BRUSSEL – Europese landen beginnen zich nadrukkelijker voor te bereiden op een mogelijke sterke verzwakking of instorting van de Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie (AMOC). Dit systeem van oceaanstromingen voert grote hoeveelheden warmte vanuit de tropen naar het noorden van de Atlantische Oceaan en speelt daardoor een belangrijke rol in het relatief milde klimaat van West- en Noord-Europa. Nieuwe onderzoeken wijzen erop dat de stroming kwetsbaarder kan zijn dan lange tijd werd aangenomen.
De AMOC kan worden gezien als een grote transportband in de Atlantische Oceaan. Warm en zout oppervlaktewater stroomt naar het noorden, koelt daar af en zakt naar grotere diepte, waarna kouder water weer zuidwaarts stroomt. Door klimaatverandering raakt dat mechanisme verstoord. Meer neerslag en smeltwater van onder meer de Groenlandse ijskap maken het water in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan zoeter en lichter, waardoor het moeilijker naar de diepte zakt.
Grote gevolgen voor Europa
Wanneer de AMOC sterk verzwakt, kan het klimaat in Europa ingrijpend veranderen. Vooral winters in Noordwest-Europa kunnen aanzienlijk kouder worden. Tegelijkertijd kunnen zomers droger worden, terwijl ook veranderingen in stormpatronen worden verwacht. Volgens wetenschappers kan een sterke AMOC-verzwakking daarmee zorgen voor een opmerkelijke situatie: delen van Europa kunnen afkoelen terwijl de gemiddelde temperatuur op aarde verder stijgt.
POLITICO meldt dat Europese overheden de mogelijke gevolgen inmiddels serieuzer meenemen in hun risicoanalyses. Landen van IJsland tot Nederland kijken naar maatregelen, waaronder extra onderzoek, vroegtijdige waarschuwingssystemen en analyses van de gevolgen voor nationale veiligheid en infrastructuur.
De gevolgen zouden bovendien niet beperkt blijven tot Europa. Een forse verandering van de AMOC kan mondiale neerslagpatronen beïnvloeden, waaronder moessongebieden in Afrika en Zuid-Amerika. Ook kan de zeespiegel langs delen van de Atlantische kust sneller stijgen.
Veranderingen mogelijk al vanaf jaren veertig
Een volledige instorting van de AMOC zou zich waarschijnlijk over tientallen jaren voltrekken. Dat betekent volgens wetenschappers echter niet dat de gevolgen pas zichtbaar worden wanneer de stroming vrijwel helemaal is stilgevallen.
Onderzoekers waarschuwen dat onderdelen van het systeem eerder kunnen veranderen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de subpolaire gyre ten zuiden van Groenland. Sommige studies wijzen erop dat veranderingen daar al vanaf de jaren veertig van deze eeuw kunnen optreden. Dergelijke veranderingen zouden vervolgens binnen relatief korte tijd merkbare gevolgen voor het Europese klimaat kunnen hebben.
Hoe groot de kans op een volledige AMOC-instorting deze eeuw precies is, blijft onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Recente studies komen tot aanzienlijk hogere risico’s dan oudere klimaatmodellen. Tegelijkertijd bestaan nog grote onzekerheden over het moment waarop een kantelpunt eventueel wordt bereikt.
Nederland extra kwetsbaar voor zeespiegelstijging
Voor Nederland is vooral de mogelijke invloed op de zeespiegel van belang. Onderzoek van het KNMI en de Universiteit Utrecht liet eerder dit jaar zien dat het stilvallen van de AMOC de zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust tijdelijk aanzienlijk kan versnellen.
Volgens het KNMI kan de zeespiegel in de Noordzee tijdens een AMOC-instorting gedurende ongeveer een eeuw extra stijgen. Het aanvullende stijgingstempo kan op het hoogtepunt ongeveer 4 millimeter per jaar bedragen. Dat komt bovenop de zeespiegelstijging die al wordt veroorzaakt door klimaatverandering.
Ook politiek krijgt het onderwerp in Nederland meer aandacht. In de Tweede Kamer zijn vragen gesteld over de gevolgen van een versnelde AMOC-verzwakking voor onder meer waterbeheer, voedselvoorziening, de economie en de Nederlandse waterkeringen.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
