Kabinet ziet beperkte stikstofruimte voor PAS-melders

DEN HAAG, 13 mei 2026 – De mogelijkheden om beschikbare stikstofruimte in te zetten voor het legaliseren van PAS-melders blijven beperkt. Dat blijkt uit de beantwoording van een vraag die BBB-Kamerlid Femke Wiersma stelde tijdens het commissiedebat Luchtvaart over stikstofruimte. Het kabinet werkt aan maatregelen voor stikstofreductie en natuurherstel, maar benadrukt dat stikstofruimte pas kan worden gebruikt als aan strikte voorwaarden is voldaan.

De vraag ging over de koppeling tussen de onderbouwing van additionaliteit voor Lelystad Airport en de mogelijkheid om die onderbouwing ook te benutten voor PAS-melders en stikstofruimte in bestaande stikstofbanken. Volgens de beslisnota bij de Kamerbrief wilde Wiersma weten of de onderbouwing die nodig is voor extern salderen ook kan helpen om stikstofruimte uit de natuurbank inzetbaar te maken voor PAS-melders.

Vraag over Lelystad Airport en PAS-melders

Tijdens het commissiedebat Luchtvaart vroeg Wiersma of onderzocht kan worden of met een onderbouwing voor extern salderen toch stikstofruimte beschikbaar is in de natuurbank die kan worden gebruikt voor PAS-melders. De vraag raakt aan een breder probleem in het stikstofdossier: bedrijven die onder het vroegere Programma Aanpak Stikstof een melding deden, maar na uitspraken van de rechter alsnog zonder geldige natuurvergunning kwamen te zitten.

Het kabinet stelt dat het in de Taskforce landbouw, natuur en stikstof werkt aan een pakket maatregelen voor stikstofreductie en natuurherstel. Met die maatregelen moet het op termijn mogelijk worden om behoud te borgen voor steeds meer habitats in Nederlandse Natura 2000-gebieden. Pas als behoud van een Natura 2000-gebied voldoende is geborgd, kunnen mitigerende maatregelen zoals intern en extern salderen weer worden betrokken bij een vergunningaanvraag.

Dat uitgangspunt geldt niet alleen voor luchtvaartprojecten, maar voor alle activiteiten die effect hebben op hetzelfde Natura 2000-gebied. Daarmee kan een onderbouwing van additionaliteit breder relevant zijn dan alleen voor Lelystad Airport.

Additionaliteit als harde voorwaarde

Additionaliteit is een belangrijke voorwaarde bij vergunningverlening. Het betekent dat stikstofruimte alleen kan worden ingezet voor een nieuw project als die ruimte niet nodig is om natuurbehoud of natuurherstel te borgen. De beschikbare ruimte mag dus niet worden gebruikt wanneer die eerst nodig is om de natuurdoelen in een Natura 2000-gebied veilig te stellen.

De minister schrijft dat een Omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit alleen kan worden verleend als aan alle voorwaarden is voldaan. Additionaliteit is daar één van. Wanneer de onderbouwing van additionaliteit voor de Natura 2000-gebieden waarop Lelystad Airport effect heeft standhoudt, kunnen ook andere initiatiefnemers die onderbouwing gebruiken voor activiteiten met effecten op dezelfde gebieden.

Dat kan volgens het kabinet ook PAS-melders helpen die zich in dat gebied bevinden. Voor hen kan een houdbare onderbouwing bijdragen aan een oplossing waarmee zij alsnog in een legale situatie terechtkomen. Tegelijk wordt geen garantie gegeven dat daarmee alle PAS-melders kunnen worden geholpen.

Zeven PAS-melders gelegaliseerd

Voor de ruimte in de SSRS-bank is al onderzocht of die bruikbaar is voor het legaliseren van PAS-melders. Daarbij gelden meerdere voorwaarden. Er moet voldoende stikstofruimte beschikbaar zijn op dezelfde locatie als waar de PAS-melder stikstofdepositie veroorzaakt. Daarnaast mag die ruimte niet nodig zijn om behoud van natuurwaarden te borgen.

