DEN HAAG – De noodopvang van asielzoekers heeft de Nederlandse overheid in 2025 maar liefst 1,18 miljard euro extra gekost ten opzichte van reguliere opvang. Een plek in de noodopvang kostte gemiddeld 65.137 euro per jaar, bijna het dubbele van de 33.374 euro die voor een reguliere opvangplek werd betaald. Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie wil de afhankelijkheid van dure noodopvanglocaties terugdringen, maar erkent dat het voorlopig niet mogelijk is om zonder deze voorzieningen te functioneren.

Dat blijkt uit een uitgebreide Kamerbrief van 16 november 2026, waarin de minister ingaat op verschillende onderdelen van het migratiebeleid. Naast de hoge opvangkosten behandelt hij de aanpak van criminele vreemdelingen, de toekomst van de spreidingswet, de ondersteuning van asielzoekerskinderen en het openbaar maken van ernstige incidenten bij de immigratie- en opvangdiensten.

De financiële cijfers laten zien hoe kostbaar het huidige opvangsysteem is geworden. In 2025 verbleven gemiddeld 37.245 mensen op noodopvanglocaties van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Voor iedere bewoner betaalde de overheid gemiddeld 31.763 euro meer dan wanneer dezelfde persoon in een reguliere opvangvoorziening had kunnen verblijven.

Volgens de minister komt dat neer op 1,18 miljard euro aan extra uitgaven. Het gaat daarbij niet om de totale kosten van de asielopvang, maar uitsluitend om het verschil tussen noodopvang en reguliere opvang voor deze groep bewoners.

Ruim 83.000 opvangplekken in begroting

Om de kosten structureel terug te dringen, wil het kabinet overstappen naar een stabieler opvangsysteem. Daarbij moet een einde komen aan het voortdurend openen en sluiten van locaties wanneer het aantal asielzoekers stijgt of daalt.

Het kabinet heeft daarvoor tot en met 2035 stabiele financiering voor het COA geregeld. Meerjarig is er budget beschikbaar voor 83.000 opvangplekken. Binnen deze capaciteit wordt een vaste voorraad van 41.000 duurzame opvangplaatsen aangehouden.

Aanvullende opvangcapaciteit moet volgens de plannen contractueel kunnen worden beëindigd wanneer deze niet langer noodzakelijk is. Ook onderzoekt het kabinet of dergelijke locaties later geschikt kunnen worden gemaakt voor andere groepen woningzoekenden, zoals studenten en spoedzoekers.

De minister verwacht dat op 1 januari 2027 ongeveer 43.000 reguliere opvangplekken daadwerkelijk in gebruik zullen zijn. Pas wanneer voldoende structurele locaties beschikbaar zijn, kunnen de duurdere noodvoorzieningen worden afgebouwd.

In de rijksbegroting wordt al rekening gehouden met deze ontwikkeling. Het financiële kader voor noodopvang moet dalen van 900 miljoen euro in 2027 naar nul euro in 2030. Of deze besparing daadwerkelijk wordt bereikt, hangt volgens Van den Brink af van de snelheid waarmee voldoende reguliere opvanglocaties beschikbaar komen.

Onvoldoende geld voor ondersteuning asielzoekerskinderen

De Kamerbrief maakt ook duidelijk dat er voorlopig onvoldoende geld beschikbaar is om alle kinderen in de asielopvang de gewenste psychosociale ondersteuning te bieden.

Volgens berekeningen van het ministerie is daarvoor ongeveer 16 miljoen euro per jaar nodig. Met dat bedrag zouden kinderen op verschillende niveaus kunnen worden ondersteund, onder meer om psychische problemen te voorkomen en de behoefte aan zwaardere jeugdhulp te verminderen.

De structurele financiering ontbreekt echter. Via Europese middelen heeft het kabinet wel ruimte gevonden om het bestaande budget van 4,5 miljoen euro per jaar te verdubbelen.

Voor de jaren 2028 tot en met 2031 komt daardoor jaarlijks 9 miljoen euro beschikbaar. Dat is een aanzienlijke uitbreiding, maar nog altijd 7 miljoen euro minder dan het geraamde bedrag dat nodig is voor de volledige aanpak.

De minister wil met onder meer het COA, Save the Children, De Vrolijkheid en VluchtelingenWerk Nederland onderzoeken hoe zoveel mogelijk kinderen kunnen worden bereikt. Daarbij vormt ook het vinden van voldoende personeel en vrijwilligers een belangrijke uitdaging.

Verblijfsvergunning na ernstig misdrijf intrekken

Een ander onderwerp betreft het intrekken van verblijfsvergunningen van vreemdelingen die ernstige strafbare feiten hebben gepleegd. De SGP had eerder gevraagd om het mogelijk te maken dat al bij een eerste onherroepelijke veroordeling voor een zeer ernstig misdrijf de verblijfsvergunning wordt ingetrokken.

Volgens de minister biedt de bestaande wetgeving daarvoor al mogelijkheden. Nederland gebruikt hiervoor de zogenoemde glijdende schaal, waarbij onder meer de duur van het verblijf en de hoogte van de opgelegde straf bepalend zijn.

