DEN HAAG – Het kabinet-Jetten wil de beleidsmatige lasten op inkomen en arbeid gedurende de kabinetsperiode met 5,5 miljard euro verhogen. Tegelijkertijd dalen de lasten op vermogen en winst per saldo met 400 miljoen euro. Dat blijkt uit officiële antwoorden op Kamervragen over het coalitieakkoord, waarin wordt verwezen naar de doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB). De cijfers zorgen voor een opvallend contrast in de verdeling van de nieuwe belastingdruk.

Lasten op arbeid 5,5 miljard hoger

In de CPB-doorrekening stijgen de beleidsmatige lasten op inkomen en arbeid met 5,5 miljard euro. Volgens het kabinet wordt het grootste deel daarvan veroorzaakt door de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Het gaat daarbij om de ontwikkeling gedurende de kabinetsperiode ten opzichte van het basispad. De 5,5 miljard euro moet daarom niet worden gelezen als een afzonderlijke jaarlijkse belasting van 5,5 miljard euro boven op alle andere aangekondigde maatregelen.

Voor vermogen en winst beweegt de belastingdruk juist in de andere richting. De CPB-doorrekening komt daar uit op een lastenverlichting van 0,4 miljard euro. Volgens het kabinet wordt deze daling veroorzaakt door maatregelen in het woondomein. Het gaat dus niet om één algemene belastingkorting voor iedereen die vermogen bezit, maar om het saldo van verschillende maatregelen die het CPB onder de categorie vermogen en winst schaart.

Ook de lasten op klimaat en milieu dalen volgens dezelfde berekening met 500 miljoen euro. Daartegenover staat een lastenverzwaring van 1,2 miljard euro in de categorie ‘overig’, onder meer door plannen voor een suikerbelasting en het afschaffen van het verlaagde btw-tarief voor sierteeltproducten.

Vrijheidsbijdrage raakt inkomen van burgers

Een belangrijk onderdeel is de vrijheidsbijdrage waarmee het kabinet extra geld wil vrijmaken voor veiligheid en defensie. In de Voorjaarsnota 2026 staat dat burgers hiervoor in 2027 voor 1,5 miljard euro worden aangeslagen. Vanaf 2028 moet de bijdrage van burgers structureel 3,4 miljard euro bedragen.

Dat gebeurt niet via een afzonderlijke belastingaanslag. Het kabinet wil de jaarlijkse inflatiecorrectie van onder meer de grenzen en bedragen in de inkomstenbelasting beperken. Daardoor stijgen belastinggrenzen en fiscale kortingen minder hard met de inflatie en betalen huishoudens uiteindelijk meer belasting dan zonder deze ingreep.

Ook bedrijven moeten aan de vrijheidsbijdrage meebetalen. In de Voorjaarsnota werd daarvoor 1,5 miljard euro in 2027 en structureel 1,7 miljard euro vanaf 2028 ingeboekt. Aanvankelijk moest dit grotendeels via een hogere premie voor het Arbeidsongeschiktheidsfonds worden opgehaald. Over de precieze invulling ontstond later politieke discussie.

Ook eerste twee belastingschijven omhoog

Daarnaast voorziet de doorrekening in hogere tarieven in de eerste twee schijven van de inkomstenbelasting ten opzichte van het basispad. In 2027 bedraagt het verschil 0,72 procentpunt. Voor 2030 loopt dat op tot 0,93 procentpunt voor zowel de eerste als de tweede schijf.

Het kabinet heeft aangegeven dat deze ingreep in 2030 ongeveer 5 miljard euro oplevert. De maatregel hangt samen met veranderingen in de zorgfinanciering en lagere zorgpremies als gevolg daarvan. Dit bedrag kan niet simpelweg bij de eerdergenoemde 5,5 miljard euro worden opgeteld: de 5,5 miljard is het saldo van de verschillende maatregelen die het CPB onder inkomen en arbeid heeft gerangschikt.

