PASADENA – Morgen, woensdag 18 november 2026, schrijft de Amerikaanse ruimtesonde Voyager 1 opnieuw geschiedenis. Precies om 11.16 uur Nederlandse tijd bereikt het ruimtevaartuig volgens berekeningen van NASA een afstand van één lichtdag van de aarde. Dat betekent dat de sonde zich op ongeveer 25,9 miljard kilometer van onze planeet bevindt. Nog opmerkelijker is dat Voyager 1, die op 5 september 1977 werd gelanceerd, na ruim 49 jaar nog altijd functioneert en wetenschappelijke gegevens naar de aarde stuurt. Geen enkel ander door mensen gebouwd voorwerp is ooit zo ver gekomen.
De afstand is nauwelijks te bevatten. Licht reist met bijna 300.000 kilometer per seconde, maar heeft inmiddels een volle dag nodig om Voyager 1 te bereiken. Een radiosignaal dat NASA morgen naar de ruimtesonde verstuurt, komt daardoor pas donderdag aan. Vervolgens duurt het opnieuw 24 uur voordat een eventueel antwoord de aarde bereikt.
Een eenvoudige opdracht uitvoeren en controleren of die is gelukt, kan dus al minstens twee dagen duren. Dat maakt de dagelijkse besturing van het ruimtevaartuig bijzonder ingewikkeld, zeker wanneer zich technische problemen voordoen.
NASA heeft het historische moment bevestigd en spreekt van een nieuwe mijlpaal in de geschiedenis van de ruimtevaart. Voyager 1 is het eerste door mensen gemaakte object dat de grens van één lichtdag passeert.
Gebouwd voor vijf jaar, inmiddels 49 jaar onderweg
Toen Voyager 1 op 5 september 1977 vanaf Cape Canaveral in Florida werd gelanceerd, was het oorspronkelijk de bedoeling dat de missie ongeveer vijf jaar zou duren. De sonde moest vooral Jupiter en Saturnus onderzoeken en gedetailleerde foto's van deze planeten en hun manen maken.
In maart 1979 vloog Voyager 1 langs Jupiter. De sonde leverde duizenden foto's en wetenschappelijke metingen op, waaronder beelden van actieve vulkanen op de maan Io. Het was de eerste keer dat actieve vulkanen buiten de aarde rechtstreeks werden waargenomen.
In november 1980 volgde Saturnus. De ruimtesonde onderzocht de ringen van de planeet en leverde belangrijke informatie over verschillende manen, waaronder Titan. Daarna vervolgde Voyager 1 zijn reis naar de buitenste regionen van het zonnestelsel.
De missie bleek zo succesvol dat NASA besloot het ruimtevaartuig zo lang mogelijk in bedrijf te houden. Op 14 februari 1990 maakte Voyager 1 een van de beroemdste foto's uit de ruimtevaartgeschiedenis: Pale Blue Dot. Daarop is de aarde vanaf een afstand van ongeveer zes miljard kilometer zichtbaar als een nauwelijks herkenbaar lichtpuntje.
In augustus 2012 passeerde de sonde de heliopauze, de grens waar de invloed van de zonnewind plaatsmaakt voor de interstellaire omgeving. Daarmee werd Voyager 1 het eerste ruimtevaartuig dat de interstellaire ruimte bereikte. De sonde bevindt zich overigens nog altijd binnen het veel grotere gebied waarin de zwaartekracht van de zon een rol speelt.
En hij doet het nog steeds
Misschien is het technisch gezien nog wel indrukwekkender dat Voyager 1 na bijna een halve eeuw nog altijd contact met de aarde onderhoudt. De computers en elektronische systemen stammen uit de jaren zeventig, een tijd waarin moderne smartphones, internet en de huidige generatie computers nog niet bestonden.
De ruimtesonde beschikt over een uiterst beperkte hoeveelheid rekenkracht en geheugen. Toch blijft het toestel, onder begeleiding van technici van NASA's Jet Propulsion Laboratory in Californië, wetenschappelijke metingen verrichten.
Van de oorspronkelijke wetenschappelijke instrumenten zijn er inmiddels nog twee actief: een magnetometer die magnetische velden meet en een instrument dat plasma- en radiogolven registreert. Daarmee verzamelen onderzoekers unieke informatie over de omstandigheden in de interstellaire ruimte.
Dat de apparatuur nog werkt, is allerminst vanzelfsprekend. Voyager 1 heeft de afgelopen jaren meerdere ernstige technische problemen gehad. Sommige onderdelen zijn uitgevallen, de communicatie is verschillende keren verstoord geweest en ingenieurs moesten creatieve oplossingen bedenken om de oude systemen draaiende te houden.
