WENEN – Nederland wil samen met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland afgewezen asielzoekers naar Rwanda overbrengen wanneer zij geen recht meer hebben om in Europa te verblijven. De vijf landen hebben volgens diplomatieke bronnen overeenstemming bereikt over het Oost-Afrikaanse land als locatie voor een gezamenlijk terugkeercentrum. De plannen worden maandag 16 november besproken tijdens een internationale migratieconferentie in Wenen. Als de laatste afspraken worden afgerond, kunnen de eerste uitgeprocedeerde asielzoekers mogelijk in het voorjaar of de zomer van 2027 naar Rwanda worden overgebracht.
De betrokken Europese regeringen onderhandelen al maanden over de oprichting van zogenoemde terugkeerhubs buiten de Europese Unie. Daarmee willen zij voorkomen dat afgewezen asielzoekers langdurig in Europa blijven wanneer terugkeer naar hun oorspronkelijke land niet mogelijk blijkt. Rwanda heeft zich bereid getoond met Europese landen over opvang te onderhandelen.
Volgens berichtgeving van Reuters, AFP en Euronews wordt het initiatief maandagmiddag gepresenteerd in Wenen. Daar zijn vertegenwoordigers van de vijf Europese landen en de Rwandese regering aanwezig. Namens Nederland neemt minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen deel aan het overleg.
Het initiatief vormt een belangrijke stap in de Europese pogingen om meer afgewezen asielzoekers daadwerkelijk te laten vertrekken. Momenteel wordt volgens Europese cijfers minder dan dertig procent van de personen die een vertrekbesluit krijgen, daadwerkelijk naar het land van herkomst teruggestuurd.
Wie kunnen naar Rwanda worden overgebracht?
De plannen richten zich in eerste instantie op vreemdelingen van wie de asielaanvraag definitief is afgewezen en die geen rechtmatig verblijf meer hebben in een van de deelnemende Europese landen. Het gaat dus niet zonder meer om iedere asielzoeker die zonder toestemming Europa is binnengekomen.
Een belangrijk verschil met eerdere plannen is dat de asielprocedure in beginsel al moet zijn afgerond. De betrokken persoon heeft dan geen verblijfsrecht meer en moet Europa verlaten, maar kan bijvoorbeeld niet naar het eigen land worden teruggestuurd omdat de autoriteiten daar niet meewerken of omdat praktische belemmeringen bestaan.
In plaats van langdurig in Nederland of een ander Europees land te blijven, zou iemand onder voorwaarden naar Rwanda kunnen worden overgebracht. Vanuit het terugkeercentrum wordt vervolgens gezocht naar mogelijkheden voor terugkeer naar het oorspronkelijke land of een toekomst in Rwanda zelf.
Volgens de huidige voorstellen zouden de opvangvoorzieningen geen gesloten gevangenissen worden. Bewoners krijgen mogelijk een verblijfsvergunning voor Rwanda, mogen zich buiten het centrum bewegen en zouden toegang kunnen krijgen tot de arbeidsmarkt.
De precieze voorwaarden zijn nog onderwerp van overleg. Ook moet worden vastgesteld welke rechtsbescherming betrokken vreemdelingen krijgen en wat er gebeurt wanneer terugkeer naar hun land van herkomst onmogelijk blijft.
Eerste proef met ongeveer honderd tot tweehonderd mensen
De Europese landen willen voorzichtig beginnen. Volgens diplomatieke bronnen wordt gesproken over een proefproject met ongeveer honderd tot tweehonderd personen. Andere betrokkenen houden rekening met een eerste groep van enkele honderden afgewezen asielzoekers.
Een van de onderzochte scenario's gaat uit van ongeveer twintig personen per deelnemend land. Dat zou betekenen dat Nederland in de beginfase slechts een beperkt aantal vreemdelingen naar Rwanda kan overbrengen.
Het terugkeercentrum moet naar verwachting in 2027 operationeel worden. Wanneer de eerste mensen daadwerkelijk kunnen worden overgebracht, hangt af van de verdere onderhandelingen, de inrichting van het centrum en de juridische afspraken tussen Rwanda en de vijf landen.
Vooralsnog is niet bekend welke nationaliteiten voor overplaatsing in aanmerking komen. Evenmin staat vast of de betrokken personen vrijwillig naar Rwanda kunnen vertrekken of onder welke voorwaarden gedwongen overplaatsing mogelijk wordt.
Ook over de financiële afspraken ontbreken nog belangrijke gegevens. De deelnemende Europese landen zullen de kosten van vervoer en opvang moeten dragen, maar hoeveel Nederland uiteindelijk betaalt, is niet bekendgemaakt.