CBS: loon- en inkomstenheffing grootste inkomstenbron

Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek laten zien hoe groot de rol van belastingen op inkomen en premies inmiddels is. De Nederlandse overheid ontving in 2025 in totaal 460,5 miljard euro aan belastingen en sociale premies. De collectieve lastendruk kwam daarmee uit op 38,8 procent van het bruto binnenlands product.

De loon- en inkomstenheffing was met 147,2 miljard euro veruit de grootste afzonderlijke inkomstenbron. De opbrengst van de vennootschapsbelasting bedroeg 49,9 miljard euro en de dividendbelasting leverde 6,7 miljard euro op. De btw bracht 83,2 miljard euro op.

De CBS-bedragen kunnen niet één-op-één worden vergeleken met de CPB-categorieën ‘inkomen en arbeid’ en ‘vermogen en winst’. Onder die CPB-categorieën vallen meerdere belastingen en premies. De cijfers maken wel duidelijk dat heffingen die direct of indirect samenhangen met arbeid een zeer grote rol spelen bij de financiering van de overheid.

Belastingmix veranderde afgelopen jaren juist richting kapitaal

De langere termijn geeft bovendien een genuanceerder beeld. Uit eerder aan de Tweede Kamer verstrekte cijfers blijkt dat het aandeel van belastingen op arbeid in de totale belastingmix tussen 2011 en 2023 juist is gedaald van ongeveer 56 naar 46 procent. Het aandeel van belastingen op kapitaal steeg in dezelfde periode van 13 naar ongeveer 25 procent. De berekening volgt een indeling volgens de methodiek van de Europese Commissie.

De nieuwe kabinetsplannen betekenen daardoor niet automatisch dat vermogen in Nederland als geheel steeds minder wordt belast. Wel laat de CPB-doorrekening zien dat de aanvullende beleidsmatige lasten van het kabinet-Jetten binnen het huidige pakket vooral bij inkomen en arbeid terechtkomen, terwijl vermogen en winst per saldo een lastenverlichting kennen.

Woningcorporaties krijgen fiscale ruimte

Een deel van de lastenverlichting binnen vermogen en winst houdt verband met woningbouw. In de Voorjaarsnota heeft het kabinet bijvoorbeeld geld gereserveerd voor een fiscale faciliteit in de vennootschapsbelasting voor woningcorporaties.

Daarvoor is vanaf 2028 jaarlijks 250 miljoen euro voorzien. Dit bedrag loopt volgens de plannen op naar structureel 325 miljoen euro in 2032. Het doel is woningcorporaties meer financiële ruimte te geven om woningen te bouwen en te investeren.

Dat is een belangrijke kanttekening bij de term ‘belastingkorting op vermogen en winst’: de 400 miljoen euro lastenverlichting uit de CPB-doorrekening betekent niet dat dit bedrag rechtstreeks naar particuliere beleggers of vermogende huishoudens gaat.

Definitieve Belastingplan nog niet bekend

De cijfers zijn gebaseerd op het coalitieakkoord en de daaropvolgende financiële uitwerking. Op 8 september 2026 staat nog niet vast dat alle maatregelen precies in deze vorm worden ingevoerd.

Het kabinet bereikte begin september wel overeenstemming over de begroting voor 2027, maar de volledige plannen worden pas op Prinsjesdag, dinsdag 15 september, openbaar. Premier Rob Jetten zei op 4 september bovendien dat tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen nog duidelijk moet worden hoe het Belastingplan uiteindelijk wordt ingevuld.

Daarmee blijft de verdeling van de belastingrekening politiek relevant: de huidige CPB-cijfers laten een stijging van 5,5 miljard euro bij inkomen en arbeid zien, tegenover een daling van 400 miljoen euro bij vermogen en winst. Of die verhouding na de begrotingsonderhandelingen en behandeling in het parlement volledig overeind blijft, moet de komende weken blijken.