DEN HAAG – Het kabinet gaat harder optreden tegen asielzoekers die herhaaldelijk overlast veroorzaken of strafbare feiten plegen. Sinds september is een landelijke aanpak actief waarbij politie, justitie, gemeenten en migratiediensten gezamenlijk individuele overlastgevers volgen. Daarnaast komt vanaf 2027 jaarlijks zes miljoen euro beschikbaar voor uitbreiding van verscherpte toezichtlocaties. Ook wil het kabinet sneller kunnen ingrijpen bij criminaliteit op stations, in het openbaar vervoer en rondom asielzoekerscentra.

Dat schrijft minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie in een uitgebreide Kamerbrief van maandag 16 november. Volgens de minister zetten overlast en criminaliteit door een deel van de asielzoekers de veiligheid van omwonenden, ondernemers, medewerkers en andere bewoners van opvanglocaties onder druk. De maatregelen richten zich daarom zowel op snellere strafrechtelijke procedures als op intensiever toezicht, begeleiding en terugkeer naar het land van herkomst.

Een belangrijk onderdeel is de aanpak van rondtrekkende vreemdelingen die op verschillende plaatsen problemen veroorzaken. Het gaat daarbij onder meer om groepen jonge Syrische asielzoekers die volgens het kabinet betrokken raken bij overlast en criminaliteit.

Landelijke aanpak voor rondtrekkende overlastgevers

Sinds september 2026 is een landelijke casustafel operationeel waar complexe gevallen van overlastgevende vreemdelingen worden besproken. Iedere twee weken komen vertegenwoordigers van gemeenten, het COA, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV), politie, het Openbaar Ministerie en andere betrokken organisaties bijeen.

Deze aanpak is bedoeld voor personen die op meerdere plaatsen overlast veroorzaken, geen duidelijke binding hebben met één gemeente en bij wie lokale maatregelen onvoldoende resultaat opleveren. Het uitgangspunt is dat betrokken instanties gezamenlijk bepalen welke interventies noodzakelijk zijn.

Daarbij kan het gaan om gebiedsverboden, meldplichten, strafrechtelijke vervolging, begeleiding of maatregelen om het verblijf in Nederland te beëindigen. Wanneer iemand geen rechtmatig verblijf meer heeft, wordt ook gekeken naar vrijwillige of gedwongen terugkeer.

Volgens de minister wordt een zaak pas afgesloten wanneer daadwerkelijk sprake is van een duurzame verbetering en de overlast is beëindigd. De Taskforce Gegevensdeling van het ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoekt ondertussen hoe betrokken instanties informatie zorgvuldig en rechtmatig met elkaar kunnen uitwisselen.

Ook de IND geeft aanvragen van overlastgevende asielzoekers voorrang. Een speciaal interventieteam moet ervoor zorgen dat sneller duidelijk wordt of iemand recht heeft op bescherming. Wanneer dat niet het geval is, kan de Dienst Terugkeer en Vertrek eerder beginnen met de voorbereiding van het vertrek.

Zes miljoen euro extra voor strengere opvanglocaties

Het kabinet wil het aantal verscherpte toezichtlocaties uitbreiden. In Budel en Ter Apel is de afgelopen periode ervaring opgedaan met een dergelijke voorziening voor volwassen alleenreizende mannelijke asielzoekers die ernstige overlast veroorzaken.

Uit de evaluatie blijkt volgens de minister dat deze aanpak effectief kan zijn. De locaties combineren een afgeschermde, prikkelarme omgeving met intensieve begeleiding en een programma dat gericht is op gedragsverandering.

De proef wordt daarom omgezet in een structurele aanpak. Vanaf 2027 stelt het kabinet jaarlijks zes miljoen euro beschikbaar voor verdere uitbreiding. Het COA werkt aan een plan om nieuwe voorzieningen stapsgewijs te realiseren.

Daarbij blijft de bereidheid van gemeenten om dergelijke locaties te huisvesten een belangrijke voorwaarde. Zonder medewerking van lokale bestuurders kan de uitbreiding volgens de minister niet worden uitgevoerd.

Tegelijkertijd wordt gekeken naar betere begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Via de zogenoemde Coalitie van Perspectief werken het COA, jeugdbeschermingsorganisatie Nidos, gemeenten en onderwijsinstellingen samen aan stabielere opvang, onderwijs, werk en huisvesting. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat kwetsbare jongeren verder afglijden richting overlastgevend gedrag.

Politie mag optreden binnen asielzoekerscentra

Een andere discussie betreft de bevoegdheden van politie en buitengewoon opsporingsambtenaren op terreinen van het COA. De BBB had voorgesteld om deze locaties juridisch aan te wijzen als openbare ruimte, zodat handhavers er gemakkelijker kunnen optreden.

Het kabinet ziet daar weinig voordeel in. Volgens Van den Brink kunnen politieagenten ook nu al besloten opvangterreinen betreden wanneer dat noodzakelijk is voor hun wettelijke taken, bijvoorbeeld bij een aanhouding, een strafbaar feit of een noodsituatie.

