SOFIA – Bulgarije moet opnieuw naar de stembus om een president te kiezen. De presidentsverkiezingen van zondag 25 oktober zijn uitgelopen op een tweede ronde, nadat de opkomst met ongeveer 22 tot 23 procent een historisch dieptepunt bereikte.

De zittende president Iliana Jotova neemt het zondag 1 november opnieuw op tegen de pro-Europese kandidaat Andrey Gjoerov. De verkiezingsstrijd staat vooral in het teken van de verhouding met Rusland en de militaire steun aan Oekraïne.

Jotova wil de diplomatieke banden met Moskou verbeteren en verzet zich tegen verdere militaire steun aan Oekraïne. Haar tegenstander kiest juist voor nauwere samenwerking met de Europese Unie en de NAVO.

Ruim driekwart van kiezers blijft thuis

De verkiezingen werden gekenmerkt door een uitzonderlijk lage opkomst. Van de ongeveer 6,6 miljoen stemgerechtigde Bulgaren bracht naar schatting minder dan een kwart zijn stem uit.

Volgens waarnemers speelt het groeiende wantrouwen tegenover de politiek een belangrijke rol. Bulgarije kampt al jaren met politieke instabiliteit, corruptieschandalen en opeenvolgende verkiezingen die niet altijd tot stabiele regeringen hebben geleid.

De Bulgaarse grondwet bepaalt dat een presidentskandidaat alleen in de eerste ronde kan winnen wanneer meer dan de helft van de kiesgerechtigden stemt en een kandidaat de meerderheid van de geldige stemmen behaalt.

Omdat niet aan deze voorwaarden werd voldaan, volgt op 1 november een beslissende tweede ronde tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen.

Zittende president nipt aan kop

Volgens voorlopige uitslagen van maandag 26 oktober, toen ruim 95 procent van de stemmen was geteld, kreeg Jotova ongeveer 34,5 procent van de stemmen. Gjoerov volgde met ongeveer 32 procent.

De kleine onderlinge verschillen maken de tweede ronde belangrijk. De nationalistische kandidaat Kostadin Kostadinov eindigde met ongeveer 12,6 procent als derde en is daarmee uitgeschakeld.

Jotova wordt gesteund door de regeringspartij Progressief Bulgarije van premier Rumen Radev en de Bulgaarse Socialistische Partij.

Gjoerov, een voormalig interim-premier en bestuurder van de Bulgaarse centrale bank, geniet steun van verschillende hervormingsgezinde en pro-Europese oppositiepartijen.

Jotova wil toenadering tot Rusland

Een belangrijk onderwerp in de verkiezingsstrijd is de toekomstige verhouding tussen Bulgarije en Rusland. Jotova pleit voor herstel van de dialoog met Moskou en onderhandelingen om de oorlog in Oekraïne te beëindigen.

De president verzet zich tegen verdere militaire steun aan Kyiv en wil voorkomen dat Bulgarije verder betrokken raakt bij de oorlog. Ook staat zij positief tegenover versoepeling van de sancties tegen Rusland.

Haar standpunten sluiten aan bij die van premier Radev, die eveneens pleit voor meer diplomatiek overleg met Moskou.

Jotova kan als president echter niet zelfstandig alle Bulgaarse steun aan Oekraïne verbieden. Besluiten over militaire hulp, begrotingen en internationale verplichtingen vallen grotendeels onder de verantwoordelijkheid van de regering en het parlement.

Tegenstander kiest voor Oekraïne en Westen

Gjoerov vertegenwoordigt een duidelijk andere koers. Hij wil de samenwerking met de Europese Unie en de NAVO versterken en vindt dat Bulgarije Oekraïne moet blijven ondersteunen tegen de Russische invasie.

Tijdens zijn periode als interim-premier ondertekende hij een veiligheidsovereenkomst met Kyiv. Daarmee onderstreepte hij het belang van samenwerking op defensiegebied.

Bulgarije is sinds 2004 lid van de NAVO en trad in 2007 toe tot de Europese Unie. De discussie over Rusland raakt daardoor ook aan de internationale positie van het land.

De oorlog heeft bovendien directe gevolgen voor de Bulgaarse veiligheid. Recente droneaanvallen op koopvaardijschepen in de Zwarte Zee hebben de bezorgdheid over verdere uitbreiding van het conflict vergroot.

Economische problemen vergroten onvrede

Naast het buitenlandbeleid spelen economische problemen een belangrijke rol. Bulgaarse huishoudens hebben te maken met stijgende energieprijzen en inflatie, waardoor de koopkracht onder druk staat.

Ook zorgen over corruptie, politieke verdeeldheid en het functioneren van de overheid bepalen de verkiezingscampagne.

De lage opkomst laat zien hoe groot de afstand tussen de politieke partijen en een aanzienlijk deel van de bevolking is geworden.

Beslissende stemming op 1 november

De tweede verkiezingsronde vindt plaats op zondag 1 november. Anders dan bij de eerste ronde geldt dan geen minimale opkomst. De kandidaat met de meeste stemmen wordt gekozen voor een ambtstermijn van vijf jaar.

Hoewel de Bulgaarse president vooral een vertegenwoordigende functie heeft, beschikt het staatshoofd over belangrijke bevoegdheden. Zo is de president opperbevelhebber van de strijdkrachten en kan deze wetten terugsturen naar het parlement.

Met Jotova en Gjoerov tegenover elkaar draait de tweede ronde om twee verschillende visies op de internationale koers van Bulgarije: toenadering tot Moskou of voortzetting van de nauwe samenwerking met de westerse bondgenoten.