DEN HAAG 8 mei 2026 – Belastingplichtigen die niet tijdig bezwaar hebben gemaakt tegen hun box 3-heffing over de jaren 2017-2020, hebben geen recht op automatische teruggave. Dit adviseert advocaat-generaal (AG) Pauwels in twee conclusies die vandaag aan de Hoge Raad zijn gepresenteerd.

Het advies heeft betrekking op de nasleep van het zogenoemde ‘Kerstarrest’ uit 2021. In dat arrest oordeelde de Hoge Raad dat het box 3-stelsel sinds 2017 in strijd is met het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM). Terwijl mensen die wel tijdig bezwaar maakten hun geld terugkregen, bleven de aanslagen voor de ‘niet-bezwaarmakers’ onherroepelijk vaststaan.

Juridische strijd over ambtshalve vermindering

De kern van het conflict draait om de ‘ambtshalve vermindering’. Hoewel een inspecteur van de Belastingdienst een onherroepelijke aanslag uit eigen beweging kan verlagen, geldt er een belangrijke wettelijke uitzondering: dit gebeurt niet wanneer de onjuistheid van de aanslag voortvloeit uit jurisprudentie die pas tot stand kwam nadat de aanslag al vaststond.

Het kabinet besloot in september 2022 dat deze uitzondering van toepassing is op de niet-bezwaarmakers in box 3. Veel burgers legden zich hier niet bij neer en stapten naar de rechter, gesteund door belangenorganisaties die vonden dat niet alle relevante argumenten in eerdere procedures waren gewogen.

Toets aan het evenredigheidsbeginsel

De advocaat-generaal heeft de zaken nu getoetst aan het evenredigheidsbeginsel. Dit beginsel schrijft voor dat de nadelige gevolgen van een regeling voor een burger niet onevenredig mogen zijn ten opzichte van het doel van de wetgever. De AG stelt vast dat de Staat legitieme doelen nastreeft met de weigering, te weten:

• Budgettaire belangen: het voorkomen van een te grote financiële druk op de schatkist.
• Uitvoerbaarheid: de praktische haalbaarheid voor de Belastingdienst.
• Rechtszekerheid: het principe dat een onherroepelijke aanslag in beginsel definitief is.

Volgens de AG is de politiek-bestuurlijke afweging om niet-bezwaarmakers uit te sluiten niet in strijd met het recht. Ook het feit dat de oorspronkelijke box 3-heffing het EVRM schond, betekent niet automatisch dat een afwijzing van ambtshalve vermindering onredelijk bezwarend is.

Massaalbezwaarplusprocedure

De twee zaken waarin de AG vandaag advies uitbracht, maken deel uit van de zogenoemde ‘massaalbezwaarplusprocedure’. De uitkomst van deze procedures bij de Hoge Raad zal bepalend zijn voor de duizenden andere verzoeken die door niet-bezwaarmakers zijn ingediend.

De AG adviseert de Hoge Raad om de eerdere uitspraken van de rechtbanken Den Haag en Zeeland-West-Brabant, waarbij de burgers in het ongelijk werden gesteld, in stand te laten. De Hoge Raad volgt het advies van de advocaat-generaal in veel gevallen, maar is hiertoe niet verplicht.