WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft vrijdag 16 oktober besloten een omvangrijk pakket nieuwe sancties tegen Rusland voorlopig niet in te voeren. Opmerkelijk is dat Trump de wet, die bedoeld was om de Russische oorlogseconomie zwaar te treffen, nog geen maand geleden zelf ondertekende. Het besluit betekent een nieuwe tegenvaller voor Oekraïne en leidt tot forse kritiek vanuit het Amerikaanse Congres.
De Amerikaanse president maakte zijn besluit bekend via een presidentieel decreet. Daarin stelt hij dat het opschorten van de strafmaatregelen in het nationale belang van de Verenigde Staten is. Een uitgebreide openbare toelichting op die afweging ontbreekt vooralsnog.
De sancties zouden zondag 18 oktober van kracht worden. Door het besluit blijven belangrijke onderdelen van het pakket voorlopig buiten werking.
Zware economische sancties tegen Rusland
Het gaat om de Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act, een wet die op 18 september door Trump werd ondertekend. Het wetsvoorstel werd met steun van zowel Republikeinen als Democraten aangenomen en is vernoemd naar de in juli overleden Republikeinse senator Lindsey Graham.
Graham pleitte jarenlang voor strengere economische maatregelen tegen Moskou. Volgens hem konden alleen zware financiële sancties president Vladimir Poetin ertoe bewegen de oorlog tegen Oekraïne te beëindigen.
Het sanctiepakket voorziet onder meer in maatregelen tegen Russische banken, overheidsfunctionarissen en bedrijven die betrokken zijn bij de financiering van de oorlog.
Daarnaast bevat de wet bijzonder zware importheffingen. Zo zouden goederen uit Rusland met een aanvullende heffing van 500 procent kunnen worden belast. Voor de vijf grootste afnemers van Russische olie en aardgas zijn heffingen van 100 procent voorzien.
Vooral landen als China en India zouden daardoor economisch geraakt kunnen worden. Beide landen behoren tot de grootste afnemers van Russische energie en leveren Moskou daarmee belangrijke inkomsten op.
Trump gebruikt uitzonderingsmogelijkheid
De Amerikaanse president maakt gebruik van een bepaling in de wet die hem toestaat sancties tijdelijk buiten werking te stellen wanneer hij dat noodzakelijk acht voor het nationale belang.
Trump heeft het Congres inmiddels schriftelijk geïnformeerd over zijn besluit. Volgens het Witte Huis is ook een rapport met de onderbouwing aan het parlement overhandigd.
De opschorting geldt voor belangrijke onderdelen van de nieuwe wet en blijft van kracht totdat Trump of betrokken ministers besluiten dat verdere maatregelen noodzakelijk zijn.
Dat betekent niet dat alle bestaande Amerikaanse sancties tegen Rusland verdwijnen. Eerder ingevoerde strafmaatregelen blijven van kracht. Ook de Europese sancties tegen Rusland worden door het Amerikaanse besluit niet automatisch gewijzigd.
Dieseldeal met Poetin roept vragen op
Het besluit volgt kort op een omstreden overeenkomst tussen Washington en Moskou over de levering van Russische diesel.
Trump kondigde vorige week aan dat Rusland grote hoeveelheden diesel beschikbaar zal stellen voor de internationale markt. Volgens de Amerikaanse president moet dit bijdragen aan een verlaging van de wereldwijde brandstofprijzen.
De overeenkomst voorziet volgens Trump onder meer in een eerste levering van ruim 300.000 ton diesel, gevolgd door nog eens 500.000 ton in november en een miljoen ton daarna.
De afspraak leidde onmiddellijk tot kritiek. Zowel Democratische als Republikeinse politici waarschuwen dat extra inkomsten uit Russische energieverkopen uiteindelijk kunnen worden gebruikt om de oorlog tegen Oekraïne te financieren.
Daarmee ontstaat volgens critici een tegenstrijdige situatie. Terwijl het Amerikaanse Congres juist probeert de financiële middelen van het Kremlin te beperken, zoekt de regering-Trump opnieuw economische samenwerking met Moskou.