Volgens de beantwoording kon slechts bij zeven PAS-melders aan deze voorwaarden worden voldaan. Die melders zijn inmiddels gelegaliseerd. Daarmee maakt het kabinet duidelijk dat beschikbare stikstofruimte in een bank niet automatisch inzetbaar is voor alle PAS-melders.

De beperking zit vooral in de geografische en ecologische voorwaarden. Stikstofruimte moet passen bij de locatie en het Natura 2000-gebied waarop de activiteit effect heeft. Ook moet eerst worden vastgesteld of de ruimte additioneel is. Wanneer de ruimte nodig is voor natuurherstel of behoud, kan deze niet worden gebruikt voor vergunningverlening.

Ruimte uit sanering varkenshouderijen naar natuur

Het kabinet is daarnaast van plan om niet-additionele ruimte uit de Subsidie sanering varkenshouderijen niet langer in de SSRS-bank te laten vloeien. Die ruimte moet naar de natuur gaan en inzichtelijk worden gemaakt in AERIUS Depot, voorheen de natuurtool.

Volgens de minister betekent dit dat deze stikstofruimte niet beschikbaar komt voor nieuwe vergunningverlening via de SSRS-bank. De ruimte in AERIUS Depot kan mogelijk wel een rol spelen bij het gemotiveerd afwijzen van handhavings- of intrekkingsverzoeken, bijvoorbeeld bij PAS-melders. Ook provincies kunnen deze ruimte betrekken bij het onderbouwen van additionaliteit.

Daarmee verschuift een deel van de beschikbare stikstofruimte van directe inzet voor vergunningen naar ondersteuning van natuurdoelen en juridische onderbouwing. Het kabinet kiest daarmee voor een lijn waarbij natuurherstel en juridische houdbaarheid vooropstaan.

Breder pakket in voorbereiding

De beantwoording laat zien dat het kabinet inzet op een bredere aanpak via de Taskforce landbouw, natuur en stikstof. Die aanpak moet op termijn meer ruimte creëren voor vergunningverlening, maar alleen wanneer natuurbehoud voldoende kan worden aangetoond.

Voor PAS-melders blijft de situatie daardoor onzeker. Een bruikbare onderbouwing van additionaliteit kan helpen, maar alleen wanneer de omstandigheden per Natura 2000-gebied en per locatie kloppen. De legalisatie van zeven PAS-melders via de SSRS-bank laat zien dat oplossingen mogelijk zijn, maar ook dat de beschikbare ruimte beperkt en sterk voorwaardelijk is.

De minister stelt dat de onderbouwing voor Lelystad Airport op dezelfde manier wordt getoetst als bij andere projecten. Wanneer die onderbouwing juridisch standhoudt, kan dat ook buiten het luchtvaartdossier gevolgen hebben. Initiatiefnemers met activiteiten in dezelfde Natura 2000-gebieden kunnen daar dan mogelijk gebruik van maken.

Juridische zekerheid blijft bepalend

De kern van de kabinetsreactie is dat stikstofruimte niet alleen administratief beschikbaar moet zijn, maar ook juridisch en ecologisch inzetbaar. Voor vergunningverlening moet duidelijk zijn dat de ruimte niet nodig is voor natuurbehoud. Zonder die onderbouwing kan de ruimte niet worden gebruikt voor extern salderen of legalisatie.

Daarmee blijft de oplossing voor PAS-melders afhankelijk van gebiedsspecifieke beoordeling, beschikbare depositieruimte en de vraag of natuurdoelen voldoende zijn geborgd. Het kabinet ziet mogelijkheden, maar plaatst die nadrukkelijk binnen de bestaande voorwaarden voor vergunningverlening en natuurherstel.