Nog in oktober 2026 verloor NASA tijdelijk het radiosignaal van Voyager 1. Na ongeveer 48 uur werd de communicatie hersteld. Enkele weken eerder hadden technici bovendien een ingewikkelde energiebesparende operatie uitgevoerd om de levensduur van het toestel verder te verlengen.
Steeds minder elektriciteit beschikbaar
Het grootste probleem is inmiddels de energievoorziening. Zo ver van de zon zijn zonnepanelen geen praktische oplossing. Voyager 1 wordt daarom aangedreven door radio-isotopengeneratoren, die warmte uit het natuurlijke verval van plutonium-238 omzetten in elektriciteit.
Die techniek maakt het mogelijk tientallen jaren zonder nieuwe brandstof elektriciteit op te wekken, maar het beschikbare vermogen neemt voortdurend af. Volgens NASA verliezen de Voyager-sondes ongeveer vier watt aan elektrisch vermogen per jaar.
Dat lijkt weinig, maar voor een ruimtesonde die al bijna vijftig jaar onderweg is, kan iedere watt het verschil maken tussen functioneren en uitvallen.
Om energie te besparen, heeft NASA de afgelopen jaren steeds meer apparatuur uitgeschakeld. In april 2026 werd het instrument voor het meten van laagenergetische geladen deeltjes definitief uitgezet. Het had bijna 49 jaar vrijwel onafgebroken gewerkt.
De technici proberen de twee resterende wetenschappelijke instrumenten zo lang mogelijk actief te houden. Hoelang dat nog lukt, is onzeker. De stroomvoorziening blijft langzaam achteruitgaan en vroeg of laat zal er onvoldoende energie overblijven om alle noodzakelijke systemen te laten werken.
Wanneer het laatste instrument wordt uitgeschakeld, betekent dat overigens niet dat de ruimtesonde ophoudt met bewegen. Voyager 1 zal zijn reis door de ruimte blijven voortzetten, ook als niemand op aarde nog een signaal ontvangt.
Een gouden boodschap voor onbekende beschavingen
Voyager 1 draagt bovendien een bijzondere herinnering aan de planeet waar hij vandaan komt. Aan boord bevindt zich de Golden Record, een vergulde koperen grammofoonplaat met beelden, geluiden en boodschappen van de aarde.
De plaat bevat onder meer begroetingen in 55 talen, geluiden van de natuur, muziek en 115 afbeeldingen die een indruk moeten geven van het leven op onze planeet.
Het idee achter de plaat was dat een eventuele buitenaardse beschaving, mocht die de sonde ooit vinden, iets zou kunnen leren over de mensheid en haar herkomst. De kans dat dit werkelijk gebeurt, is buitengewoon klein, maar de plaat blijft een tastbare herinnering aan de oorsprong van het ruimtevaartuig.
Voyager 1 beweegt momenteel met ongeveer 61.000 kilometer per uur door de ruimte. Ondanks die enorme snelheid zal het nog tienduizenden jaren duren voordat de sonde relatief dicht bij een andere ster komt. Volgens NASA passeert Voyager 1 over ongeveer 40.000 jaar op circa 1,7 lichtjaar afstand de ster Gliese 445.
Zijn tweelingbroer Voyager 2, die eveneens in 1977 werd gelanceerd en nog altijd functioneert, volgt een andere route. Die ruimtesonde zal de afstand van één lichtdag naar verwachting pas in november 2035 bereiken.
NASA viert historische mijlpaal
NASA roept mensen wereldwijd op om vandaag, dinsdag 17 november, mee te doen aan een bijzonder eerbetoon. Tijdens de actie Shine Bright for Voyager's Light-Day kunnen deelnemers na zonsondergang met zaklampen, telefoons of andere lichtbronnen een symbolische boodschap naar de ruimtesonde sturen.
De boodschap bestaat uit de letters VGR, de identificatiecode van Voyager, weergegeven in morsecode. De actie is symbolisch: de lichtsignalen van deelnemers worden niet rechtstreeks door de ruimtesonde opgevangen.
Op donderdag 19 november organiseert NASA bovendien een bijeenkomst waarin wetenschappers en technici terugblikken op de geschiedenis van de missie en de toekomst van de twee Voyager-ruimtesondes bespreken.
Wanneer Voyager 1 morgen de grens van één lichtdag bereikt, is dat niet alleen een record voor de ruimtevaart. Het is ook een uitzonderlijke prestatie van de techniek uit de jaren zeventig. Een ruimtesonde die oorspronkelijk slechts enkele jaren onderzoek zou doen, reist bijna een halve eeuw later nog altijd verder van de aarde weg en laat wetenschappers vanuit een vrijwel onbereikbare omgeving weten wat zich daar afspeelt.
</CodeBlock>



