DEN HAAG – Bijna 30 procent van de mensen die in Nederland in detentie zitten, heeft een Nederlandse herkomst. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het gaat om personen die in Nederland zijn geboren en van wie ook beide ouders in Nederland zijn geboren. Die groep werd eerder vaak aangeduid als autochtoon.
In 2023 zaten volgens het CBS 30.110 mensen op enig moment in detentie. Daarvan hadden 8.840 personen een Nederlandse herkomst. Dat komt neer op ruim 29 procent van de totale detentiepopulatie in dat jaar. Het CBS telt hierbij unieke personen: iemand die binnen hetzelfde jaar meer dan één keer vastzat, wordt één keer meegeteld.
Detentiepopulatie schommelt rond 30.000 personen
De omvang van de detentiepopulatie verschilt per jaar. In 2019 ging het om bijna 34.000 personen, in 2020 om ruim 27.000 en in 2023 opnieuw om iets meer dan 30.000. De groep met Nederlandse herkomst komt daardoor grofweg uit tussen 8.000 en 9.000 personen per jaar, afhankelijk van het totale aantal gedetineerden.
Het CBS rekent zowel veroordeelde gedetineerden als mensen in voorlopige hechtenis mee. Personen in vreemdelingenbewaring vallen buiten deze cijfers. Ook jongeren die onder het jeugdstrafrecht vallen en in justitiële jeugdinrichtingen verblijven, zijn niet in deze tabel opgenomen.
Tekst gaat verder onder de grafieken
Achtergrond gedetineerden in Nederlandse gevangenissen
Verdeling detentiepopulatie naar herkomst · schatting op basis van beschikbare data
Totale detentiepopulatie
27.000–30.000
unieke personen per jaar
Autochtone Nederlanders
~29–30%
ca. 8.000–9.000 personen
Migratieachtergrond
~70–71%
ca. 19.000–21.000 personen
Bronnen: DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen), CBS bevolkingsstatistieken. Cijfers zijn schattingen op basis van beschikbare brondata; exacte jaarcijfers variëren. Migratieachtergrond = ten minste één ouder niet in Nederland geboren (1e of 2e generatie).
Meerderheid heeft andere herkomstindeling
De overige groep bestaat uit mensen die zelf in het buitenland zijn geboren of in Nederland zijn geboren met één of twee ouders die in het buitenland zijn geboren. Volgens het CBS was in 2023 47 procent van de gedetineerden buiten Nederland geboren. Iets meer dan de helft, 53 procent, was in Nederland geboren. Bijna de helft van deze in Nederland geboren gedetineerden had één of twee ouders die buiten Nederland zijn geboren.
Het CBS gebruikt inmiddels een nieuwe herkomstindeling. Daarbij wordt minder nadruk gelegd op termen als migratieachtergrond en wordt vooral gekeken naar waar iemand zelf is geboren en waar de ouders zijn geboren. De oudere termen autochtoon en allochtoon sluiten niet meer aan bij de actuele CBS-terminologie.
Mannen vormen grootste groep
De detentiepopulatie bestaat vooral uit mannen. In 2023 was 94 procent van alle gedetineerden man en 6 procent vrouw. Ook recidive speelt een grote rol. Bijna 60 procent van de mensen die in 2023 in detentie zaten, had eerder al eens vastgezeten.
Het WODC wees in 2025 op verschillen in de strafrechtketen. Mensen met een migratieachtergrond staan relatief vaker terecht en zijn oververtegenwoordigd in Nederlandse gevangenissen. Volgens het onderzoekscentrum spelen onder meer delictsoort, sociaaleconomische omstandigheden, opleidingsniveau en mogelijke etnische selectiviteit een rol.
Cijfers vragen om zorgvuldige duiding
De cijfers zeggen niet dat herkomst op zichzelf criminaliteit verklaart. Het CBS en WODC wijzen op meerdere factoren, zoals leeftijd, geslacht, opleiding, inkomen, eerdere politiecontacten en het type misdrijf. Daardoor zijn directe conclusies op basis van alleen herkomst onvolledig.
Wel maken de cijfers duidelijk dat ongeveer drie op de tien gedetineerden een Nederlandse herkomst heeft. Bij een jaarlijkse detentiepopulatie van rond de 30.000 personen gaat het om ongeveer 8.800 mensen.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
