DEN HAAG – De voormalige president van Kosovo, Hashim Thaçi, is door de Kosovo Specialist Chambers in Den Haag veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf voor ernstige oorlogsmisdaden. De 58-jarige oud-president werd op 16 september schuldig bevonden aan onder meer moord, marteling, mishandeling en onrechtmatige gevangenneming tijdens de Kosovaarse onafhankelijkheidsoorlog van 1998 en 1999. Dinsdag 17 november kreeg Thaçi daar nog eens zeventien maanden gevangenisstraf bovenop, omdat hij vanuit zijn cel probeerde getuigen in zijn eigen oorlogsmisdadenproces te beïnvloeden.
Met beide uitspraken komt een voorlopig einde aan twee strafzaken tegen een van de invloedrijkste politici uit de recente geschiedenis van Kosovo. Thaçi was tijdens de oorlog een belangrijke leider van het Kosovaarse Bevrijdingsleger, beter bekend als het UÇK. Later werd hij premier en tussen 2016 en 2020 president van Kosovo.
De veroordeling is bijzonder gevoelig in het Balkanland. Voor veel Kosovaren geldt Thaçi nog altijd als een van de belangrijkste leiders van de strijd voor onafhankelijkheid van Servië. Voor de slachtoffers en hun nabestaanden betekent de uitspraak juist een belangrijke erkenning van het geweld dat zij tijdens de oorlog hebben ondergaan.
Honderden slachtoffers van illegale gevangenschap en marteling
Volgens de rechters van de Kosovo Specialist Chambers waren Thaçi en drie andere voormalige leiders van het UÇK verantwoordelijk voor een georganiseerde campagne tegen mensen die als tegenstanders van de onafhankelijkheidsbeweging werden beschouwd.
Daarbij ging het niet uitsluitend om Serviërs. Ook Kosovo-Albanezen die banden zouden hebben met rivaliserende politieke bewegingen en leden van etnische minderheden werden slachtoffer van geweld.
De rechtbank stelde vast dat de vier verdachten gezamenlijk strafrechtelijk verantwoordelijk waren voor de onrechtmatige gevangenneming van 385 personen, de marteling van 303 mensen, wrede behandeling van 49 slachtoffers en de moord op 96 personen.
Slachtoffers werden opgesloten in geïmproviseerde gevangenissen, waaronder voormalige schoolgebouwen, kelders en andere locaties die door het UÇK werden gecontroleerd. Gevangenen werden volgens de rechtbank geslagen, bedreigd, ondervraagd en onderworpen aan ernstige lichamelijke en geestelijke mishandeling.
Sommigen werden uiteindelijk vermoord. Anderen dragen tientallen jaren later nog altijd de lichamelijke en psychische gevolgen van hun gevangenschap.
Volgens de rechters waren de meeste slachtoffers gewone burgers die geen aantoonbare bedreiging vormden voor het UÇK. Zij werden vaak zonder degelijk bewijs beschuldigd van samenwerking met de Servische autoriteiten of van verraad aan de onafhankelijkheidsstrijd.
Thaçi speelde belangrijke rol bij vervolging tegenstanders
De rechtbank beschouwde Thaçi niet uitsluitend als een politieke leider die onvoldoende toezicht hield op ondergeschikten. Volgens de rechters was hij actief betrokken bij het opzetten en uitvoeren van het beleid waarmee vermeende tegenstanders werden opgespoord, vastgezet en vervolgd.
Thaçi maakte deel uit van de generale staf van het UÇK en stond aan het hoofd van de politieke afdeling van de organisatie.
Vanuit die positie droeg hij volgens de rechtbank bij aan het aanwijzen van vermeende tegenstanders en het opzetten van structuren waarbinnen mensen konden worden gearresteerd en vastgehouden.
Ook werd vastgesteld dat hij persoonlijk betrokken was bij bepaalde arrestaties en detenties. De rechters hielden hem daarnaast verantwoordelijk voor zijn betrokkenheid bij de gevangenneming en moord op Behajdin Allaqi.
Volgens de rechtbank verspreidde Thaçi bovendien misleidende informatie over gevangenen en slachtoffers en droeg hij bij aan een klimaat waarin daders van ernstige misdrijven nauwelijks hoefden te vrezen voor vervolging.
De rechtbank benadrukte dat het proces niet ging over de legitimiteit van de Kosovaarse onafhankelijkheidsstrijd. Evenmin stond het UÇK als gehele organisatie terecht.
Centraal stond de vraag of de vier voormalige leiders zich schuldig hadden gemaakt aan strafbare handelingen tijdens die strijd.
De rechters verklaarden Thaçi en zijn medeverdachten overigens niet schuldig aan misdrijven tegen de menselijkheid, omdat daarvoor niet aan alle vereiste juridische voorwaarden was voldaan.
Ook drie andere voormalige UÇK-leiders veroordeeld
Naast Thaçi kregen drie andere prominente voormalige leiders van het Kosovaarse Bevrijdingsleger gevangenisstraffen opgelegd.
Jakup Krasniqi, voormalig woordvoerder van het UÇK, kreeg eveneens 25 jaar gevangenisstraf. Kadri Veseli, die verantwoordelijk was voor de inlichtingendienst van de beweging, werd veroordeeld tot achttien jaar cel.
Rexhep Selimi, voormalig operationeel leider en inspecteur-generaal van het UÇK, kreeg dertien jaar gevangenisstraf.