Bij ernstige misdrijven gelden strengere voorwaarden dan bij lichtere strafbare feiten. Wanneer iemand een gevangenisstraf van 48 maanden krijgt opgelegd, kan volgens de minister ook bij een verblijfsduur van meer dan vijftien jaar aan de voorwaarden voor intrekking worden voldaan.

Van den Brink benadrukt dat niet uitsluitend de aard van het misdrijf bepalend is. Ook de daadwerkelijk opgelegde straf speelt een belangrijke rol. In uitzonderlijke omstandigheden kan een rechter voor een ernstig misdrijf een relatief lage straf opleggen, bijvoorbeeld vanwege verminderde verwijtbaarheid.

De minister beschouwt de motie van de SGP daarom als afgehandeld. Volgens hem zijn de mogelijkheden voor intrekking binnen de bestaande juridische grenzen al maximaal aangescherpt.

Geen nieuw pakket om asielinstroom verder terug te dringen

JA21 had gevraagd om aanvullende maatregelen die zowel het aantal asielzoekers als de kosten van opvang verder moeten verminderen. Het kabinet komt voorlopig niet met een nieuw pakket.

Volgens Van den Brink zijn binnen de migratieketen al omvangrijke wijzigingen doorgevoerd, waaronder het tweestatusstelsel en aangescherpte voorwaarden voor gezinshereniging. De minister verwacht dat deze maatregelen uiteindelijk leiden tot minder instroom, snellere procedures en een verbeterde terugkeer van afgewezen asielzoekers.

De gevolgen zijn volgens hem nog niet volledig zichtbaar, omdat sommige maatregelen pas na verloop van tijd effect hebben. Het kabinet blijft bereid aanvullende juridische mogelijkheden te benutten, maar heeft op dit moment geen nieuwe uitvoerbare maatregelen in beeld.

Wel blijft de overheid inzetten op versnelde procedures voor kansarme asielaanvragen en strengere begeleiding van asielzoekers die ernstige overlast veroorzaken. Ook wordt onderzocht of vrijheidsbeperkende maatregelen breder kunnen worden toegepast.

Gemeenten krijgen ondersteuning bij langer openblijvende azc's

De minister gaat ook in op gemeenten die langer asielzoekers opvangen dan oorspronkelijk met het COA was afgesproken. Sommige gemeenten krijgen daardoor te maken met extra druk op hun voorzieningen en lokale opvangbeleid.

Volgens Van den Brink kan met dergelijke omstandigheden rekening worden gehouden bij het interbestuurlijk toezicht op de uitvoering van de spreidingswet. De wettelijke verdeelsleutel, die onder meer gebaseerd is op inwonertal en sociaaleconomische omstandigheden, wordt daardoor niet aangepast.

Wel kunnen gemeenten die noodgedwongen langer opvang bieden gebruikmaken van het ondersteuningsteam asiel. Met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn hierover afspraken gemaakt. Een aantal gemeenten heeft inmiddels ondersteuning ontvangen.

Daarnaast onderzoekt het ministerie mogelijkheden voor meer kleinschalige opvanglocaties. Gemeenten tonen daarvoor belangstelling, maar de uitvoering blijkt regelmatig lastig vanwege personele en facilitaire eisen. Over mogelijke oplossingen wordt de Tweede Kamer in het eerste kwartaal van 2027 geïnformeerd.

Publicatie ernstige incidenten liep achter

Opvallend is ook de erkenning dat ernstige incidenten binnen de asiel- en migratieketen geruime tijd niet volgens het gebruikelijke schema openbaar zijn gemaakt.

Het gaat om kwartaaloverzichten van zogenoemde piketmeldingen bij onder meer de Immigratie- en Naturalisatiedienst en het COA. Volgens de minister ontstond de achterstand door personeelsgebrek en extra handmatige controles die noodzakelijk waren om geregistreerde meldingen volledig te verwerken.

Van den Brink schrijft dat het ministerie de interne procedures inmiddels heeft verbeterd. Alle achterstallige overzichten zijn verwerkt en de meldingen tot en met het meest recente kwartaal zijn op 30 oktober 2026 openbaar gemaakt.

De minister zegt toe dat de gebruikelijke kwartaalpublicaties worden hervat.

Ook een bredere evaluatie van het Nederlandse terugkeerbeleid loopt vertraging op. Deze rapportage zou oorspronkelijk voor het einde van 2026 naar de Tweede Kamer worden gestuurd, maar wordt nu in het eerste kwartaal van 2027 verwacht.

Voor het kabinet blijft de grootste financiële uitdaging ondertussen het vervangen van kostbare noodopvang door reguliere opvangplekken. Zolang gemeenten onvoldoende structurele locaties beschikbaar stellen en statushouders niet sneller kunnen doorstromen naar reguliere huisvesting, blijft de overheid afhankelijk van voorzieningen die per bewoner bijna twee keer zoveel kosten.