DEN HAAG, 5 maart 2026 – Staatssecretaris Claudia van Bruggen van Justitie en Veiligheid heeft Kamervragen van JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie beantwoord over het gebruik van algoritmes bij het inschatten van de kans dat criminelen opnieuw de fout ingaan. De vragen volgden op berichtgeving dat de kans op herhaling van criminaliteit jarenlang mogelijk verkeerd zou zijn berekend door de reclassering.
Volgens de staatssecretaris is de bescherming van de samenleving een kernopdracht van de reclassering en speelt risicotaxatie daarbij een belangrijke rol. Tegelijk moet het gebruik van algoritmes zorgvuldig gebeuren om discriminatie of onterechte aannames te voorkomen.
Algoritmes als hulpmiddel
De risicotaxaties worden onder meer uitgevoerd met behulp van het model OxRec, dat is ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit van Oxford. Dit model gebruikt verschillende variabelen om de kans op recidive te berekenen.
De staatssecretaris benadrukt dat deze systemen alleen ondersteunend zijn. Het uiteindelijke oordeel ligt altijd bij professionals van de reclassering en bij rechters.
Volgens haar functioneren de algoritmes vooral als een hulpmiddel dat professionals ondersteunt bij het opstellen van een advies. Zij vergelijkt het gebruik met een “spiegel” die helpt bij het maken van een afweging.
Risicofactoren zoals inkomen en woonomgeving
Een belangrijk punt in de discussie is het gebruik van factoren zoals inkomen, opleidingsniveau en woonomgeving. Deze variabelen kunnen volgens wetenschappelijk onderzoek samenhangen met de kans op herhaling van criminaliteit.
De staatssecretaris bevestigt dat het negeren van dergelijke factoren kan leiden tot een minder realistische risico-inschatting. Tegelijk waarschuwt de Inspectie Justitie en Veiligheid dat sommige variabelen indirect kunnen leiden tot discriminatie.
Zo kunnen indicatoren als “buurtscore” of inkomensniveau mogelijk leiden tot indirect onderscheid tussen groepen. Daarom loopt er momenteel een verbetertraject waarin wordt onderzocht of bepaalde onderdelen van het model moeten worden aangepast.
Geen bewijs voor onterechte zwaardere straffen
In de beantwoording van de Kamervragen stelt de staatssecretaris dat er geen concrete gevallen bekend zijn waarin mensen aantoonbaar zwaarder zijn bestraft door een algoritmische inschatting.
Ook benadrukt zij dat statistische verschillen tussen groepen niet automatisch betekenen dat sprake is van discriminatie. Variabelen zoals leeftijd, verslaving of geslacht kunnen bijvoorbeeld statistisch samenhangen met criminaliteit en worden daarom soms meegenomen in analyses.
Wel moet volgens haar altijd zorgvuldig worden onderzocht of het gebruik van bepaalde variabelen gerechtvaardigd is.
Balans tussen veiligheid en gelijke behandeling
Volgens de staatssecretaris moeten twee belangen tegelijk worden beschermd: de veiligheid van de samenleving en het voorkomen van ongerechtvaardigde discriminatie.
Zij stelt dat deze doelen met elkaar verenigbaar zijn. Een goede risicotaxatie kan bijdragen aan veiligheid, terwijl tegelijkertijd moet worden voorkomen dat mensen op basis van bijvoorbeeld hun woonomgeving of inkomen onterecht zwaarder worden behandeld.
Kamer later dit jaar opnieuw geïnformeerd
De staatssecretaris meldt dat het onderzoek naar mogelijke aanpassingen van het algoritme nog loopt. Daarbij worden onder meer wetenschappers, deskundigen en reclasseringsprofessionals betrokken.
De Tweede Kamer wordt naar verwachting in het najaar geïnformeerd over de uitkomsten van het verbetertraject en de mogelijke gevolgen voor de veiligheid en het gebruik van algoritmes in de praktijk.
Het doel blijft volgens het kabinet dat de voorspelling van recidive zo betrouwbaar mogelijk gebeurt, zonder dat dit leidt tot ongerechtvaardigde verschillen tussen groepen.
Ontdek meer van HBP Media
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
