Rechter geeft Extinction Rebellion gelijk over toegangsverbod Schiphol

De voorzieningenrechter van de rechtbank Noord-Holland heft de toegangsverboden op die zijn opgelegd aan demonstranten van Extinction Rebellion (XR). De toegangsverboden van vijf of tien jaar maken een ontoelaatbare inbreuk op het demonstratierecht. 

Toegangsverbod

Schiphol heeft aan 37 XR-demonstranten een toegangsverbod opgelegd, omdat zij op 8 maart 2025 hebben gedemonstreerd in het beveiligde gebied van de luchthaven Schiphol of dat hebben geprobeerd. Bij de voorzieningenrechter eist de Stichting Vrienden van XR dat Schiphol die toegangsverboden opheft.

Schiphol stelt dat ze als eigenaar van het gebied uit veiligheidsoverwegingen het demonstratierecht kan beperken. De demonstratie was ook al verboden door de burgemeester van Haarlemmermeer.

Beslissing van de rechtbank

De voorzieningenrechter heft de toegangsverboden op. De toegangsverboden beperken de uitoefening van het demonstratierecht en dat is alleen toelaatbaar als dat noodzakelijk is om de veiligheid te garanderen. Schiphol heeft niet duidelijk gemaakt dat er een concreet veiligheidsrisico was. De lange toegangsverboden maken demonstraties op de luchthaven onmogelijk door de afschrikwekkende werking, het ‘chilling effect’ ervan. De verboden hebben ook grote gevolgen voor deze demonstranten, die vijf of tien jaar niet kunnen vliegen vanaf de luchthaven. De demonstranten hoefden deze sancties ook niet te verwachten, omdat de regels onvoldoende duidelijk zijn. Bovendien hebben ze in de afgelopen jaren vaker gedemonstreerd in het beschermde gebied van de luchthaven, zonder dat dit tot sancties leidde. 

Privaatterrein

Schiphol zegt terecht dat het demonstratierecht niet het recht geeft om ieder privaat terrein te betreden, maar de luchthaven is niet een ‘gewoon’ privaat terrein. De luchthaven vervult namelijk een belangrijke publieke functie. Als eigenaar van de luchthaven kan Schiphol het publiek dus niet zonder meer de toegang tot de luchthaven ontzeggen. Zij moet rekening houden met de belangen van derden, zoals het belang van de XR-demonstranten om hun demonstratierecht uit te kunnen oefenen.

Het demonstratierecht beschermt ook acties waarbij demonstranten, om hun punt te maken, bewust regels overtreden, maar alleen als die acties vreedzaam zijn. Dat was hier het geval.

De Stichting heeft een gerechtvaardigd belang om ook in het beschermde deel van de luchthaven te kunnen demonstreren. Onderdeel van het demonstratierecht is namelijk dat dit in het zicht kan plaatsvinden van het publiek tot wie men zich wil richten. De XR-demonstraties richten zich tegen het Flying Blue programma van KLM, en de lounge voor de deelnemers aan dit programma ligt nu eenmaal in het beperkt toegankelijke gebied.