WASHINGTON/MOSKOU – Het Kremlin heeft de verwachtingen over een mogelijk vredesakkoord voor Oekraïne getemperd, nadat de Amerikaanse president Donald Trump had gesproken over een omvangrijke overeenkomst die zelfs betrekking zou kunnen hebben op de veiligheid van heel Europa. Volgens Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov beschikt Moskou nog niet over concrete informatie over het door Trump aangekondigde akkoord. De uitspraken komen op een gevoelig moment, omdat vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, Rusland en Oekraïne op 10 en 11 november in Abu Dhabi opnieuw met elkaar gaan onderhandelen. Het worden de eerste rechtstreekse trilaterale vredesbesprekingen sinds februari van dit jaar.

Trump wekte donderdag 5 november de indruk dat een diplomatieke doorbraak binnen handbereik ligt. Nadat hij in het Witte Huis de Russische gezant Kirill Dmitrijev had ontvangen, verklaarde de Amerikaanse president tegenover verslaggevers dat er een omvangrijke overeenkomst in voorbereiding was. Daarbij suggereerde hij dat de onderhandelingen verder zouden gaan dan uitsluitend het beëindigen van de oorlog in Oekraïne.

Volgens Trump zou het akkoord mogelijk betrekking hebben op de bredere Europese veiligheid. Hij sprak over een groot en prachtig akkoord waar uiteindelijk iedereen tevreden mee zou zijn. Concrete afspraken, voorwaarden of een tijdschema voor de uitvoering maakte hij echter niet bekend.

Kremlin weet nog niets over aangekondigd akkoord

Een dag later reageerde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov aanzienlijk terughoudender. Op vragen van journalisten over de uitlatingen van Trump antwoordde hij dat er geen details beschikbaar waren. Volgens Peskov was de Russische gezant Kirill Dmitrijev bovendien nog niet teruggekeerd uit de Verenigde Staten en had hij president Vladimir Poetin daarom nog niet persoonlijk kunnen informeren over de resultaten van zijn bezoek.

De verklaring betekent niet noodzakelijk dat Moskou de Amerikaanse plannen afwijst, maar onderstreept wel dat er nog geen publiek bevestigde overeenstemming bestaat over de inhoud van een nieuw vredesakkoord.

Peskov verklaarde daarnaast dat Rusland geen voorstellen van Europese landen had ontvangen over mogelijke veiligheidsgaranties. Volgens hem zullen dergelijke garanties uiteindelijk onderdeel moeten worden van een bredere discussie over de toekomstige veiligheid van Europa.

De Kremlinwoordvoerder stelde dat overleg met Europese landen in een later stadium noodzakelijk zal zijn, omdat een duurzame veiligheidsregeling niet uitsluitend tussen Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten kan worden overeengekomen.

Tegelijkertijd uitte hij kritiek op de Europese regeringen. Volgens Peskov ontbreekt het daar aan duidelijkheid over wie namens Europa zou moeten deelnemen aan toekomstige onderhandelingen.

Trump spreekt Russische gezant, maar niet Oekraïense delegatie

Het bezoek van Kirill Dmitrijev aan Washington vond plaats tijdens een bijeenkomst die first lady Melania Trump had georganiseerd rond een humanitaire operatie in de Oekraïense stad Olesjky, die onder Russische controle staat.

Bij deze bijeenkomst waren zowel Russische als Oekraïense vertegenwoordigers aanwezig. De humanitaire operatie was mogelijk gemaakt door een tijdelijk staakt-het-vuren van zes dagen, van 27 oktober tot en met 1 november. Volgens Melania Trump konden daardoor hulpgoederen worden aangevoerd en honderden inwoners worden geëvacueerd.

De Amerikaanse first lady heeft de afgelopen periode een rol gespeeld bij humanitaire contacten tussen beide landen. Daarbij lag de nadruk onder meer op het herenigen van kinderen met hun families en het mogelijk maken van hulpverlening in oorlogsgebieden.

Trump bevestigde na afloop dat hij persoonlijk met Dmitrijev had gesproken. Opvallend was dat de Amerikaanse president tegelijkertijd aangaf geen ontmoeting te hebben gehad met de Oekraïense vertegenwoordigers die eveneens in het Witte Huis aanwezig waren.

Dat onderscheid is politiek gevoelig. Oekraïne heeft herhaaldelijk benadrukt dat beslissingen over zijn grondgebied, veiligheid en toekomst niet zonder directe betrokkenheid van Kyiv kunnen worden genomen.

Nieuwe vredesbesprekingen op 10 en 11 november

De volgende diplomatieke stap vindt plaats in Abu Dhabi, de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten. Daar komen op dinsdag 10 en woensdag 11 november delegaties uit Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten bijeen.

Het overleg wordt georganiseerd onder Amerikaanse bemiddeling. De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner worden verwacht als belangrijkste onderhandelaars namens Washington. Rusland heeft bevestigd dat presidentieel adviseur Vladimir Medinski de Russische delegatie zal leiden.

Volgens de Amerikaanse regering zullen de besprekingen zich richten op het beëindigen van de oorlog, mogelijke vormen van de-escalatie, humanitaire maatregelen en afspraken over de veiligheid na een eventueel vredesakkoord.

Een belangrijk onderwerp wordt de vraag welke garanties Oekraïne kan krijgen om een nieuwe Russische aanval te voorkomen. Kyiv wil voorkomen dat een tijdelijk bestand Rusland slechts de gelegenheid geeft om zijn strijdkrachten te versterken en later opnieuw aan te vallen.

