TEHERAN, 23 april 2026 – De feitelijke macht in Iran ligt steeds nadrukkelijker bij een kleine kring van generaals en veiligheidskopstukken. Hoewel ayatollah Mojtaba Khamenei formeel de hoogste leider is, wijzen berichten uit Iran erop dat belangrijke besluiten over oorlog, veiligheid en diplomatie inmiddels vooral worden genomen door commandanten van de Revolutionaire Garde en hun bondgenoten.
Die verschuiving volgt op zware verliezen in de top van het Iraanse machtsapparaat. Bij aanvallen in de afgelopen periode werden meerdere sleutelfiguren uit de politieke, religieuze en militaire leiding gedood. Daardoor is een situatie ontstaan waarin de officiële hiërarchie nog wel bestaat, maar in de praktijk steeds meer ruimte laat aan een militair machtsblok dat al jaren aan invloed wint.
Formele leider op afstand
Volgens verschillende publicaties is Mojtaba Khamenei sinds zijn benoeming nauwelijks in het openbaar verschenen. Reuters meldde eind maart al dat hij gewond was geraakt en dat vragen bestonden over zijn fysieke toestand, mede omdat hij alleen schriftelijke verklaringen had verspreid. Andere berichtgeving van 23 april schetst dat hij nog altijd op een geheime locatie verblijft en dat contact met hem sterk wordt beperkt uit vrees voor nieuwe aanvallen.
Daardoor is een bestuursmodel ontstaan waarin Khamenei formeel bovenaan staat, maar de uitvoering van beleid in handen ligt van een collectief van hardliners. Vooral op dossiers als defensie, regionale strategie en onderhandelingen met buitenlandse partijen zouden generaals nu het laatste woord hebben. Daarmee raakt de traditionele dominantie van de geestelijkheid verder op de achtergrond.
Ahmad Vahidi als spil van het nieuwe machtscentrum
Een van de belangrijkste namen in die nieuwe machtsstructuur is Ahmad Vahidi, de huidige commandant van de Revolutionaire Garde. Reuters omschreef hem eerder als een zwaargewicht binnen de Garde: een veteraan van de oorlog met Irak, voormalig leider van de Quds-brigade en oud-minister van Defensie. Zijn profiel maakt hem tot een logische spil in een systeem waarin militaire ervaring en loyaliteit zwaarder wegen dan bestuurlijke legitimiteit.
Naast Vahidi blijven ook andere figuren van belang, zoals Quds Force-commandant Esmail Qaani, parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf en justitiechef Gholamhossein Mohseni-Ejei. Wat hen verbindt, is hun positie binnen of nabij het veiligheidsapparaat en hun reputatie als harde verdedigers van de Islamitische Republiek. Reuters signaleerde al eerder dat juist deze stroming sterker werd naarmate de crisis verdiept.
President speelt slechts beperkte rol
De gekozen president Masoud Pezeshkian lijkt in deze machtsverschuiving slechts een beperkte rol te spelen. In theorie beschikt Iran over een politiek systeem waarin president, parlement en geestelijke leiding elkaar aanvullen. In de praktijk ligt de speelruimte van gekozen bestuurders al jaren vast binnen de grenzen die door de hoogste leider en de veiligheidsdiensten worden getrokken. In de huidige crisis lijkt die ruimte nog kleiner geworden.
Dat betekent dat de machtsstrijd in Teheran minder draait om verkiezingen of parlementaire besluitvorming en meer om de vraag welke veiligheidsfactie de koers bepaalt. Berichten over spanningen tussen pragmatische bestuurders en hardliners onderstrepen dat de burgerlijke politiek wel aanwezig is, maar niet de dominante kracht vormt.
Hardere koers ligt voor de hand
De opkomst van de generaals wijst op een hardere koers van Iran in de komende periode. De Revolutionaire Garde heeft al decennia een sleutelrol in buitenlandse operaties, steun aan bondgenoten in de regio en de binnenlandse onderdrukking van protesten. Nu die organisatie nog centraler staat in het bestuur, groeit de kans dat veiligheidsbelangen en ideologische discipline nog zwaarder gaan wegen in het beleid van Teheran.
Van een volledige regimewisseling is vooralsnog geen sprake. De staatsstructuur staat overeind, maar de balans binnen het regime is duidelijk verschoven. Waar vroeger de hoogste geestelijke leider de onbetwiste spil was, lijkt Iran nu tijdelijk of misschien structureel bestuurd te worden door een gesloten kring van generaals met een harde lijn.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.