FRANKFURT – Deutsche Bank is dinsdag 17 november opnieuw in het middelpunt van een internationaal financieel schandaal terechtgekomen. Uit ruim 15 miljoen gelekte interne documenten blijkt volgens een omvangrijk journalistiek onderzoek dat de grootste bank van Duitsland jarenlang ernstige problemen had met het controleren van verdachte geldstromen en het toezicht op omstreden klanten. De onthullingen gaan onder meer over de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein, president Donald Trump, Russische oligarchen en internationale corruptiezaken. Op de beurs van Frankfurt verloor het aandeel dinsdagochtend op het dieptepunt ruim zes procent van zijn waarde. Ook vanuit de Europese politiek klinkt de roep om opheldering.

Het internationale onderzoek draagt de naam Inside Deutsche Bank en is uitgevoerd door ruim 230 journalisten van meer dan vijftig nieuwsorganisaties. Onder de deelnemende media bevinden zich Der Spiegel, ZDF, The New York Times, Financial Times, Le Monde en het Nederlandse onderzoeksplatform Follow the Money.

De documenten zijn afkomstig van twee klokkenluiders en bevatten ruim negen miljoen e-mails, interne rapporten, vertrouwelijke klanteninformatie, risicobeoordelingen en verslagen van onderzoeken naar mogelijke financiële criminaliteit. Het is volgens de betrokken journalisten de grootste verzameling interne bankdocumenten die ooit bij onderzoeksjournalisten terecht is gekomen.

De klokkenluiders verstrekten het materiaal aan de Indiase journalist Josy Joseph en de Zuid-Afrikaanse onderzoeksjournalist Khadija Sharife. Het onderzoek werd vervolgens internationaal gecoördineerd door Barracuda Media, met technische ondersteuning van het Duitse Data and Research Center.

De documenten geven vooral inzicht in de manier waarop Deutsche Bank omging met klanten en transacties die volgens interne medewerkers een verhoogd risico vormden. In verschillende gevallen zouden waarschuwingen onvoldoende zijn opgevolgd of zouden commerciële belangen zwaarder hebben gewogen dan de naleving van financiële regels.

Bijna 582 miljoen dollar aan verdachte transacties rond Epstein

Een van de opvallendste onthullingen betreft Jeffrey Epstein, de Amerikaanse financier die jarenlang minderjarige meisjes seksueel misbruikte en in 2019 overleed in een gevangenis in New York.

Uit de gelekte documenten blijkt volgens de onderzoeksjournalisten dat Deutsche Bank tussen oktober 2013 en mei 2019 ongeveer drieduizend transacties heeft geregistreerd die verband hielden met Epstein of zijn ondernemingen. Het ging gezamenlijk om 581,9 miljoen dollar.

De bank diende hierover 21 meldingen van verdachte activiteiten in bij de Amerikaanse autoriteiten. Dat betekent niet dat iedere afzonderlijke transactie illegaal was, maar wel dat de geldstromen voldoende vragen opriepen om nader onderzoek te rechtvaardigen.

Bijzonder gevoelig is dat Deutsche Bank Epstein in augustus 2013 als klant accepteerde. Hij was op dat moment al veroordeeld in een zaak rond seksueel misbruik van een minderjarige en had zijn bankrelatie met JPMorgan Chase verloren.

De bank bleef vervolgens jarenlang financiële diensten aan hem leveren. De nieuwe documenten roepen vragen op over het moment waarop medewerkers ernstige risico's signaleerden en de manier waarop de leiding daarop reageerde.

Deutsche Bank kreeg eerder al een boete van 150 miljoen dollar opgelegd door de financiële toezichthouder in New York wegens tekortkomingen bij het toezicht op onder meer de rekeningen van Epstein. De nieuwe onthullingen geven een uitgebreider beeld van de omvang van de betrokken geldstromen.

Donald Trump en opvallende financiële transacties

Ook de jarenlange zakelijke relatie tussen Deutsche Bank en Donald Trump staat opnieuw ter discussie.

