MOSKOU – Rusland voert de druk op vrouwen rond moederschap, abortus en kinderloosheid verder op. Volgens de Oekraïense buitenlandse inlichtingendienst en het Russische Feministisch Anti-Oorlogsverzet zijn reproductieve rechten voor het Kremlin een binnenlands front geworden. De beweging stelt dat de Russische staat steeds nadrukkelijker probeert te bepalen hoe vrouwen omgaan met zwangerschap, gezin en toekomst.

De ontwikkeling past in een bredere koers waarin de Russische overheid traditionele gezinswaarden centraal stelt. President Vladimir Poetin presenteert hogere geboortecijfers al langer als noodzakelijk voor de toekomst van Rusland. Tegelijkertijd zijn volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch de toegang tot veilige abortuszorg en betrouwbare informatie over reproductieve keuzes steeds verder beperkt.

Verbod op ‘childfree-propaganda’

Een belangrijk onderdeel is het verbod op zogenoemde childfree-propaganda. Poetin ondertekende in november 2024 een wet die het strafbaar maakt om een kinderloze levensstijl positief te presenteren of te promoten. De boetes kunnen oplopen tot 400.000 roebel voor personen en 5 miljoen roebel voor organisaties. Buitenlanders kunnen volgens de wet ook worden uitgezet.

De wet is breed geformuleerd. Daardoor is onduidelijk waar persoonlijke ervaringen eindigen en verboden propaganda begint. Critici vrezen dat open gesprekken over kinderloosheid, zware bevallingen, postnatale depressie of twijfels over moederschap uit het publieke debat verdwijnen. Volgens de Oekraïense inlichtingendienst kunnen zelfs uitingen op sociale media aanleiding geven tot sancties.

Toegang tot abortus onder druk

Abortus is in Rusland formeel nog toegestaan, maar de praktische toegang wordt volgens Human Rights Watch steeds moeilijker. Sinds 2023 zijn meer dan 200 klinieken hun vergunning voor abortuszorg kwijtgeraakt. In meerdere regio’s zijn private klinieken gestopt met het uitvoeren van abortussen, soms na druk van lokale autoriteiten of religieuze organisaties.

Ook in publieke zorginstellingen neemt de druk toe. Vrouwen die een abortus willen, moeten volgens richtlijnen verplichte gesprekken voeren die gericht zijn op het voortzetten van de zwangerschap. In sommige regio’s doen ook geestelijken mee aan zulke gesprekken. Human Rights Watch stelt dat deze aanpak strijdig is met internationale normen rond geïnformeerde toestemming en niet-dwingende zorg.

Terugkeer naar verleden

De verwijzing naar stalinistische praktijken komt voort uit de historische gevoeligheid van het onderwerp. Onder Josef Stalin werd abortus in 1936 verboden. Na zijn dood werd abortus opnieuw toegestaan, maar de Russische staat heeft volgens onderzoekers en activisten telkens geprobeerd reproductie te sturen wanneer demografie of politieke ideologie daarom vroeg.

Volgens AP past de huidige koers in een conservatieve draai onder Poetin, waarbij de Russische Orthodoxe Kerk en het Kremlin elkaar vinden in het benadrukken van traditionele waarden. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat vrouwen daardoor steeds minder ruimte krijgen om zelfstandig te beslissen over zwangerschap, moederschap en gezinsvorming.