Bij het bepalen van de straf hield de rechtbank rekening met de ernst van de misdrijven, de persoonlijke betrokkenheid van de verdachten en de gevolgen voor de slachtoffers.
Ook het feit dat sommige slachtoffers bijzonder kwetsbaar waren of gedwongen werden getuige te zijn van mishandelingen en moorden op familieleden, speelde een rol.
De vier mannen werden in november 2020 overgebracht naar het detentiecentrum van de Kosovo Specialist Chambers in Den Haag. De tijd die zij sindsdien in voorlopige hechtenis hebben doorgebracht, wordt op hun straf in mindering gebracht.
Nieuwe veroordeling wegens beïnvloeden getuigen
De juridische problemen van Thaçi werden dinsdag 17 november verder vergroot door een tweede uitspraak van hetzelfde gerechtshof.
In deze afzonderlijke strafzaak stond niet het oorlogsgeweld centraal, maar de vraag of de voormalige president vanuit zijn detentie probeerde het verloop van zijn oorlogsmisdadenproces te beïnvloeden.
De rechters concludeerden dat Thaçi in 2023 vertrouwelijke informatie over getuigen had gedeeld met personen die hem in de gevangenis bezochten.
Via deze bezoekers gaf hij bovendien instructies door over wat getuigen tijdens hun verhoor moesten verklaren. Daarmee probeerde hij volgens de rechtbank de waarheidsvinding te beïnvloeden en de rechtsgang te belemmeren.
De rechtbank achtte hem schuldig aan poging tot belemmering van ambtsdragers, schending van de vertrouwelijkheid van de procedure en minachting van het gerecht.
Daarvoor kreeg hij zeventien maanden gevangenisstraf, die afzonderlijk van de eerdere straf van 25 jaar moet worden uitgezeten.
Ook drie medeverdachten werden voor hun aandeel in de zaak veroordeeld. Een vierde verdachte werd vrijgesproken.
Na de uitspraak reageerde Thaçi volgens persbureau Associated Press met de woorden: "Dit is politiek, geen rechtspraak."
Zijn advocaten hebben aangekondigd tegen de eerdere veroordeling wegens oorlogsmisdaden in beroep te gaan. Die uitspraak is daardoor nog niet onherroepelijk.
Veroordeling leidt tot woede in Kosovo
De uitspraak van september veroorzaakte grote onrust in Kosovo. Honderden aanhangers van Thaçi gingen de straat op om te protesteren tegen de gevangenisstraf.
Veel Kosovaren beschouwen het UÇK als de beweging die hun land bevrijdde van de Servische overheersing. De voormalige leiders worden daardoor door een deel van de bevolking gezien als nationale helden.
Ook vanuit de Kosovaarse politiek kwam kritiek. Premier Albin Kurti noemde de zwaarte van de uitgesproken straffen onaanvaardbaar.
Tegenstanders van het tribunaal vinden dat de nadruk te veel ligt op misdrijven van voormalige UÇK-strijders, terwijl Servische strijdkrachten tijdens dezelfde oorlog eveneens grootschalige misdrijven pleegden.
Die kritiek verandert volgens de rechters niets aan hun opdracht om individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid vast te stellen.
De Kosovo Specialist Chambers is geen onderdeel van het Internationaal Strafhof. Het is een speciaal Kosovaars gerecht dat in Den Haag is gevestigd en werkt met internationale rechters en aanklagers. Het werd opgericht om ernstige misdrijven uit de periode rond de Kosovaarse oorlog te onderzoeken en berechten.
Oorlog kostte ongeveer 13.000 mensen het leven
De oorlog in Kosovo begon in 1998 toen het UÇK de gewapende strijd tegen Servische en Joegoslavische veiligheidstroepen intensiveerde.
De strijd leidde tot grootschalig geweld en de verdrijving van grote groepen inwoners. Naar schatting kwamen ongeveer 13.000 mensen om het leven, onder wie vooral Kosovo-Albanezen.
In 1999 voerde de NAVO gedurende 78 dagen luchtaanvallen uit op doelen in Joegoslavië. Uiteindelijk trokken de Servische troepen zich uit Kosovo terug.
In februari 2008 verklaarde Kosovo zich onafhankelijk. Servië erkent die onafhankelijkheid tot op de dag van vandaag niet.
Thaçi speelde na de oorlog jarenlang een centrale rol in de Kosovaarse politiek. Zijn politieke loopbaan kwam in november 2020 abrupt ten einde toen hij na de bevestiging van de aanklacht wegens oorlogsmisdaden aftrad als president.
De inmiddels uitgesproken gevangenisstraffen betekenen een historische veroordeling van voormalige leiders van de onafhankelijkheidsbeweging.
Voor Thaçi komt daar nu de aanvullende straf wegens getuigenbeïnvloeding bij. Hoewel de verdediging nog juridische mogelijkheden heeft om de uitspraken aan te vechten, is zijn positie door de twee veroordelingen verder verslechterd.
Voor de nabestaanden van de slachtoffers draait de zaak ondertussen om meer dan de strafmaat. Na bijna dertig jaar hebben zij van de rechtbank erkenning gekregen dat hun familieleden slachtoffer werden van ernstige oorlogsmisdaden en dat voormalige politieke en militaire leiders daarvoor verantwoordelijk worden gehouden.



