ZWOLLE, 4 augustus 2026 – De gemeente Zwolle hoeft geen nieuw participatietraject te organiseren over de komst en de omvang van een asielzoekerscentrum in De Tippe. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft het hoger beroep van Stichting Leefbaar Stadshagen afgewezen.
De gemeenteraad stemde op 7 juli 2025 in met het aanwijzen van een gemeentelijke kavel in Stadshagen-Zuid als locatie voor een opvangcentrum met plaats voor 400 asielzoekers. Omwonenden mochten na de locatiekeuze meepraten over de uitvoering en randvoorwaarden, maar niet over de vraag of het azc er moest komen en hoeveel mensen er zouden worden opgevangen.
Volgens de stichting had de gemeente vooraf de Zwolse participatieaanpak HANZA! moeten toepassen. Het hof oordeelt echter dat deze leidraad de gemeente in deze zaak niet verplichtte om inwoners over de locatiekeuze en de omvang van de opvang te laten meepraten. De gemeente opereerde op enkele punten onhandig, maar handelde niet onrechtmatig.
Opvanglocatie voor 400 asielzoekers
Het geplande azc moet worden gebouwd op kavel Z7 aan de Belvédèrelaan in De Tippe. Het gebied maakt deel uit van Stadshagen-Zuid, een wijk die nog in ontwikkeling is.
Zwolle zocht naar een nieuwe opvanglocatie omdat het bestaande centrum aan de Meeuwenlaan in februari 2027 sluit. Daar zijn ongeveer 300 opvangplaatsen beschikbaar. De gemeente moet op grond van het provinciale verdeelbesluit in het kader van de Spreidingswet in totaal 647 opvangplekken realiseren.
Bij een eerdere zoektocht kwamen drie andere locaties in beeld: de Rijnlaan, de Nijverheidsstraat en de Professor Feldmannweg. Omwonenden werden destijds betrokken bij de beoordeling van enkele locatiecriteria, waaronder bereikbaarheid, beschikbaarheid, betaalbaarheid en de gevolgen voor de buurt.
Deze locaties bleken uiteindelijk niet geschikt. De gemeente kwam vervolgens uit bij de kavel in De Tippe. Ambtenaren vonden dat de locatie zo goed scoorde op de gebruikte criteria dat een verdere verkenning niet nodig was.
Bewoners niet betrokken bij kernbesluit
Het college van burgemeester en wethouders legde het voorstel voor De Tippe op 27 mei 2025 aan de gemeenteraad voor. Daarna werden omwonenden per brief geïnformeerd en vonden fysieke en digitale bijeenkomsten plaats.
Tijdens deze bijeenkomsten stond de keuze voor De Tippe niet meer ter discussie. Ook het geplande aantal van 400 opvangplaatsen kon niet door bewoners worden beïnvloed.
Stichting Leefbaar Stadshagen werd na het raadsbesluit opgericht. De organisatie vertegenwoordigde in de procedure 35 inwoners uit De Tippe en een naastgelegen wijk.
De stichting eiste dat Zwolle alle voorbereidingen voor het azc zou staken. Ook moest de gemeente volgens de organisatie binnen twee weken een participatietraject volgens HANZA! beginnen. Aan die eisen wilde de stichting een dwangsom van 10.000 euro per dag verbinden.
De voorzieningenrechter wees die eisen in februari 2026 al af. De stichting ging vervolgens in hoger beroep.
Omgevingswet verplicht niet tot participatie
Volgens het hof rust op de kavel de bestemming Gemengd-1. Daarbinnen zijn maatschappelijke voorzieningen toegestaan. Een asielzoekerscentrum geldt volgens de betrokken partijen als een maatschappelijke voorziening.
Het hof gaat er voorlopig van uit dat voor de bouw een reguliere omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit voldoende is. Een afwijking van het omgevingsplan lijkt daarom niet nodig.
Bij zo’n vergunning is het ontbreken van een participatietraject geen reden om de aanvraag af te wijzen. Wanneer de aanvraag aan de regels van het omgevingsplan voldoet, moet de gemeente de vergunning in beginsel verlenen.
Het hof merkt daarbij wel op dat de bestemming Gemengd-1 een brede aanduiding is. Bewoners zullen bij de vaststelling daarvan vermoedelijk niet direct hebben gedacht aan de mogelijkheid dat op de kavel een asielzoekerscentrum zou worden gebouwd.
HANZA! geen verplicht stappenplan
HANZA! werd in mei 2023 door de gemeenteraad vastgesteld als leidraad voor samenwerking tussen de gemeente, organisaties en bewoners bij belangrijke ontwikkelingen. De aanpak bestaat uit drie fases en bevat vragen die tijdens participatieprocessen kunnen worden gebruikt.
De leidraad is volgens het hof echter niet bedoeld als een strikt stappenplan dat bij ieder initiatief volledig moet worden gevolgd. Ook is onvoldoende duidelijk bij welke gemeentelijke besluiten de aanpak verplicht moet worden toegepast.
Zwolle moet uiterlijk op 1 januari 2027 een participatieverordening hebben waarin het toepassingsbereik van de participatieregels verder wordt vastgelegd. Die verordening was tijdens de procedure nog niet vastgesteld.
Het hof vindt ook niet dat HANZA! van toepassing is op de beslissing van de gemeente om een eigen kavel in erfpacht aan het Centraal Orgaan opvang asielzoekers te geven. De stichting maakte onvoldoende aannemelijk dat omwonenden recht hebben op participatie voordat gemeentelijke grond aan een andere partij beschikbaar wordt gesteld.
Gemeente handelde op punten ongelukkig
Het hof plaatst wel kanttekeningen bij de handelwijze van Zwolle. Bij de drie eerdere mogelijke locaties werden inwoners betrokken bij delen van de locatiebeoordeling. Bij De Tippe gebeurde dat niet.
Ook vindt het hof het ongelukkig dat de gemeente al participatiespelregels heeft vastgesteld, terwijl nog onduidelijk is bij welke besluiten die regels precies gelden.
De uitleg van de gemeente dat HANZA! slechts een intern document van beperkte betekenis zou zijn, wordt door het hof niet volledig gevolgd. De leidraad werd immers door de gemeenteraad vastgesteld en op de gemeentelijke website gepubliceerd.
Ook de stelling dat alleen het COA als initiatiefnemer moet worden beschouwd, overtuigt het hof niet. De gemeente heeft zelf het voortouw genomen bij het zoeken naar een geschikte opvanglocatie en geldt daarom minstens als mede-initiatiefnemer.
Deze punten zijn volgens het hof echter onvoldoende om te kunnen spreken van onrechtmatig handelen. De locatie in De Tippe verschilde bovendien van de eerder onderzochte locaties doordat de grond al van de gemeente was en de geldende bestemming de komst van een maatschappelijke voorziening mogelijk maakte.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
