Expertgroep wil harde gezondheidsafspraken met Tata Steel

DEN HAAG/IJMOND, 2 juli 2026 – De Expertgroep Gezondheid IJmond wil dat gezondheid een harde en toetsbare voorwaarde wordt in de maatwerkafspraken tussen de overheid en Tata Steel Nederland. Volgens de onafhankelijke deskundigengroep dreigen ingrijpende besluiten te worden genomen over de toekomst van het staalbedrijf, terwijl nog geen volledig beeld bestaat van de effecten op milieu en gezondheid.

Staatssecretaris Annet Bertram van Infrastructuur en Waterstaat heeft het derde advies van de Expertgroep Gezondheid IJmond op 1 juli in ontvangst genomen en doorgestuurd naar de Tweede Kamer. Zij laat weten het advies samen met de bewindspersonen van Klimaat en Groene Groei te bestuderen in het kader van het traject rond de maatwerkafspraak met Tata Steel. De Kamer krijgt later een kabinetsreactie.

De expertgroep, onder voorzitterschap van hoogleraar Marcel Levi, werd in 2023 ingesteld om te adviseren over de gezondheidseffecten van Tata Steel Nederland en de plannen om de fabriek in IJmuiden te vernieuwen en te vergroenen. Het derde advies richt zich vooral op de vraag hoe gezondheidswinst rond Tata Steel daadwerkelijk kan worden vastgesteld, bewaakt en afgedwongen.

MER en gezondheidseffectrapport nog niet beschikbaar

Volgens de Expertgroep wordt gezondheid in de afspraken met Tata Steel wel erkend als belangrijk doel, maar is dat nog onvoldoende vertaald naar concrete verplichtingen. De milieueffectrapportage en de daarop gebaseerde gezondheidseffectrapportage zijn nog niet beschikbaar. Daardoor is volgens de deskundigen niet goed vast te stellen of de geplande maatregelen werkelijk leiden tot minder gezondheidsschade voor omwonenden.

De Expertgroep stelt dat eerdere aanbevelingen slechts gedeeltelijk zijn overgenomen in de eerdere gezamenlijke intentieverklaring tussen overheid en Tata Steel. Belangrijke onderdelen ontbreken volgens het advies nog altijd. Het gaat onder meer om toetsbare gezondheidsdoelen, vaste momenten voor evaluatie, bijsturingsmechanismen en onafhankelijke monitoring.

De deskundigen vinden dat gezondheid niet alleen als beleidsambitie mag worden genoemd, maar onderdeel moet worden van de wederzijdse afspraken tussen overheid en Tata Steel. Daarbij moet ook worden vastgelegd dat tijdens de bouw- en transitiefase geen verslechtering mag optreden van blootstelling, hinder of gezondheidsrisico’s.

Monitoring moet gericht zijn op gezondheid

De huidige monitoring rond Tata Steel wordt door de Expertgroep omschreven als betrouwbaar en van hoge kwaliteit, maar vooral geschikt voor toetsing aan milieunormen en vergunningen. Voor het volgen van daadwerkelijke blootstelling en gezondheidseffecten bij omwonenden is het systeem volgens het advies onvoldoende ingericht.

De groep wijst onder meer op hogere emissies van benzeen en chroom-6 dan eerder door Tata Steel waren gerapporteerd. Ook ontbreekt volgens het advies voldoende inzicht in diffuse emissies, zoals uitstoot bij transport, overslag en procesverliezen. Daarnaast is er nog te weinig structurele informatie over ultrafijnstof en zeer zorgwekkende stoffen in woonwijken.

Daarom adviseert de Expertgroep om het meetnet uit te breiden. In woonwijken rond het fabrieksterrein moeten vaker en gerichter metingen plaatsvinden naar onder meer fijnstof, stikstofdioxide, ultrafijnstof en zeer zorgwekkende stoffen. Niet alleen jaargemiddelden zijn daarbij van belang, maar ook piekblootstellingen, incidenten en kortdurende emissies.

Ultrafijnstof en geluid nadrukkelijker in beeld

Een belangrijk onderdeel van het advies is het structureel opnemen van ultrafijnstof in het meetnet rond Tata Steel. Volgens de Expertgroep zijn de gezondheidseffecten van ultrafijnstof aanzienlijk en is het aannemelijk dat het terrein van Tata Steel nu al een belangrijke bron vormt. De mogelijke ingebruikname van een elektrische vlamboogoven kan dat belang verder vergroten.

Ook geluid moet volgens de deskundigen zwaarder worden meegewogen. Daarbij gaat het niet alleen om gemiddelde geluidsbelasting, maar vooral om nachtelijke pieken, slaapverstoring, bromgeluiden en laagfrequent geluid. De Expertgroep adviseert reductiedoelen vast te leggen voor de nachtperiode en voor het aantal gehinderden.

Daarnaast vraagt het advies aandacht voor geurhinder. Een direct verband met gezondheid is volgens de deskundigen niet volledig aangetoond, maar geur is wel een van de meest ervaren vormen van overlast in de IJmond. Daarom moet ook het aantal ernstig geurgehinderden worden gevolgd en moeten reductiedoelen worden afgesproken.

Bijsturen als verbetering uitblijft

De Expertgroep wil dat de maatwerkafspraken een systeem bevatten waarmee overheid en Tata Steel verplicht kunnen bijsturen als gezondheidswinst achterblijft. Dat moet ook gelden voor bestaande installaties en processen die bijdragen aan de huidige blootstelling van omwonenden.

De gezondheidssituatie moet jaarlijks worden beoordeeld op basis van emissies, blootstelling, piekbelasting, geluid, geur en gezondheidseffecten. De gezondheidseffectrapportage moet ten minste iedere twee jaar worden geactualiseerd. Ook moet de methode elke vijf jaar opnieuw worden bekeken.

Volgens het advies moet worden toegewerkt naar luchtkwaliteit die in 2030 voldoet aan Europese normen en op langere termijn aan de strengere richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Voor fijnstof PM2,5 ligt de WHO-advieswaarde bijvoorbeeld op 5 microgram per kubieke meter als jaargemiddelde, terwijl de EU-norm voor 2030 op 10 microgram ligt.

Transparantie moet vertrouwen herstellen

De Expertgroep benadrukt dat vertrouwen van omwonenden alleen kan worden hersteld als meetgegevens volledig toegankelijk worden. Dat geldt niet alleen voor resultaten van overheidsmetingen, maar ook voor aanvullende data van Tata Steel zelf. Daarbij noemt het advies onder meer eNose-data, geluidsmetingen en onderliggende brondata.

Een openbaar dashboard kan volgens de deskundigen helpen om informatie begrijpelijk beschikbaar te maken. Zo’n dashboard mag echter geen vervanging zijn voor toegang tot ruwe meetgegevens. Onafhankelijke onderzoekers en toezichthouders moeten de data zelf kunnen analyseren.

De staatssecretaris wordt geadviseerd het RIVM, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, de GGD Kennemerland/Amsterdam en waar nodig de Inspectie Leefomgeving en Transport opdracht te geven het monitorsysteem verder uit te werken. Daarmee moet de volledige keten van uitstoot tot gezondheidseffect beter zichtbaar worden.

De kern van het advies is dat gezondheidsgerichte monitoring geen bijlage bij het Tata-dossier mag zijn, maar een voorwaarde voor effectieve afspraken. Alleen wanneer blootstelling, hinder en gezondheidseffecten voortdurend worden gemeten en beoordeeld, kan worden vastgesteld of de vergroening van Tata Steel ook daadwerkelijk leidt tot een gezondere leefomgeving in de IJmond.