BRUSSEL, 15 april 2026 – Een NAVO zonder de Verenigde Staten is niet langer alleen een theoretische exercitie. Binnen Europa wordt steeds serieuzer gewerkt aan een scenario waarin de Europese bondgenoten de verdediging van het continent grotendeels zelf organiseren. Aanleiding is de groeiende onzekerheid over de Amerikaanse opstelling binnen het bondgenootschap, vooral sinds president Donald Trump herhaaldelijk twijfels heeft geuit over de waarde van de NAVO en de inzet van Washington voor Europese veiligheid.
Volgens The Wall Street Journal werken Europese landen aan een terugvaloptie waarbij bestaande NAVO-structuren overeind blijven, ook als de Verenigde Staten zich gedeeltelijk of volledig zouden terugtrekken. In diplomatieke en militaire kring wordt daarbij gesproken over een soort “Europese NAVO”, waarin Europese landen meer commando-, logistieke en operationele taken overnemen.
Onrust over Amerikaanse koers versnelt debat
De discussie is in een stroomversnelling geraakt door de onvoorspelbare koers van Trump. Europese bondgenoten vrezen niet alleen dat Washington zijn militaire betrokkenheid bij de NAVO kan verminderen, maar ook dat de politieke betrouwbaarheid van de Verenigde Staten verder onder druk komt te staan. Die vrees is de afgelopen weken toegenomen door nieuwe spanningen tussen de VS en bondgenoten over het Midden-Oosten en de Straat van Hormuz.
Hoewel een formele Amerikaanse uittreding uit de NAVO niet eenvoudig is, groeit in Europa het besef dat het continent voorbereid moet zijn op een situatie waarin Amerikaanse steun niet langer vanzelfsprekend is. Daarmee verschuift het debat van politieke wenselijkheid naar praktische uitvoerbaarheid.
Meer defensiegeld maakt Europa zelfbewuster
Dat een zelfstandiger Europese defensie geen onhaalbaar idee meer is, heeft veel te maken met de stijgende militaire uitgaven. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte meldde eind maart dat de Europese bondgenoten en Canada hun defensie-uitgaven in 2025 met 20 procent hebben verhoogd ten opzichte van een jaar eerder. Gezamenlijk ging het om meer dan 574 miljard dollar aan defensie-uitgaven. Alle bondgenoten haalden bovendien voor het eerst de oude NAVO-norm van minimaal 2 procent van het bruto binnenlands product.
Die ontwikkeling geeft Europa meer armslag. Landen als Duitsland, Frankrijk, Polen en het Verenigd Koninkrijk investeren steviger in bewapening, luchtverdediging, munitieproductie en militaire infrastructuur. Daardoor ontstaat meer ruimte om taken over te nemen die tot nu toe sterk afhankelijk waren van Amerikaanse capaciteiten.
Grootste knelpunten blijven inlichtingendiensten en afschrikking
Toch betekent meer geld niet dat Europa morgen volledig op eigen benen kan staan. Vooral op het gebied van strategische inlichtingen, luchttransport, commandostructuren en nucleaire afschrikking blijft de afhankelijkheid van de Verenigde Staten groot. Juist die onderdelen vormen al decennialang de ruggengraat van de NAVO.
Daarom draait het Europese overleg niet om een snelle breuk met Washington, maar om het verkleinen van kwetsbaarheden. Het doel is dat Europa zichzelf beter kan verdedigen als de Amerikaanse steun afneemt, terwijl de NAVO als organisatie zoveel mogelijk intact blijft.
NAVO-topman hamert op sterkere Europese pijler
Rutte benadrukte deze maand nog dat een sterker Europa binnen een sterkere NAVO noodzakelijk is. Daarmee probeert hij twee boodschappen tegelijk af te geven: de trans-Atlantische band blijft van groot belang, maar Europese landen moeten wel veel meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen veiligheid.
Die lijn sluit aan bij een bredere trend. Waar Europese defensiesamenwerking jarenlang traag en gevoelig lag, lijkt de urgentie nu groter dan ooit. Zeker sinds de oorlog in Oekraïne en de oplopende spanningen rond Rusland groeit de overtuiging dat Europa sneller moet kunnen handelen, ook zonder directe Amerikaanse aansturing.
Politieke boodschap is helder
De politieke betekenis van het debat is groot. Een NAVO zonder Amerika blijft voorlopig een noodscenario, maar wel een scenario dat steeds serieuzer wordt voorbereid. Daarmee geven Europese hoofdsteden een duidelijk signaal af: de veiligheid van het continent mag niet volledig afhankelijk blijven van de grillen van één Amerikaanse president.
Of het ooit daadwerkelijk zover komt, is onzeker. Maar dat Europa zich nu al voorbereidt op die mogelijkheid, laat zien hoe ingrijpend de verhoudingen binnen het bondgenootschap zijn veranderd. Een NAVO zonder Amerika is daarmee niet vanzelfsprekend, maar wel aanzienlijk voorstelbaarder geworden dan enkele jaren geleden.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.