DEN HAAG – Om ervoor te zorgen dat er ook op de langere termijn voldoende elektriciteit beschikbaar is, kiest het kabinet voor de invoering van een zogeheten marktbreed capaciteitsmechanisme. Deze nieuwe verzekeringsmaatregel moet de risico’s op uitval van elektriciteit en extreme prijspieken dempen. Aanbieders van elektriciteit ontvangen hierbij een vast extra inkomen om een deel van de jaarlijkse vaste kosten te dekken. Dit zorgt ervoor dat er voldoende elektriciteit is, ook op landelijke piekmomenten.

Volgens minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei is de maatregel cruciaal voor de continuïteit van het land. “Als het niet waait of de zon schijnt niet, moeten we toch kunnen vertrouwen op elektriciteit, want daar draait ons land op”, stelt de bewindspersoon. Hoewel elke verzekeringsmaatregel een premie kent, dempt dit systeem de risico’s voor zowel huishoudens als bedrijven.

Eerste capaciteitsveilingen gepland in 2028

Het kabinet heeft de intentie om in 2028 de eerste capaciteitsveilingen te organiseren, met het oog op het waarborgen van voldoende elektriciteit in de periode 2029-2030. De invoering is onder andere afhankelijk van formele goedkeuring door de Europese Commissie. Landelijk netbeheerder TenneT zal dit nieuwe systeem gaan uitvoeren. Zij organiseert de veilingen en houdt de daadwerkelijke beschikbaarheid van de capaciteit nauwlettend in de gaten, in samenhang met de actuele vraag naar elektriciteit.

Conform de geldende Europese regelgeving moet dit mechanisme technologieneutraal zijn. Dit betekent dat niet alleen traditionele centrales, maar ook de opslag van elektriciteit in grote batterijen kan meedingen. Daarnaast kan het verminderen van de vraag naar elektriciteit, de zogeheten vraagrespons, onderdeel uitmaken van het capaciteitsmechanisme.

Dreigende stroomtekorten vanaf 2030

Uit de jaarlijkse Monitor Voorzieningszekerheid van TenneT blijkt dat ingrijpen noodzakelijk is. De in Nederland gehanteerde streefwaarde van maximaal vier uur aan verwachte tekorten per jaar wordt in alle scenario’s al in het peiljaar 2030 overschreden. De belangrijkste reden hiervoor is een sterk stijgende vraag naar elektriciteit, onder andere door datacenters. Bovendien is er een verwachte afname van het aantal centrales, omdat de businesscase voor hen niet meer volstaat.

Ook in het buitenland neemt de elektriciteitsvraag toe, terwijl het aantal centrales daar daalt. Met de keuze voor een marktbreed capaciteitsmechanisme sluit Nederland aan bij buurlanden zoals Duitsland, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk, die dit al toepassen of invoeren. Daarmee wordt het gelijke speelveld voor investeringen in Nederland verbeterd.

Kosten en verdere uitwerking van de plannen

Het marktbrede capaciteitsmechanisme draagt direct bij aan de continuïteit van het energiesysteem door het aanbod te garanderen. De gemaakte kosten worden door de netbeheerders via de reguliere tarieven in rekening gebracht bij de eindgebruiker. In de uitwerking van de maatregel stuurt het kabinet echter nadrukkelijk op de betaalbaarheid voor de consument en de zakelijke markt.

In samenwerking met de toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) en TenneT wordt de invoering momenteel verder uitgewerkt. Daarbij worden ook stakeholders nauw betrokken. Tot slot worden de nieuwste inzichten uit de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), dat rond de zomer verschijnt, in de definitieve plannen verwerkt.