De Duitse bank was lange tijd een belangrijke kredietverstrekker voor Trumps vastgoedondernemingen. Toen Trump in 2016 de Amerikaanse presidentsverkiezingen won, nam de belangstelling voor mogelijke financiële banden tussen zijn bedrijven en Rusland sterk toe.

Volgens Follow the Money verklaarde Deutsche Bank destijds tegenover Amerikaanse onderzoekers dat er geen bankgerelateerde verbindingen tussen Trump en Rusland waren aangetroffen.

De gelekte documenten laten volgens het onderzoeksplatform echter zien dat de bank in 2014 een verdachte betaling had onderzocht aan DT Marks Baku LLC, een onderneming die verband hield met Trump en een vastgoedproject in Azerbeidzjan.

Het geld was afkomstig van een klant van Danske Bank in Estland. Deutsche Bank kon volgens de interne stukken niet vaststellen wat het doel van de betaling was en welke zakelijke relatie bestond tussen de verzender en de ontvanger.

Die informatie zou niet zijn gedeeld met het Amerikaanse Congres toen dat onderzoek deed naar mogelijke Russische financiële contacten.

De documenten bewijzen daarmee niet dat Trump persoonlijk betrokken was bij witwassen of andere strafbare feiten. Ze roepen wel vragen op over de volledigheid van de informatie die Deutsche Bank aan Amerikaanse onderzoekers heeft verstrekt.

Een tweede opmerkelijke gebeurtenis vond plaats in maart 2017. Volgens de Financial Times stuurde Deutsche Bank per ongeluk belastinginformatie van Trump naar de accountant van een andere klant. De bank zou de fout vervolgens niet aan het Witte Huis hebben gemeld.

Trump reageerde dinsdag boos op deze onthulling en noemde het handelen van de bank volgens de Oostenrijkse krant Der Standard onrechtmatig.

Russische oligarchen bleven aantrekkelijke klanten

Naast de Amerikaanse dossiers blijkt uit het onderzoek dat Deutsche Bank grote commerciële belangen had bij vermogende Russische klanten.

De bank zou langdurig nauwe relaties hebben onderhouden met oligarchen en andere invloedrijke personen uit Rusland. Volgens de onderzoeksjournalisten werden daarbij waarschuwingen over mogelijke witwasrisico's en het omzeilen van sancties niet altijd voldoende opgevolgd.

Opvallend is dat Deutsche Bank zijn activiteiten voor vermogende Russische klanten nog kort voor de invasie van Oekraïne wilde uitbreiden.

Uit interne plannen van eind 2020 blijkt dat de bank de jaarlijkse inkomsten uit deze activiteiten wilde laten groeien van ongeveer 28 miljoen euro naar 50 miljoen euro in 2023.

Daarmee speelde Rusland volgens de documenten een belangrijke rol in de commerciële strategie van bepaalde onderdelen van de bank, ondanks de toenemende politieke spanningen tussen Moskou en het Westen.

Ook komen in het onderzoek financiële transacties terug die verband houden met internationale corruptieschandalen, waaronder het Maleisische staatsfonds 1MDB en de invloedrijke Gupta-familie in Zuid-Afrika.

De onthullingen versterken de vraag of Deutsche Bank voldoende maatregelen heeft genomen om te voorkomen dat geld afkomstig uit corruptie of andere verdachte activiteiten via zijn internationale netwerk werd verplaatst.

Beleggers schrikken, aandeel keldert

De publicaties hadden dinsdag vrijwel onmiddellijk gevolgen op de beurs van Frankfurt.

Het aandeel Deutsche Bank verloor tijdens de ochtendhandel maximaal ongeveer 6,2 procent en zakte naar 30,88 euro. Daarmee behoorde de bank tot de grootste verliezers binnen de Duitse DAX-index.

Beleggers reageren vooral op de onzekerheid over mogelijke juridische gevolgen. Hoewel een belangrijk deel van de onthullingen betrekking heeft op gebeurtenissen uit het verleden, is nog niet duidelijk of toezichthouders nieuwe onderzoeken zullen beginnen of aanvullende sancties zullen opleggen.

