DEN HAAG – De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) heeft het onderzoek naar de zogenaamde ‘Defend-groeperingen’ in Nederland opgeschroefd. Deze fluïde collectieven, die zich presenteren als burgerwachten of beschermers van de lokale gemeenschap, worden door de veiligheidsdiensten in toenemende mate gezien als een dreiging voor de maatschappelijke stabiliteit. Er wordt momenteel getoetst of deze groepen juridisch als terroristische organisaties kunnen worden aangemerkt en verboden.
De opkomst van lokale ‘Defend’-takken, zoals Defend IJmuiden, Defend Rotterdam en diverse regionale varianten, begon rondom de boerenprotesten en de coronapandemie. Wat aanvankelijk leek op een uiting van lokale burgerlijke ongehoorzaamheid, is volgens de veiligheidsdiensten geëvolueerd naar een breder anti-institutioneel extremisme. Deze groeperingen hebben als doel de maatschappij te ontwrichten door systematisch onrust te zaaien en de overheid delegitimeren.
Onderzoek naar terroristische oogmerken
De AIVD en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwen in hun meest recente dreigingsbeelden voor de harde kern binnen deze groepen. Hoewel veel leden zichzelf zien als bezorgde burgers die opkomen voor ‘het volk’, ziet de inlichtingendienst een gevaarlijke dynamiek. Er is sprake van een bereidheid om geweld te gebruiken tegen de politie, journalisten en politici om politieke doelen af te dwingen.
Binnen het huidige juridische kader wordt onderzocht of de handelingen van deze groeperingen voldoen aan de criteria voor een terroristische organisatie. Dit hangt nauw samen met het oogmerk om de bevolking ernstige vrees aan te jagen of de politieke structuren van het land te vernietigen. Een verbod op dergelijke groepen is juridisch complex omdat ze vaak geen formele verenigingsstructuur hebben, maar de roep vanuit de politiek en de veiligheidsdiensten om strengere instrumenten neemt toe.
De rol van politieke retoriek
In het onderzoek van de AIVD wordt ook gekeken naar de voedingsbodem waarop deze groepen gedijen. Hierbij komt de rol van de parlementaire politiek nadrukkelijk in beeld. Volgens analisten bieden de speeches en standpunten van politici van Forum voor Democratie (FvD) en de PVV een ideologisch fundament voor de acties van Defend-groepen.
Met name de retoriek van PVV-leider Geert Wilders wordt genoemd als een katalysator. Hoewel Wilders officieel afstand neemt van geweld, hebben uitspraken over de “ondergang van Nederland”, de “islamitische invasie” en het diskwalificeren van het parlement als “nep-parlement” een mobiliserend effect op rechts-extremistische kringen. Critici stellen dat deze opruiende taal de drempel voor buitenparlementaire actie verlaagt. De suggestie dat de gevestigde orde de vijand is van het eigen volk, wordt door de Defend-groeperingen overgenomen als rechtvaardiging voor hun ontwrichtende handelingen.
Maatschappelijke ontwrichting als strategie
De tactiek van de Defend-groepen kenmerkt zich door het kapen van lokale sentimenten. Of het nu gaat om de komst van een asielzoekerscentrum, stikstofregels of klimaatbeleid; de groepen zijn snel aanwezig om de vlam in de pan te laten slaan. Door fysieke intimidatie en het verspreiden van desinformatie via besloten Telegram-groepen wordt getracht de openbare orde te ontregelen.
De AIVD stelt dat deze groepen niet alleen een gevaar vormen door hun eigen daden, maar vooral door de polarisatie die zij aanwakkeren. Zij creëren een wij-zij-denken dat de democratische rechtsorde van binnenuit uitholt. Het onderzoek naar de financiering en de internationale banden van deze groeperingen loopt momenteel nog. De resultaten hiervan zullen bepalend zijn voor de vraag of de minister van Justitie en Veiligheid overgaat tot een formeel verbod.
Bronnenoverzicht
- AIVD (2025/2026): Jaarverslagen en themarapportages over anti-institutioneel extremisme.
- NCTV: Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN), edities 60 en 61.
- Tweede Kamer der Staten-Generaal: Plenaire verslagen betreffende politieke polarisatie en de invloed van parlementaire retoriek op radicalisering (2025).
- BNNVARA/Joop: Onderzoeksartikelen over de groei van rechts-extremistische Defend-groepen na maatschappelijke onlusten.
- Eerste Kamer: Briefwisseling over de juridische mogelijkheden voor het verbieden van antidemocratische organisaties (maart 2026).
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
