Wietexperiment kent opstartproblemen, eerste beeld positief

DEN HAAG – Het experiment met een gesloten coffeeshopketen heeft in de eerste maanden te maken gehad met opstartproblemen, maar de eerste ervaringen van betrokken coffeeshophouders zijn inmiddels overwegend positief. Het aantal bezoekers, de bezoekfrequentie en het cannabisgebruik veranderden tijdens de eerste vervolgmeting niet ten opzichte van de situatie voor de start van het experiment.

Dat blijkt uit de eerste vervolgmeting van het Experiment gesloten coffeeshopketen, die het kabinet op 9 september naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Met het experiment wordt onderzocht of gereguleerde productie, distributie en verkoop van cannabis mogelijk is en welke gevolgen dit heeft voor openbare orde, veiligheid, overlast en volksgezondheid. Het onderzoek wordt onder coördinatie van het WODC uitgevoerd door Breuer&Intraval, RAND Europe en het Trimbos-instituut.

Nog geen harde conclusies mogelijk

De eerste vervolgmeting heeft betrekking op de periode vanaf de start van de experimenteerfase op 7 april 2025 tot en met het eerste kwartaal van 2026. De feitelijke blootstelling aan de experimentele situatie bedroeg bij deze meting ongeveer drie maanden.

Het kabinet benadrukt daarom dat de resultaten vooral als een eerste momentopname moeten worden gezien. Er volgen nog meerdere tussenmetingen voordat een definitieve evaluatie kan worden uitgevoerd. Pas daarna kunnen conclusies worden getrokken over de effecten van de gesloten coffeeshopketen.

Tien gemeenten doen als interventiegemeente mee aan het experiment: Groningen, Almere, Arnhem, Nijmegen, Zaanstad, Voorne aan Zee, Breda, Tilburg, Maastricht en Heerlen. De ontwikkelingen worden vergeleken met tien gemeenten waar het bestaande gedoogbeleid van kracht blijft.

Problemen met aanbod en track-and-trace

Tijdens de beginfase waren er problemen met het aanbod van gereguleerde cannabis. Ook functioneerde het track-and-tracesysteem niet zonder problemen. Dat veroorzaakte volgens het onderzoek onzekerheid onder coffeeshophouders, onder meer over de vraag of klanten zouden blijven komen.

Volgens het kabinet zijn deze problemen inmiddels opgelost en zijn de eerste ervaringen overwegend positief. Het aantal coffeeshopbezoekers, de frequentie waarmee zij een coffeeshop bezoeken en het gebruik van cannabis bleven tijdens de onderzochte periode ongeveer gelijk aan de nulmeting.

Het aanbod veranderde wel. Coffeeshops in de gemeenten die aan het experiment deelnemen, verkopen inmiddels meer verschillende soorten producten dan coffeeshops in de vergelijkingsgemeenten. Het gaat onder andere om eetbare cannabisproducten, vapes en concentraten.

Wiet goedkoper, hasj juist duurder

Ook de prijzen laten verschillende ontwikkelingen zien. De gemiddelde prijs van wiet daalde in de interventiegemeenten sterker dan in gemeenten waar het bestaande coffeeshopbeleid geldt.

Bij hasj gebeurde juist het tegenovergestelde. De gemiddelde prijs steeg in de experimenteergemeenten, terwijl de ontwikkeling in de vergelijkingsgemeenten minder sterk of anders verliep. Joints werden in beide groepen iets duurder.

Geen duidelijke verandering in leefbaarheid

De ervaren leefbaarheid rond coffeeshops is volgens de eerste meting niet significant veranderd. Dat geldt zowel voor gemeenten die deelnemen aan het experiment als voor de vergelijkingsgemeenten.

Wel wordt overlast zoals rondhangende personen, verkeersdrukte en geluid in de interventiegemeenten iets vaker gemeld. Ten opzichte van de nulmeting nam de gerapporteerde overlast echter in beide groepen gemeenten toe.

Omwonenden en mensen die in de buurt werken beoordelen de veiligheid rond coffeeshops ongeveer hetzelfde als voor de start van het experiment. In beide groepen zegt ongeveer een op de vijf ondervraagden in het voorafgaande halfjaar slachtoffer te zijn geweest van een misdrijf in de buurt. Volgens de onderzoekers ligt dat in lijn met landelijke cijfers.

Illegale cannabismarkt blijft bestaan

De gereguleerde verkoop heeft de illegale cannabismarkt vooralsnog niet doen verdwijnen. Volgens het onderzoek blijven consumenten onder meer buiten coffeeshops kopen vanwege lagere prijzen, een gunstige prijs-kwaliteitverhouding en de mogelijkheid om grotere hoeveelheden aan te schaffen.

Opvallend is dat de gemiddelde hoeveelheid hasj per illegale transactie in de interventiegemeenten toenam. In de vergelijkingsgemeenten nam die hoeveelheid juist af. Mogelijk hield dit verband met de beperkte beschikbaarheid van hasj tijdens de beginfase van het experiment, maar de onderzoekers kunnen dat niet met zekerheid vaststellen.

Zorgen over cannabis met hoog THC-gehalte

Op het gebied van volksgezondheid zijn nog geen significante veranderingen gevonden in de manier waarop coffeeshopbezoekers hun gezondheid beoordelen. Ook het aandeel bezoekers met een verhoogd risico op problematisch cannabisgebruik veranderde niet significant.

Gemeenten, coffeeshophouders, telers en toezichthouders maken zich wel zorgen over producten met hoge THC-gehaltes. Het gaat onder meer om edibles, vapes en concentraten. Voor consumenten is volgens betrokken partijen niet altijd duidelijk hoe sterk dergelijke producten zijn en wat een passende dosering is.

Het kabinet heeft daarom besloten de bijsluiter bij gereguleerde cannabis aan te passen. Ook heeft het Trimbos-instituut opdracht gekregen aanvullend onderzoek te doen naar producten met een hoog THC-gehalte. Twee keer per jaar vindt daarnaast bestuurlijk overleg plaats met de deelnemende gemeenten.

Toekomst cannabisbeleid pas na eindevaluatie

Het kabinet wil vooraf geen vaste prestatie-indicatoren gebruiken om te bepalen of het experiment is geslaagd. Volgens de ministers zou dat onvoldoende recht doen aan de complexiteit en onvoorspelbaarheid van het onderzoek. Het experiment is vooral bedoeld om feitelijke kennis op te bouwen over de gevolgen van gereguleerde cannabisproductie en -verkoop.

De komende vervolgmetingen moeten uitwijzen of de nu waargenomen ontwikkelingen aanhouden, sterker worden of juist veranderen. Nadat het experiment is afgerond en het eindverslag beschikbaar is, wil het kabinet een besluit nemen over de toekomst van het Nederlandse cannabisbeleid.