Tekort aan sociaal advocaten zet toegang tot recht onder druk

DEN HAAG – De toegang tot juridische hulp voor mensen met een laag inkomen staat onder druk door een groeiend tekort aan sociaal advocaten. Vooral op het gebied van personen- en familierecht, sociaal zekerheidsrecht en huurrecht zijn onvoldoende advocaten beschikbaar. Dat meldt de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) na gesprekken met de elf lokale orden.

De NOvA roept staatssecretaris Teun Struycken van Justitie en Veiligheid op om snel maatregelen te nemen om de sociale advocatuur te versterken. Volgens de orde is een samenhangend pakket nodig om te voorkomen dat mensen met juridische problemen geen advocaat kunnen vinden.

Structureel 10 miljoen euro beschikbaar

Het kabinet maakte op Prinsjesdag bekend structureel 10 miljoen euro per jaar extra uit te trekken voor het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand. Volgens de NOvA is dat een eerste stap, maar is meer nodig om de sociale advocatuur op langere termijn overeind te houden.

De NOvA en de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN) waarschuwen al langer voor de gevolgen van het tekort. Wanneer de uitstroom van advocaten groter blijft dan de instroom, kan een groeiende groep rechtzoekenden moeite krijgen om juridische bijstand te krijgen.

Veel sociaal advocaten gaan met pensioen

Een belangrijke oorzaak is de vergrijzing binnen de beroepsgroep. Volgens de NOvA stoppen de komende tien jaar ongeveer 2.500 advocaten vanwege hun pensioen. Dat komt neer op circa 30 procent van het totale aantal sociaal advocaten.

Algemeen deken Sanne van Oers noemt het behoud van bestaande advocaten en het aantrekken van nieuwe advocaten daarom noodzakelijk. Volgens haar gaat het om een vakgebied dat van groot belang is voor de rechtsbescherming van burgers.

Extra geld nodig voor kantoren en opleiding

De NOvA en VSAN hebben een pakket maatregelen opgesteld. Voor de invoering van een kantoorvergoeding is volgens de organisaties op korte termijn 15 miljoen euro per jaar nodig. Daarmee moeten bestaande kantoorverbanden worden behouden en nieuwe vormen van samenwerking worden gestimuleerd.

Daarnaast wordt voor de komende vijf jaar jaarlijks 20 miljoen euro aan incidentele middelen gevraagd. Dat geld moet onder meer worden gebruikt voor extra opleidingsplaatsen, opleidingskantoren en regionale opleidingsnetwerken.

Daarmee moet de instroom van nieuwe sociaal advocaten worden vergroot.

Vooral familie- en huurrecht onder druk

De NOvA heeft de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met alle elf lokale orden. Daaruit komt volgens de organisatie een landelijk vergelijkbaar beeld naar voren.

Vooral het personen- en familierecht kampt met tekorten. Ook binnen het sociaal zekerheidsrecht en huurrecht zijn problemen. In sommige regio’s moeten rechtzoekenden volgens de NOvA langdurig zoeken voordat zij een advocaat vinden die een zaak op basis van gefinancierde rechtsbijstand wil behandelen.

Ook in het asiel- en vreemdelingenrecht zijn volgens de orde inmiddels tekorten zichtbaar.

Commerciële kantoren kunnen helpen

De NOvA onderzoekt daarnaast hoe commerciële advocatenkantoren een grotere bijdrage kunnen leveren aan het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand. Dit najaar wordt een bijeenkomst georganiseerd met sociale en commerciële kantoren.

Daar wordt onder meer gesproken over het behandelen van toevoegingszaken, het opleiden van nieuwe advocaten en praktische ondersteuning van sociale advocatenkantoren. Ook regionale samenwerking komt aan de orde.

De bedoeling is dat daaruit initiatieven voortkomen die op korte termijn kunnen worden uitgevoerd.

Overleg met betrokken organisaties

De NOvA wil met de staatssecretaris, de Raad voor Rechtsbijstand, de VSAN en andere betrokken partijen afspraken maken over de uitvoering van de maatregelen. Daarbij moet ook worden gekeken naar de resultaten die met de investeringen worden bereikt.

Volgens de orde is snelle actie nodig om te voorkomen dat het tekort aan sociaal advocaten verder oploopt en mensen met juridische problemen zonder passende rechtsbijstand komen te zitten.