Brandstofprijzen en verkiezingen spelen belangrijke rol
Het besluit komt op een politiek gevoelig moment. Op 3 november vinden in de Verenigde Staten de tussentijdse verkiezingen plaats, waarbij de volledige samenstelling van het Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat op het spel staan.
De Republikeinen beschikken momenteel over de meerderheid in beide kamers, maar staan onder druk door de gestegen kosten van levensonderhoud en de hoge energieprijzen.
Vooral de oorlog met Iran heeft de internationale energiemarkten onder druk gezet. Hogere brandstofprijzen raken Amerikaanse huishoudens rechtstreeks en vormen een belangrijk onderwerp in de verkiezingscampagnes.
Nieuwe sancties tegen Russische olie en gas zouden volgens analisten de internationale energieprijzen verder kunnen opdrijven.
Het is daarom aannemelijk dat de economische gevolgen van de sancties een belangrijke rol spelen in Trumps afweging. Het Witte Huis heeft echter niet publiekelijk bevestigd dat de naderende verkiezingen bepalend zijn geweest voor het besluit.
Nieuwe tegenvaller voor Oekraïne
Voor Oekraïne betekent het Amerikaanse besluit dat een belangrijk nieuw drukmiddel tegen Rusland voorlopig niet wordt ingezet.
President Volodymyr Zelensky heeft herhaaldelijk aangedrongen op strengere economische sancties om de Russische oorlogsindustrie en de financiering van het leger te verzwakken.
De verhouding tussen Trump en Zelensky is de afgelopen periode verder verslechterd. Trump heeft de Oekraïense president publiekelijk bekritiseerd en hem verweten onvoldoende bereidheid te tonen om tot een vredesovereenkomst met Rusland te komen.
Vanuit Washington klinkt ondertussen een steeds nadrukkelijkere roep om onderhandelingen, terwijl Oekraïne vasthoudt aan veiligheidsgaranties en het behoud van zijn soevereiniteit.
Het opschorten van de sancties vermindert de vooruitzichten op extra Amerikaanse economische druk op Moskou. Of dit daadwerkelijk gevolgen heeft voor de Russische militaire mogelijkheden, hangt mede af van het bestaande sanctieregime en de internationale handhaving daarvan.
Kritiek vanuit het Amerikaanse Congres
Het besluit stuit op verzet van Democratische politici die vinden dat Trump het eerder bereikte politieke compromis ondermijnt.
Senator Richard Blumenthal, die betrokken was bij de totstandkoming van de wet, beschuldigt de president ervan de Amerikaanse bondgenoten en Oekraïne in de steek te laten.
Ook Democratisch afgevaardigde Don Beyer heeft scherpe kritiek. Volgens hem komt de president met zijn beslissing tegemoet aan de belangen van Vladimir Poetin, in plaats van de economische druk op Rusland op te voeren.
De kritiek beperkt zich niet tot de Democraten. Ook verschillende Republikeinen hebben eerder hun zorgen uitgesproken over de toenadering tot Moskou en de overeenkomst over Russische diesel.
Europa houdt voorlopig vast aan sancties
Terwijl Washington een andere koers kiest, blijft de Europese Unie inzetten op economische druk tegen Rusland.
De Europese landen hebben sinds de Russische invasie in februari 2022 verschillende sanctiepakketten ingevoerd, gericht tegen onder meer de financiële sector, energiehandel, technologie en personen die betrokken zijn bij de Russische oorlogsvoering.
Op 8 oktober besloot de Europese Unie bovendien de sancties tegen personen en organisaties die verantwoordelijk worden gehouden voor Russische destabiliserende activiteiten met een jaar te verlengen, tot oktober 2027.
Het Amerikaanse besluit verandert niets aan deze Europese maatregelen, maar kan het gezamenlijke westerse optreden tegen Moskou wel bemoeilijken.
Voor de Oekraïense regering is vooral de vraag of de Verenigde Staten op termijn opnieuw bereid zullen zijn de economische druk op Rusland te verhogen.
Voorlopig heeft Trump daar geen concrete termijn voor genoemd. De nieuwe sancties blijven opgeschort totdat de Amerikaanse regering besluit ze alsnog in werking te laten treden.
