Kabinet scherpt aanpak radicaliserende jongeren aan

DEN HAAG – Het kabinet gaat de aanpak van radicaliserende jongeren aanscherpen. Aanleiding zijn zorgen over de snelheid waarmee met name online radicalisering onder jongeren kan plaatsvinden en recente aanhoudingen van jongeren die worden verdacht van terroristische misdrijven. De nieuwe aanpak richt zich op preventie, vroegsignalering, passende bestraffing en bescherming tegen schadelijke online content. Dat schrijft minister van Justitie en Veiligheid David van Weel in een brief aan de Tweede Kamer.

Radicalisering steeds vaker online

Volgens het kabinet vindt radicalisering onder jongeren steeds vaker online en in korte tijd plaats. Politie, Openbaar Ministerie en Raad voor de Kinderbescherming hebben eerder zorgen uitgesproken over het groeiende aantal jongeren en de steeds jongere leeftijd waarop radicalisering wordt gesignaleerd.

Voor de nieuwe aanpak liet het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum twee onderzoeken uitvoeren. Het ene onderzoek richt zich op de rol van leeftijd bij radicalisering, extremisme en terrorisme. Het andere bekijkt mogelijke rekrutering via gaming en daaraan gerelateerde platforms.

Leeftijd bepaalt kwetsbaarheid niet alleen

Uit het onderzoek Radicale Jaren blijkt dat leeftijd op zichzelf geen risicofactor voor radicalisering is. Leeftijd kan volgens de onderzoekers wel helpen om te begrijpen welke risico’s en beschermende factoren in verschillende levensfasen een rol spelen.

Jongeren bevinden zich vaker in een fase van identiteitsvorming, zingeving en sociale beïnvloedbaarheid. Daardoor kunnen zij ontvankelijker zijn voor ideologische verhalen, groepsdruk en online beïnvloeding. Bij volwassenen spelen volgens het onderzoek vaker langdurige maatschappelijke problemen, eerdere criminaliteit, middelengebruik en sociale instabiliteit een rol.

Online wereld centraal bij jongeren

Een belangrijk verschil is volgens het WODC dat de online omgeving bij jongeren vaak een centrale rol speelt in het radicaliseringsproces. Bij volwassenen heeft internet vaker een ondersteunende of bevestigende functie.

Het kabinet wil daarom preventie voor jongeren sterker richten op identiteit, leeftijdsgenoten en hun online leefwereld. Voor jongvolwassenen moet daarnaast meer aandacht komen voor overgangsfasen, hun maatschappelijke positie en toekomstperspectief.

Risicotaxatie bij jonge verdachten onderzocht

Bij minderjarigen die worden verdacht van radicalisering, extremisme of terroristische feiten wordt momenteel het risicotaxatie-instrument VERA-2R gebruikt. Daarmee wordt geprobeerd het risico op gewelddadig extremisme in te schatten.

Volgens het kabinet is het bij jongeren lastig te bepalen of uitspraken slechts grootspraak zijn of dat daadwerkelijk bereidheid bestaat om geweld te gebruiken. Daarom wordt onderzocht of het bestaande instrument voldoende geschikt is voor verschillende leeftijdsgroepen en specifiek voor jongeren.

Gamingplatforms kunnen eerste contactplek zijn

Een tweede WODC-onderzoek richtte zich op mogelijke rekrutering voor extremistische en terroristische doeleinden via gamingplatforms. Volgens de onderzoekers zijn vooral kinderen en jongeren actief op dergelijke platforms.

Het onderzoek levert geen aanwijzingen op dat rekrutering via gamingplatforms op grote schaal voorkomt. Wel is onduidelijk of pogingen nauwelijks plaatsvinden of simpelweg onvoldoende worden herkend.

Gamingplatforms kunnen volgens de onderzoekers een plek zijn waar het eerste contact met mogelijke nieuwe aanwas ontstaat. Daarna kan het gesprek worden verplaatst naar besloten groepen, sociale media of andere platforms waar minder moderatie plaatsvindt.

Gebrekkige moderatie vergroot risico

De onderzoekers wijzen onder meer op gebrekkige contentmoderatie en zogenoemde toxische gameculturen als factoren die misbruikt kunnen worden voor rekrutering.

Ook gamificatie kan een rol spelen. Daarbij worden spelelementen gebruikt om extremistische inhoud aantrekkelijker of toegankelijker te maken.

Het WODC adviseert meer samenwerking tussen overheid, gamingbedrijven, maatschappelijke organisaties en ouders. Daarnaast moeten rollen en verantwoordelijkheden bij het tegengaan van extremistische en terroristische content duidelijker worden vastgelegd.

Strenger toezicht op online platforms

Het kabinet wil met online platforms in gesprek blijven over de aanpak van radicalisering. Ook wordt bekeken of gesprekken kunnen worden uitgebreid naar gameontwikkelaars.

Verder wil het ministerie dit najaar een bijeenkomst organiseren met bedrijven uit de internetsector, waaronder gamingplatforms. Daarbij moeten kennis en ervaringen worden gedeeld over online rekrutering, samenwerking en bestrijding van schadelijke content.

Platformen moeten volgens de onderzoekers hun moderatiesystemen verbeteren, meldingen sneller behandelen en meer doen om extremistische gebruikers te weren. Ook wordt geadviseerd veiligheid al tijdens het ontwerp van digitale diensten in te bouwen, het zogenoemde safety by design.

Roblox onder zwaarder Europees toezicht

In de Kamerbrief wordt ook gemeld dat Roblox sinds 31 augustus als ‘zeer groot onlineplatform’ onder de Europese Digital Services Act valt. Daarmee is het volgens het ministerie het eerste gamingplatform waarop het zwaardere Europese toezicht van toepassing is.

In Nederland houdt onder meer de Autoriteit Consument en Markt toezicht op de Digital Services Act. De Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal kan verwijderbevelen opleggen voor terroristische content en bij niet-naleving boetes uitdelen.

Vier onderdelen in nieuwe aanpak

De gecoördineerde aanpak van radicaliserende jongeren krijgt vier hoofdonderdelen. Het kabinet wil voorkomen dat jongeren worden aangetrokken door extremistische bewegingen door hun weerbaarheid te vergroten. Daarnaast moet zorgwekkend gedrag eerder worden herkend, zodat sneller kan worden ingegrepen.

Ook moet er aandacht zijn voor passende straffen en begeleiding om herhaling te voorkomen. Het vierde onderdeel richt zich op bescherming tegen schadelijke online content. De aanpak is bedoeld voor jongeren van 10 tot 27 jaar en richt zich daarnaast op ouders, professionals, scholen, zorginstellingen, veiligheidsorganisaties en online platforms.

Kabinet wil professionals beter verbinden

Dit najaar organiseren de ministers van Justitie en Veiligheid en Werk en Participatie een bijeenkomst met experts uit verschillende vakgebieden. Daarbij moeten onder meer jeugdprofessionals, veiligheidsdeskundigen en andere betrokken partijen ervaringen en werkwijzen uitwisselen.

Het kabinet verwacht de Tweede Kamer voor het einde van het jaar nader te informeren over de uitwerking en voortgang van de aanpak.