Volgens beursanalist Jochen Stanzl van Consorsbank is onzekerheid doorgaans voldoende om beleggers tot verkopen aan te zetten. De omvang van het documentenlek maakt het bovendien lastig om te voorspellen welke nieuwe informatie de komende weken nog naar buiten komt.

Deutsche Bank probeert de financiële zorgen te temperen. Het concern verwacht naar eigen zeggen geen noemenswaardige financiële gevolgen van de publicaties.

Deutsche Bank verdedigt zich: oude zaken

De bank reageerde dinsdagochtend met een uitgebreide verklaring. Volgens Deutsche Bank hebben de meeste beschreven gebeurtenissen vele jaren geleden plaatsgevonden, in sommige gevallen zelfs twintig jaar terug.

De betrokken dossiers zouden destijds zijn onderzocht en de bank stelt nauw met de toezichthouders te hebben samengewerkt.

Onder leiding van bestuursvoorzitter Christian Sewing, die sinds 2018 aan het roer staat, zou de onderneming bovendien ingrijpend zijn veranderd. Deutsche Bank zegt tussen 2019 en 2025 ongeveer zeven miljard euro te hebben geïnvesteerd in betere interne controles en systemen om financiële criminaliteit op te sporen.

Volgens het concern bewijzen de recordwinsten van 2025 en de positieve resultaten van de afgelopen kwartalen dat de reorganisatie succesvol is geweest.

Die verdediging neemt de zorgen bij maatschappelijke organisaties echter niet weg.

Transparency International spreekt van ernstige aanwijzingen dat Deutsche Bank onvoldoende heeft gedaan om verdachte geldstromen en risicovolle klanten te controleren. De internationale anticorruptieorganisatie wil dat financiële toezichthouders de nieuwe beschuldigingen grondig onderzoeken.

Volgens de organisatie heeft Deutsche Bank sinds 2000 al meer dan twintig miljard dollar betaald aan boetes, schikkingen en andere financiële sancties. Desondanks blijven volgens Transparency International vragen bestaan over de manier waarop de bank met financiële risico's en interne waarschuwingen omgaat.

Ook de Duitse financiële toezichthouder BaFin heeft de bank recent nieuwe termijnen opgelegd om eerder vastgestelde tekortkomingen in de controle van transacties te verhelpen.

Europese politiek eist opheldering van banktop

De onthullingen hebben inmiddels ook de Europese politiek bereikt.

De Duitse Europarlementariër Rasmus Andresen van de Groenen wil dat Deutsche Bank-topman Christian Sewing voor het Europees Parlement verschijnt om uitleg te geven.

Volgens Andresen leggen de gelekte documenten een mogelijk groot verschil bloot tussen de publieke verklaringen van Deutsche Bank en de manier waarop de bank in werkelijkheid met risicovolle klanten en transacties omging.

Voor toezichthouders speelt daarbij een bredere vraag. Banken zijn wettelijk verplicht hun klanten te controleren, verdachte geldstromen te onderzoeken en mogelijke witwaspraktijken te melden. Wanneer die controles onvoldoende functioneren, kunnen grote bedragen ongemerkt door het internationale financiële systeem bewegen.

Voor Deutsche Bank is het nieuwe schandaal bijzonder pijnlijk. Sewing probeert al jaren het vertrouwen van beleggers, toezichthouders en klanten te herstellen na een lange reeks affaires rond witwassen, internationale transacties en tekortkomingen in de interne organisatie.

Het documentenlek brengt die reputatie opnieuw in gevaar. Bovendien zijn de publicaties van dinsdag slechts het begin van een reeks onthullingen die de betrokken journalisten de komende tijd willen publiceren.

Of het onderzoek uiteindelijk leidt tot nieuwe boetes, strafrechtelijke onderzoeken of bestuurlijke maatregelen, staat nog niet vast. Wel is duidelijk dat Deutsche Bank opnieuw moet uitleggen waarom interne controles in het verleden tekortschoten en of de inmiddels doorgevoerde verbeteringen voldoende zijn om herhaling te voorkomen.