DE BILT – Nederland heeft de eerste officiële vorst van het najaar te pakken. In de nacht van vrijdag 6 op zaterdag 7 november daalde de temperatuur op het hoofdweerstation in De Bilt tot -1,4 graden. Daarmee is de eerste officiële vorstdag van het najaar een feit. Ook elders in Nederland kwam het tot lichte vorst. In Horst werd met -1,7 graden de laagste temperatuur gemeten. De eerste vorst van het seizoen valt dit jaar vrijwel precies op het klimatologisch gemiddelde, nadat de afgelopen jaren de eerste officiële vorst telkens later in november werd geregistreerd.

Volgens Weeronline is de eerste vorst in deze periode van het jaar heel gebruikelijk. Gemiddeld daalt de temperatuur in De Bilt op 8 november voor het eerst onder het vriespunt. Dit jaar gebeurde dat dus één dag eerder. De laatste keer dat het op het landelijke hoofdweerstation vroor, was op 29 maart 2026. Daarmee kwam na ruim zeven maanden zonder officiële vorst een einde aan de vorstvrije periode.

Ook elders in Nederland lichte vorst

De eerste lokale vorst werd al op vrijdag 6 november vastgesteld. In de nacht van donderdag op vrijdag daalde de temperatuur op verschillende plaatsen in het zuiden van Nederland tot onder het vriespunt. Onder meer in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland werden negatieve temperaturen geregistreerd. Omdat het in De Bilt toen nog niet vroor, was er op dat moment nog geen sprake van de eerste officiële vorstdag.

Dat veranderde in de nacht naar zaterdag. Het verschil tussen lokale en officiële vorst is belangrijk voor de Nederlandse weerstatistieken. Van officiële vorst wordt gesproken wanneer de temperatuur op het KNMI-hoofdstation in De Bilt op de gebruikelijke meethoogte van 1,5 meter onder nul komt.

Eerste vorst de afgelopen jaren steeds later

Hoewel de eerste officiële vorst dit jaar vrijwel op het gemiddelde valt, laat de ontwikkeling van de afgelopen decennia een verschuiving zien. In 2025 werd de eerste vorst in De Bilt pas op 16 november gemeten, terwijl het in 2024 tot 21 november duurde. In 2023 verscheen het eerste minnetje zelfs pas op 26 november.

Ook in de jaren daarvoor begon het vorstseizoen relatief laat. In 2022 was de eerste officiële vorst op 19 november, in 2021 op 22 november en in 2020 pas op 29 november. Daarmee viel de eerste vorst in zes opeenvolgende jaren later dan het huidige klimatologische gemiddelde.

Die verschuiving is eveneens zichtbaar wanneer verschillende klimaatperioden met elkaar worden vergeleken. In de periode 1971-2000 werd de eerste officiële vorst gemiddeld al op 31 oktober gemeten. Voor de periode 1991-2020 verschoof deze datum naar 3 november. Over de dertig jaar van 1996 tot en met 2025 ligt het gemiddelde inmiddels op 8 november.

Record eerste vorst pas op 17 december

De historische weergegevens laten zien dat de eerste vorst soms uitzonderlijk lang op zich kan laten wachten. Sinds het begin van de officiële meetreeks in 1901 gebeurde het vier keer dat de temperatuur in De Bilt pas in december voor het eerst onder nul daalde.

Het absolute record staat op naam van 2000. In dat jaar werd de eerste vorst pas op 17 december geregistreerd, toen de temperatuur daalde tot -0,5 graden. Ook in 1970 duurde het opvallend lang voordat het vroor. Het eerste minnetje verscheen toen op 11 december. In 2006 gebeurde dat op 10 december en in 1984 op 2 december.

Het tegenovergestelde record werd gevestigd in 1971. Op 16 september daalde de temperatuur in De Bilt al tot -0,7 graden. Daarmee was sprake van de vroegste eerste officiële vorst van het najaar sinds het begin van de metingen.

Met de temperatuur van -1,4 graden op zaterdag 7 november 2026 verloopt de start van het vorstseizoen dit jaar dus een stuk normaler dan in veel recente jaren. Het betekent overigens niet dat de winter al is begonnen. In november kunnen perioden met nachtvorst en relatief zachte herfsttemperaturen elkaar nog regelmatig afwisselen.