DEN HAAG – Het kabinet kiest voor de ontwikkeling van een soevereine overheidscloud die zoveel mogelijk onder eigen regie wordt ingericht. Daarmee moet de overheid minder afhankelijk worden van buitenlandse technologiebedrijven en meer controle krijgen over data, infrastructuur en digitale dienstverlening.
De voorkeursrichting is vastgelegd na een verkenning binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en een onderzoek van Gartner. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken is de huidige situatie rond cloudtechnologie “niet langer houdbaar”. De overheid wil strategische risico’s bij cloudgebruik verkleinen en tegelijk de digitale veiligheid en soevereiniteit vergroten.
De nieuwe cloudomgeving moet waar mogelijk worden ondergebracht in de overheidsdatacenters van het Rijk. Daardoor houdt de overheid volgens de Kamerbrief praktisch en juridisch grip op hardware, fysieke toegang en locatie. Samenwerking met marktpartijen blijft mogelijk, maar de regie moet bij de overheid blijven.
Scenario A geldt als meest kansrijke route
Gartner werkte in de verkenning vier scenario’s uit voor een soevereine clouddienst. Het kabinet kiest voor de richting die overeenkomt met scenario A: een nieuwe soevereine overheidsclouddienst die centraal wordt aangestuurd en los van bestaande systemen wordt opgebouwd.
Volgens Gartner is het vraagstuk complex en vraagt de realisatie om substantiële investeringen, centrale regie en een duidelijk implementatieplan. De onderzoekers wijzen erop dat de Nederlandse overheid nu nog sterk leunt op propriëtaire software en daardoor te maken heeft met technologische vendor lock-in. Open-sourceoplossingen van Europese partijen worden gezien als een reële route naar een hoger niveau van digitale soevereiniteit.
Alternatieve scenario’s, zoals het moderniseren van bestaande overheidsclouds of een marktplaatsmodel met meerdere aanbieders, blijven in beeld als vergelijkingsmateriaal. Volgens de Kamerbrief kennen die routes echter een langere doorlooptijd en dragen zij minder bij aan de opbouw van kennis en expertise binnen de overheid.
Open source en Haven-standaard centraal
De eerste technische uitwerking richt zich op een containerplatform dat voldoet aan de Haven-standaard. Dat ontwerp wordt gebaseerd op open source, waardoor de afhankelijkheid van één leverancier moet afnemen. Het ontwerp wordt uitgewerkt in een Proof of Concept, een proefopstelling waarmee de technische en organisatorische haalbaarheid wordt getest.
Die Proof of Concept is een van de eerste doorbraaktrajecten van de Nederlandse Digitale Dienst. Daarbij wordt gebruikgemaakt van bestaande innovatievoorzieningen, waaronder Digilab. Als de proef positief uitpakt, moet deze worden doorontwikkeld naar een kleinschalige productieomgeving. Uiterlijk eind 2026 moeten de eerste applicaties op de soevereine cloud kunnen worden gehost.
Voor verdere opschaling naar grootschalige productieomgevingen volgt later een sourcingtraject. Daarbij worden niet alleen overheidsorganisaties betrokken, maar ook marktpartijen. Ook onderwijs- en kennisinstellingen worden uitgenodigd om bij te dragen aan de doorontwikkeling van het ontwerp.
Geopolitieke risico’s spelen grote rol
De keuze voor een soevereine overheidscloud hangt samen met het veranderde geopolitieke klimaat. Gartner schrijft dat het gebruik van niet-Europese, met name Amerikaanse, clouddiensten steeds minder vanzelfsprekend wordt. De zorgen gaan onder meer over juridische controle over data, strategische afhankelijkheid, mogelijke toegang door buitenlandse autoriteiten en het risico op plotselinge onderbreking van dienstverlening.
Een soevereine clouddienst moet volgens de verkenning worden verankerd binnen de Europese jurisdictie en voldoen aan eisen voor datalocalisatie en operationele autonomie. De cloud moet data, activiteiten, infrastructuurcomponenten en technologie afschermen van externe afhankelijkheden, juridische claims en directe invloed van overheden uit andere landen.
De beoogde cloud is vooral bedoeld voor reguliere en gevoelige overheidstaken tot en met het niveau Departementaal Vertrouwelijk. Hoog gerubriceerde informatie, zoals staatsgeheimen, valt buiten de scope van deze verkenning.
Financiering wordt volgende stap
De financiële gevolgen zijn nog niet volledig uitgewerkt. Wel stelt het kabinet dat een overheidsbrede soevereine clouddienst alleen kan werken als voldoende overheidstaken er gebruik van gaan maken en bestaande infrastructuurbudgetten worden ingebracht. De transitie wordt in de Kamerbrief omschreven als ingrijpend.
Zonder voorafgaande financiering van de eenmalige opstartkosten wordt de overgang volgens het kabinet complexer en langduriger. De financiering wordt daarom in de volgende fase verder uitgewerkt.
Parallel aan de technische opschaling komt er een voorstel voor een leverings- en serviceorganisatie. Daarbij wordt bekeken of deze organisatie publiek, privaat of hybride moet worden ingericht. Voor het kerstreces wil het kabinet de Tweede Kamer opnieuw informeren over de voortgang.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