Voor gemeentelijke boa's liggen de bevoegdheden anders. Zij richten zich voornamelijk op openbare plaatsen en kunnen niet zonder meer zelfstandig handhaven op besloten COA-terreinen.

Het juridisch veranderen van opvanglocaties in openbare plaatsen zou volgens het kabinet bovendien nieuwe problemen veroorzaken. De privacy van bewoners kan daardoor worden aangetast en de toegang voor ongewenste bezoekers zou gemakkelijker kunnen worden.

Daarom kiest de minister voor betere samenwerking tussen het COA, beveiligers, gemeenten en politie. Nog dit jaar worden gesprekken gevoerd over mogelijkheden om gemeenten met aanmeldcentra structureel van meer politiecapaciteit te voorzien.

Sneller terugsturen en strengere terugkeermaatregelen

Het kabinet wil ook de mogelijkheden vergroten om afgewezen asielzoekers die ernstige overlast veroorzaken daadwerkelijk uit Nederland te laten vertrekken.

De Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring, die op 13 oktober door de Eerste Kamer werd aangenomen, biedt volgens de minister aanvullende instrumenten. Zo kunnen vreemdelingen worden verplicht te verschijnen bij een vertrekgesprek of bij een ambassade om hun identiteit en nationaliteit vast te stellen.

Wanneer zij weigeren mee te werken, kan onder de wettelijke voorwaarden dwang worden toegepast. Ook onderzoekt het kabinet of bestaande maatregelen, zoals de ongewenstverklaring, verder kunnen worden uitgebreid. Die verruiming wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 van kracht.

Bijzondere aandacht gaat uit naar Syrië. Het kabinet onderzoekt mogelijkheden om vrijwillige terugkeer aantrekkelijker te maken, onder meer door gerichte ondersteuning. Daarnaast wordt gekeken naar bezoeken aan Syrië door mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning, zodat zij zich kunnen oriënteren op mogelijke permanente terugkeer.

Gedwongen terugkeer naar Syrië is volgens de Kamerbrief voorlopig nog niet mogelijk. Het kabinet wil daarom de samenwerking met de Syrische autoriteiten versterken en de omstandigheden voor duurzame terugkeer verbeteren.

Extra controles in treinen en op stations

Ook de veiligheid in het openbaar vervoer krijgt nadrukkelijk aandacht. Volgens de minister leiden incidenten op stations en in treinen en bussen tot toenemende zorgen over de veiligheid van reizigers en personeel.

Sinds 1 oktober hebben boa's in het openbaar vervoer toegang tot het Rijbewijzenregister, waardoor zij gemakkelijker de identiteit van gecontroleerde personen kunnen vaststellen.

Het kabinet onderzoekt daarnaast of boa's vanaf 2028 zelfstandig toegang kunnen krijgen tot de Strafrechtketendatabank en de Basisvoorziening Vreemdelingen. Daarmee zouden zij bij controles over meer informatie kunnen beschikken, al moet daarvoor eerst worden vastgesteld of dit juridisch en privacyrechtelijk mogelijk is.

Op enkele locaties wil de overheid experimenteren met intensievere samenwerking tussen politie en vervoerders, naar Rotterdams voorbeeld. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de Vechtdallijn. De Autoriteit Persoonsgegevens wordt bij de verdere uitwerking betrokken.

Ook op de pendelbus tussen station Emmen en Ter Apel wordt gewerkt aan verbeteringen. Bij nieuwe veiligheidsafspraken moet onder meer worden vastgelegd hoe incidenten worden geregistreerd.

Dertien miljoen euro voor lokale maatregelen

Gemeenten kregen in mei 2026 gezamenlijk ongeveer dertien miljoen euro toegekend voor lokale maatregelen tegen overlast. In november wordt een nieuwe aanvraagronde geopend voor 2027.

Voor bewoners en ondernemers in de gemeente Westerwolde is bovendien sinds juni een schaderegeling operationeel. Deze regeling werkt met terugwerkende kracht en is bedoeld voor schade die samenhangt met de overlastproblematiek rond Ter Apel.

Het COA en de gemeente Westerwolde hebben daarnaast afspraken gemaakt over het verplaatsen van asielzoekers met weinig kans op een verblijfsvergunning naar andere locaties, om de druk op Ter Apel te verminderen.

De minister benadrukt dat de aanpak zich moet richten op personen die daadwerkelijk overlast veroorzaken. Tegelijkertijd wijst hij op de noodzaak om ook asielzoekers en vrijwilligers tegen intimidatie, bedreiging en geweld te beschermen.

De komende periode moet blijken in hoeverre de nieuwe landelijke samenwerking, uitbreiding van toezichtlocaties en strengere terugkeermaatregelen daadwerkelijk leiden tot minder incidenten. Voor de uitbreiding van de verscherpte toezichtlocaties werkt het COA nog aan een concreet uitvoeringsplan.