gezien. Ook kijken de bonden verder dan alleen de begroting voor 2027 en nemen zij toekomstige structurele besparingen mee.
Premier Rob Jetten liet eerder al weten dat het kabinet de sociale zekerheid en met name de WIA wil hervormen. Volgens hem loopt het huidige stelsel vast en is niets doen geen optie. Wel heeft het kabinet aangegeven bereid te zijn maatregelen anders vorm te geven en daarover met vakbonden, werkgevers en politieke partijen te praten.
Geen NS-treinen in heel Nederland
Voor reizigers zijn de gevolgen woensdag groot. NS rijdt de gehele dag geen reguliere treinen. De enige belangrijke uitzondering is de Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Hoofddorp. Deze rijdt vier keer per uur.
Ook het internationale treinverkeer wordt hard geraakt. EuroCity, Eurocity Direct, Eurostar, ICE en Nightjet rijden woensdag niet in Nederland. Ook de regionale internationale treinen tussen Roosendaal en Antwerpen en tussen Luik en Aken vallen uit.
De staking bij het spoor loopt voor veel personeel van woensdag 02.00 uur tot donderdag 02.00 uur. Die tijden zijn mede zo gekozen om de normale treindienst donderdag sneller te kunnen hervatten.
Bussen, trams en metro’s verschillen per regio
Bij het stadsvervoer is de uitval eveneens groot. In Amsterdam rijden geen GVB-bussen, trams en metro’s en varen ook veel ponten niet. In Rotterdam rijden geen RET-bussen, trams of metro’s en zijn de metrostations gesloten. Ook HTM in Den Haag rijdt gedurende de staking niet.
Bij regionale vervoerders is het beeld minder zwart-wit. Bij Arriva, Qbuzz, Keolis, EBS en verschillende regionale concessies kan een deel van de bussen wel rijden wanneer chauffeurs niet deelnemen aan de staking. Daardoor kan per lijn en zelfs per rit verschil ontstaan.
9292 adviseert reizigers daarom kort voor vertrek opnieuw te controleren of een bus daadwerkelijk rijdt.
Scholen sluiten niet landelijk de deuren
Een landelijke sluiting van scholen is niet afgekondigd. Onderwijsinstellingen bepalen zelf hoe zij met de onbereikbaarheid omgaan.
Dat leidt tot grote verschillen. Het STC houdt bijvoorbeeld zijn vmbo- en mbo-locaties open. Bij het mbo kan waar nodig online of hybride onderwijs worden aangeboden. De hbo-locatie aan de Lloydstraat is daarentegen voor hbo-onderwijs gesloten.
Het Grafisch Lyceum Rotterdam heeft ervoor gekozen mbo-lessen online te geven, terwijl de gebouwen wel openblijven. Vmbo-leerlingen kunnen daar deels op school en deels online onderwijs volgen.
Andere onderwijsinstellingen houden juist vast aan het gewone rooster. Zo meldt de HAN dat onderwijsactiviteiten en tentamens doorgaan en studenten zelf naar alternatief vervoer moeten zoeken. Ook verschillende middelbare scholen hebben ouders gevraagd vervoer voor hun kinderen te regelen.
Voor leerlingen en studenten geldt daarom dat zij het beleid van hun eigen school, mbo, hogeschool of universiteit moeten controleren.
Thuiswerken voor veel werknemers alternatief
Ook voor werknemers bestaat geen landelijke verplichting of speciaal overheidsadvies om vanwege de staking thuis te werken. Of thuiswerken mogelijk is, hangt af van afspraken tussen werkgever en werknemer.
Voor kantoorfuncties ligt thuiswerken voor de hand wanneer reizen met trein, bus of metro onmogelijk is. Instellingen zoals het Grafisch Lyceum hebben werknemers die niet naar hun werkplek kunnen reizen expliciet de mogelijkheid gegeven hierover afspraken met hun leidinggevende te maken.
Voor mensen die fysiek op hun werk aanwezig moeten zijn, zoals medewerkers in winkels, zorg, horeca, industrie en logistiek, is dat vanzelfsprekend veel moeilijker.
Meer auto’s kunnen voor extra files zorgen
De verwachting is dat een deel van de normaal gesproken miljoenen OV-reizigers voor de auto kiest. De ANWB waarschuwde vooraf dat het woensdagochtend door de landelijke staking drukker kan zijn op de weg.
Carpoolen, fietsen en thuiswerken kunnen een deel van de extra verkeersdruk opvangen. Vooral rond de grote steden kunnen echter meer auto’s op de weg verschijnen doordat juist daar tram, metro en trein vrijwel volledig wegvallen.
Ook rechtszaken gaan gewoon door
Niet alleen scholen en werkgevers moeten improviseren. Ook rechtbanken hebben te maken met mensen die hun bestemming niet kunnen bereiken.
De Rechtspraak heeft bepaald dat geplande zittingen woensdag in beginsel gewoon doorgaan. Wie door de staking onmogelijk bij een rechtszaak aanwezig kan zijn, moet contact opnemen met het gerecht. Een rechter kan vervolgens besluiten digitale deelname toe te staan of een zaak uit te stellen.
Komen er nog meer landelijke OV-stakingen?
Vooralsnog is geen nieuwe landelijke OV-staking na 9 september officieel aangekondigd. FNV meldt dat de werkzaamheden op het spoor vanaf donderdag 10 september om 02.00 uur worden hervat. Bij het streekvervoer starten diensten die vanaf donderdag beginnen eveneens weer.
Dat betekent echter niet dat het conflict voorbij is. CNV heeft aangegeven dat acties doorgaan zolang volgens de bond onvoldoende wordt tegemoetgekomen aan de eisen. Daarnaast vinden in september acties plaats in andere sectoren, waaronder metaal, zorg en overheid.
Of het openbaar vervoer later opnieuw wordt stilgelegd, zal vooral afhangen van de onderhandelingen na de stakingsdag en van de definitieve begrotingsplannen rond Prinsjesdag. De vakbonden houden daarmee de mogelijkheid van verdere acties open, maar een datum voor een volgende landelijke OV-staking is woensdagmorgen nog niet bekend.
Donderdag moet treinverkeer weer op gang komen
NS verwacht donderdag 10 september weer volgens de normale dienstregeling te rijden. Reizigers krijgen wel het advies vlak voor vertrek de reisplanner te controleren, omdat het opnieuw opstarten van een landelijke treindienst na een staking enige tijd kan kosten.
De staking van woensdag vormt daarmee ook een politieke krachtmeting. Het kabinet heeft aantoonbaar een aantal oorspronkelijke plannen aangepast, maar volgens de vakbonden is het verschil tussen uitstel en afstel doorslaggevend. Zolang daar geen overeenstemming over bestaat, blijft nieuwe arbeidsonrust mogelijk.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
