Belasting op superrijken wint wereldwijd steeds meer terrein

AMSTERDAM, 28 juli 2026 – De belasting op superrijken keert terug op de internationale politieke agenda. Meerdere landen hebben de afgelopen jaren belastingen op grote vermogens ingevoerd of uitgebreid. Tegelijk zoeken de G20 en de Verenigde Naties naar afspraken die moeten voorkomen dat zeer vermogende personen hun bezit eenvoudig naar een ander land verplaatsen.

De ontwikkeling betekent een duidelijke koerswijziging. Vanaf de jaren negentig werden in veel landen juist vermogensbelastingen afgeschaft of beperkt. Die maatregelen moesten investeringen aantrekken en kapitaalvlucht voorkomen, maar gingen samen met een sterke groei van particuliere miljardenvermogens.

Landen voeren vermogensbelasting opnieuw in

Colombia, Noorwegen, Spanje, Tunesië, Argentinië en Bolivia behoren volgens een inventarisatie van EQUALS tot de landen die de belasting op grote vermogens onlangs hebben ingevoerd of aangescherpt. De precieze uitwerking verschilt per land. Sommige heffingen gelden jaarlijks, terwijl andere maatregelen tijdelijk zijn of alleen boven een hoge vermogensgrens worden toegepast.

Ook elders worden nieuwe voorstellen besproken. In Californië ligt een voorstel voor een eenmalige heffing van 5 procent op extreem grote vermogens. In Denemarken werd de terugkeer van een vermogensbelasting onderdeel van het politieke debat, nadat het land deze belasting tientallen jaren geleden afschafte. ieuwde belangstelling betekent nog niet dat wereldwijd één belastingmodel ontstaat. Landen hanteren verschillende regels voor ondernemingsvermogen, woningen, aandelen, schulden en pensioenbezittingen. Ook de vrijstellingen en belastingtarieven lopen sterk uiteen.

Aantal vermogensbelastingen nam sterk af

In 1990 hadden twaalf OESO-landen een periodieke belasting op het nettovermogen van personen. In 2017 waren daarvan nog vier landen over: Frankrijk, Noorwegen, Spanje en Zwitserland. Frankrijk verving zijn brede vermogensbelasting later door een heffing die voornamelijk op vastgoed is gericht. ijke redenen voor de afschaffingen waren de administratieve kosten, ingewikkelde waarderingen en de mogelijkheid voor vermogende inwoners om bezit te verplaatsen. Ook bleken veel belastingen door vrijstellingen en uitzonderingen minder op te leveren dan vooraf werd verwacht.

De OESO benadrukt daarom dat de werking van een vermogensbelasting sterk afhangt van het totale belastingstelsel. Goed ontworpen belastingen op kapitaalinkomen, erfenissen en schenkingen kunnen in sommige landen effectiever zijn. Een nettovermogensbelasting kan vooral een rol spelen wanneer andere vormen van vermogensbelasting beperkt zijn. jardairsvermogen groeit sterk

Tegenover de afname van vermogensbelastingen staat een sterke groei van de rijkdom van miljardairs. Het gezamenlijke vermogen van dollarmiljardairs kwam in 1990 overeen met ongeveer 2,5 procent van de wereldeconomie. Inmiddels bedraagt dat aandeel volgens de cijfers waarop EQUALS zich baseert ongeveer 14,1 procent.

Ook bij inkomens is een verschuiving zichtbaar. Het gemiddelde hoogste inkomstenbelastingtarief in zeventien onderzochte G20-landen daalde van 59,5 procent in 1980 naar 40,4 procent in 2022.

In dezelfde periode steeg het aandeel van het nationale inkomen dat naar de rijkste 1 procent ging van gemiddeld 11 naar 16 procent. Dat is een toename van ongeveer 45 procent. ter deel belasting komt uit consumptie

Belastingen op vermogen leveren in G20-landen gemiddeld een relatief klein deel van de totale belastinginkomsten op. Van iedere dollar die de onderzochte landen ontvangen, komt gemiddeld 7,6 cent uit belastingen op vermogen.

Belastingen op goederen en diensten, waaronder btw, leveren gemiddeld 32,3 cent per belastingdollar op. Dergelijke consumptiebelastingen drukken naar verhouding zwaarder op huishoudens die een groot deel van hun inkomen nodig hebben voor boodschappen, energie en andere dagelijkse uitgaven.

De berekeningen zijn gebaseerd op beschikbare gegevens van G20-landen. India, Rusland en Saudi-Arabië konden wegens ontbrekende vergelijkbare cijfers niet volledig in de analyse worden opgenomen. ernationale samenwerking krijgt meer steun

De G20 sprak onder het Braziliaanse voorzitterschap steun uit voor betere internationale samenwerking bij het belasten van zeer vermogende personen. Zonder gezamenlijke afspraken kunnen landen terughoudend zijn met hogere belastingen, omdat zij vrezen dat inwoners, ondernemingen of bezittingen naar een andere jurisdictie vertrekken. nen de Verenigde Naties wordt gewerkt aan een raamverdrag voor internationale belastingsamenwerking. De onderhandelingen gaan onder meer over eerlijke belastingheffing, gegevensuitwisseling en de verdeling van belastingrechten tussen landen. Het onderhandelingsproces loopt in 2026 door. voering bepaalt uiteindelijke opbrengst

Voorstanders zien een belasting op superrijken als een mogelijkheid om publieke voorzieningen, klimaatmaatregelen en armoedebestrijding te financieren. Tegenstanders wijzen op waarderingsproblemen, mogelijke kapitaalvlucht en hoge uitvoeringskosten.

De internationale koerswijziging laat vooral zien dat hogere belastingen op extreem vermogen niet langer uitsluitend als een theoretisch voorstel worden behandeld. De uiteindelijke opbrengst hangt af van heldere regels, beperkte uitzonderingen, goede gegevensuitwisseling en samenwerking tussen belastingdiensten.

Zonder internationale afspraken blijft ontwijking relatief eenvoudig. Met goed op elkaar afgestemde regels kunnen landen voorkomen dat de belastingdruk verder verschuift van grote vermogens naar arbeid en dagelijkse consumptie.