Rusland stelt daar tegenover dat een toekomstige regeling ook rekening moet houden met Russische veiligheidsbelangen. Moskou heeft zich in het verleden onder meer verzet tegen verdere uitbreiding van de NAVO en tegen bepaalde vormen van westerse militaire aanwezigheid in Oekraïne.

De standpunten van beide landen liggen daarmee nog altijd ver uiteen.

Oekraïne wil geen grondgebied opgeven

De Oekraïense regering heeft voorafgaand aan de gesprekken duidelijk gemaakt dat een beëindiging van de oorlog volgens haar moet plaatsvinden zonder nieuwe territoriale concessies aan Rusland.

Een adviseur van het kantoor van president Volodymyr Zelensky verklaarde vrijdag dat Oekraïne wil inzetten op het stoppen van de gevechten langs de huidige frontlinie. Daarnaast wil Kyiv afspraken maken over het beëindigen van aanvallen op energievoorzieningen en het waarborgen van veilige scheepvaart op de Zwarte Zee.

Ook de uitwisseling van krijgsgevangenen en de voorbereiding van een mogelijke ontmoeting tussen de leiders van de betrokken landen staan op de Oekraïense agenda.

Zelensky heeft bovendien benadrukt dat toekomstige veiligheidsgaranties duidelijk en schriftelijk moeten worden vastgelegd. Daarbij moet volgens Oekraïne helder zijn welke maatregelen bondgenoten zullen nemen wanneer Rusland na een vredesregeling opnieuw militair geweld gebruikt.

De Oekraïense president reageerde voorzichtig op de uitspraken van Trump over een bredere Europese veiligheidsovereenkomst. Hij gaf aan nog onvoldoende details te kennen en waarschuwde dat een dergelijke regeling risico's kan opleveren wanneer de belangen van Oekraïne en Europa niet voldoende worden beschermd.

Europese landen vrezen afspraken buiten hen om

Ook binnen de Europese Unie hebben de uitlatingen van Trump tot vragen geleid. Europese regeringen willen voorkomen dat Washington en Moskou onderling afspraken maken over de toekomstige veiligheidsstructuur van Europa zonder dat de betrokken landen daarover kunnen meebeslissen.

De Europese buitenlandchef Kaja Kallas benadrukte vrijdag dat Europa al een veiligheidsstructuur heeft, met bestaande verdragen en afspraken. Volgens haar ligt het probleem niet bij het ontbreken van een nieuw systeem, maar bij het feit dat Rusland bestaande internationale afspraken heeft geschonden.

Ook Polen heeft gewaarschuwd dat overeenkomsten over de Europese veiligheid niet buiten de Europese landen om kunnen worden gesloten.

In Brussel hebben Amerikaanse, Oekraïense, Europese en NAVO-vertegenwoordigers inmiddels overleg gevoerd over mogelijke veiligheidsgaranties, de toekomstige Europese veiligheidsstructuur en economische steun voor de wederopbouw van Oekraïne.

Jared Kushner verklaarde dat Washington werkt aan een bredere regeling die de veiligheidszorgen van de betrokken partijen moet adresseren en het risico op toekomstige militaire confrontaties moet verminderen.

Hoe die Amerikaanse plannen zich precies verhouden tot de bestaande NAVO-verplichtingen en de wensen van Oekraïne en Europese regeringen, is nog niet duidelijk.

Doorbraak blijft onzeker ondanks diplomatiek overleg

Ondanks de intensivering van de diplomatieke contacten is een snelle doorbraak onzeker. De belangrijkste geschilpunten zijn sinds eerdere onderhandelingen nauwelijks verdwenen.

Rusland houdt vast aan vergaande eisen over de status van bezette Oekraïense gebieden en toekomstige veiligheidsafspraken. Oekraïne verzet zich tegen het definitief afstaan van grondgebied en verlangt garanties die een nieuwe Russische aanval daadwerkelijk kunnen voorkomen.

Daar komt bij dat de oorlog ondertussen doorgaat. Rusland voert nog altijd aanvallen uit op Oekraïense steden en energievoorzieningen. Ook in de aanloop naar de nieuwe onderhandelingen zijn opnieuw slachtoffers gevallen en is schade ontstaan aan civiele infrastructuur.

De militaire ontwikkelingen hebben rechtstreeks invloed op de diplomatieke verhoudingen. Beide partijen proberen hun onderhandelingspositie te versterken, terwijl de Amerikaanse regering zoekt naar mogelijkheden om de strijdende partijen tot concessies te bewegen.

Volgens verschillende deskundigen is daarom voorzichtigheid geboden bij de optimistische uitspraken van Trump. Ook onderzoeker Mark Temnycky, verbonden aan het Eurasia Center van de Atlantic Council, achtte een onmiddellijke doorbraak volgens Newsweek onwaarschijnlijk.

De gesprekken in Abu Dhabi zullen moeten uitwijzen of de betrokken landen daadwerkelijk bereid zijn hun standpunten dichter bij elkaar te brengen.

Voorlopig bestaat er vooral een groot verschil tussen de verwachtingen die Trump publiekelijk heeft gewekt en de concrete afspraken die de verschillende partijen hebben bevestigd. Waar de Amerikaanse president spreekt over een omvangrijk vredesakkoord voor Oekraïne en mogelijk heel Europa, benadrukt het Kremlin dat er nog geen details bekend zijn.

De onderhandelingen van 10 en 11 november vormen daarmee een nieuwe diplomatieke poging om de oorlog te beëindigen, maar nog geen aanwijzing dat een definitieve overeenkomst daadwerkelijk binnen handbereik ligt.