JERUZALEM – De kans is groot dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu het akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran niet volledig naast zich neerlegt, maar wel blijft zoeken naar ruimte om Hamas in Gaza en Hezbollah in Libanon militair onder druk te zetten. De meest waarschijnlijke uitkomst is geen frontale breuk met Washington, maar een voortzetting van gerichte aanvallen onder het argument van zelfverdediging.

Op basis van de huidige verklaringen en ontwikkelingen ligt de kans op voortzetting van Israëlische militaire acties in Gaza en Libanon op ongeveer 60 tot 70 procent. De kans dat Netanyahu het Amerikaans-Iraanse akkoord openlijk en volledig negeert, is kleiner: naar schatting 25 tot 35 procent. Die inschatting is geen harde voorspelling, maar een analyse op basis van publieke verklaringen, militaire feiten en politieke belangen.

Akkoord beperkt Israël, maar bindt het niet volledig

De Verenigde Staten en Iran hebben volgens Amerikaanse functionarissen een memorandum van overeenstemming gesloten om de oorlog te beëindigen. Het akkoord moet de Straat van Hormuz weer openen en vormt een raamwerk voor verdere gesprekken over het Iraanse nucleaire programma. Tegelijk is duidelijk dat een Israëlische terugtrekking uit Libanon volgens Washington geen voorwaarde is van het akkoord. Israël behoudt volgens een Amerikaanse functionaris het recht zich te verdedigen tegen aanvallen van Hezbollah.

Daarmee ontstaat voor Netanyahu ruimte om het akkoord formeel niet af te wijzen, maar militair toch door te gaan wanneer Israël stelt dat er sprake is van dreiging. Dat is precies de ruimte waarin Israël de afgelopen maanden vaker heeft geopereerd: niet als openlijke afwijzing van internationale afspraken, maar als eigen veiligheidsbeleid.

Katz wijst op blijvende bufferzones

De Israëlische minister van Defensie Israel Katz heeft al duidelijk gemaakt dat Israëlische troepen voor onbepaalde tijd in bufferzones in Libanon, Syrië en Gaza blijven. Volgens Katz is dat nodig om Israëlische grensgemeenschappen te beschermen tegen jihadistische groepen. Ook zei hij dat Israël hard zal terugslaan als Iran reageert op gebeurtenissen in Libanon.

Die verklaring weegt zwaar. Katz spreekt niet los van Netanyahu, maar namens een regering die haar veiligheidsbeleid juist baseert op het voorkomen van nieuwe aanvallen vanuit grensgebieden. Daardoor is de kans klein dat Israël op korte termijn volledig stopt met operaties in Libanon of Gaza.

Gaza blijft grootste brandpunt

In Gaza zijn de gevechten niet voorbij. Volgens Reuters kwamen maandag opnieuw zeker vier Palestijnen om door Israëlische aanvallen en beschietingen. Hamas zou de meeste punten van een Amerikaans plan hebben geaccepteerd, maar niet de eis tot ontwapening. Israël blijft eisen dat Hamas de wapens neerlegt, de macht in Gaza opgeeft en geen rol meer speelt in de toekomst van het gebied.

Dat maakt Gaza waarschijnlijker als toneel van aanhoudende Israëlische aanvallen dan Libanon. Zolang Hamas niet ontwapent en Israël blijft stellen dat aanvallen bedoeld zijn om onmiddellijke dreiging te voorkomen, blijft de drempel voor nieuwe militaire acties laag.

Libanon hangt af van Hezbollah en Trump

In Libanon ligt de situatie gevoeliger. Hezbollah heeft volgens een functionaris tegen Reuters gezegd sinds de aankondiging van het Amerikaans-Iraanse akkoord geen operaties te hebben uitgevoerd. De beweging koppelt haar houding aan de vraag of Israël zich aan het staakt-het-vuren houdt.

Als Hezbollah stil blijft, neemt de druk op Israël toe om ook terughoudend te zijn. Als er opnieuw raketten of aanvallen vanuit Libanon plaatsvinden, zal Netanyahu waarschijnlijk stellen dat Israël niet aan de kant kan blijven staan. De kans op beperkte Israëlische acties in Libanon blijft daarom aanzienlijk, maar de kans op grootschalige escalatie hangt sterk af van Hezbollah, Iran en de Amerikaanse druk op Netanyahu.

Politieke druk duwt Netanyahu naar hard optreden

Binnen Israël ligt Netanyahu onder zware politieke druk. Reuters meldde dat hij richting verkiezingen kwetsbaar is en dat het akkoord met Iran in Israël wordt gezien als een tegenslag voor zijn veiligheidsstrategie. Een voormalige Amerikaanse ambassadeur verwacht dat Netanyahu het akkoord niet openlijk zal bevechten, maar wel zal benadrukken dat Israël er niet aan gebonden is en eigen rechten behoudt.

Die politieke situatie maakt hard optreden aantrekkelijk. Netanyahu kan zich tegenover kiezers profileren als leider die niet buigt voor Iran, Hezbollah of Hamas. Tegelijk kan hij zich geen volledige botsing met de Amerikaanse president veroorloven, omdat Israël militair, diplomatiek en politiek afhankelijk blijft van Amerikaanse steun.

Conclusie: grote kans op doorgaan, kleine kans op totale breuk

De meest waarschijnlijke koers is dat Netanyahu het akkoord niet openlijk kapotmaakt, maar het in de praktijk beperkt uitlegt. Israël zal vermoedelijk doorgaan met aanvallen op Hamas in Gaza en met gerichte acties tegen Hezbollah in Libanon als daar volgens Israël militaire aanleiding voor is.

De kans op aanhoudende Israëlische aanvallen is daarom groot. De kans op een openlijke weigering om zich iets van het Amerikaans-Iraanse akkoord aan te trekken, is kleiner. Netanyahu zal naar verwachting vooral manoeuvreren tussen Amerikaanse druk, binnenlandse politieke noodzaak en Israëls eigen veiligheidsdoctrine.