WASHINGTON/PEKING – De verpletterende nederlaag van de Republikeinen bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen lijkt op het eerste gezicht uitstekend nieuws voor China. President Donald Trump ziet zijn politieke machtsbasis ernstig verzwakken, terwijl de Democraten zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat hebben veroverd. Toch hoeft de Chinese president Xi Jinping niet blij te zijn met de uitslag. Een president die in eigen land wordt tegengewerkt, kan zijn buitenlandse politiek juist nadrukkelijker inzetten om resultaten te boeken. Voor Peking betekent dat nieuwe onzekerheid op een moment waarop beide landen proberen hun handelsconflict onder controle te houden.
De Amerikaanse verkiezingen van dinsdag 3 november 2026 zijn uitgelopen op een historische overwinning voor de Democraten. De partij won zeven Republikeinse zetels in de Senaat en veroverde tientallen districten in het Huis van Afgevaardigden. Ook in verschillende staten waar Trump tijdens de presidentsverkiezingen van 2024 nog overtuigend won, boekten Democratische kandidaten opvallende overwinningen.
De politieke gevolgen zijn aanzienlijk. Wanneer het nieuwe Congres in januari 2027 aantreedt, verliezen de Republikeinen hun meerderheid in beide kamers. Daarmee komt een einde aan de situatie waarin Trump voor veel van zijn binnenlandse plannen kon rekenen op steun van zijn eigen partij in het parlement.
Waarom de verkiezingsuitslag voor China ingewikkeld is
Voor de Chinese regering draait de relatie met Washington vooral om stabiliteit en voorspelbaarheid. China is sterk afhankelijk van internationale handel en heeft er belang bij dat afspraken over invoerheffingen, technologie en grondstoffen niet voortdurend worden gewijzigd.
Trump heeft tijdens zijn tweede presidentschap laten zien dat hij bereid is importheffingen en economische sancties als onderhandelingsmiddel te gebruiken. Zijn dreigementen kunnen grote gevolgen hebben voor Chinese exporteurs, maar ook voor Amerikaanse bedrijven die afhankelijk zijn van onderdelen en grondstoffen uit China.
Xi Jinping heeft daarom aanzienlijk geïnvesteerd in het onderhouden van een directe relatie met Trump. In mei bezocht de Amerikaanse president China, waarna Xi in september een staatsbezoek aan de Verenigde Staten bracht. Tijdens die ontmoetingen spraken beide leiders over handel, economische samenwerking en strategische stabiliteit.
De persoonlijke contacten moeten voorkomen dat economische geschillen uitgroeien tot een onbeheersbare confrontatie. Voor Peking heeft die aanpak een voordeel: zolang beide presidenten rechtstreeks met elkaar onderhandelen, bestaat er een relatief duidelijk kanaal om conflicten op het hoogste niveau te bespreken.
De verkiezingsnederlaag van Trump verandert echter de politieke omstandigheden waaronder toekomstige afspraken tot stand moeten komen.
Verzwakte Trump behoudt macht over buitenlandse politiek
Hoewel de Democraten het Congres hebben gewonnen, betekent dit niet dat Trump zijn bevoegdheden als president kwijtraakt. Hij blijft verantwoordelijk voor het Amerikaanse buitenlandse beleid en kan binnen zijn wettelijke bevoegdheden rechtstreeks onderhandelen met andere landen.
Ook beschikt de Amerikaanse president nog steeds over verschillende mogelijkheden om handelsmaatregelen te treffen. Daarvoor bestaan onder meer wettelijke regelingen die het mogelijk maken invoerheffingen op te leggen wegens oneerlijke handelspraktijken of nationale veiligheidsbelangen.
Die bevoegdheden zijn overigens niet onbeperkt. In februari 2026 verwierp het Amerikaanse Hooggerechtshof het gebruik van een noodwet als grondslag voor bepaalde importheffingen van Trump. Sindsdien maakt zijn regering gebruik van andere wettelijke mogelijkheden, waaronder bepalingen uit de handelswetgeving van 1962 en 1974.
Het nieuwe Democratische Congres kan vanaf januari onderzoeken instellen, financiële middelen beperken en proberen wetgeving aan te nemen die de beleidsruimte van de president verkleint. Voor veel wetswijzigingen blijft echter rekening nodig met het presidentiële vetorecht.
Daardoor ontstaat een ingewikkelde situatie. Binnenlands krijgt Trump aanzienlijk minder politieke bewegingsruimte, terwijl hij in zijn contacten met buitenlandse leiders belangrijke bevoegdheden behoudt.
Het is denkbaar dat internationale handelsafspraken daardoor een belangrijkere plaats krijgen in zijn politieke agenda. Of Trump daadwerkelijk een hardere koers tegenover China zal kiezen, is echter nog niet vast te stellen.
Chinese regering reageert opvallend terughoudend
De Chinese overheid heeft zich tot dusver voorzichtig uitgelaten over de Amerikaanse verkiezingsuitslag. Woordvoerders van het ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukten dat de tussentijdse verkiezingen een binnenlandse aangelegenheid van de Verenigde Staten zijn.
Peking liet bovendien weten te willen blijven samenwerken met Washington om eerder gemaakte afspraken uit te voeren en onderlinge meningsverschillen beheersbaar te houden.
Op Chinese sociale media werd heel anders gereageerd. Daar verspreidden zich berichten waarin de nederlaag van Trump werd bespot. Volgens berichtgeving van Bloomberg werd een hashtag over zijn volledige verkiezingsnederlaag tientallen miljoenen keren bekeken.
Dat verschil tussen de online reacties en de officiële opstelling is veelzeggend. Waar sommige Chinese internetgebruikers de politieke tegenslag van Trump vieren, legt de regering de nadruk op continuïteit.
Voor Xi Jinping is immers niet alleen van belang hoeveel politieke steun Trump in eigen land heeft, maar vooral welke koers Washington de komende twee jaar tegenover China gaat volgen.
Nieuwe handelsbesprekingen over grondstoffen en landbouw
De politieke omwenteling komt op een gevoelig moment in de handelsbetrekkingen tussen beide economische grootmachten.
Op vrijdag 6 november spraken de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent en handelsvertegenwoordiger Jamieson Greer met de Chinese vicepremier He Lifeng. Washington drong er tijdens dat overleg op aan dat China eerdere handelsafspraken volledig zou uitvoeren.
Daarbij gaat het vooral om de levering van zeldzame aardmetalen en andere kritieke grondstoffen, die essentieel zijn voor onder meer de auto-industrie, defensiesector en productie van hoogwaardige elektronica.
Daarnaast wil de Amerikaanse regering dat China zijn toezeggingen over de aankoop van Amerikaanse landbouwproducten nakomt. Amerikaanse boeren hebben grote economische belangen bij de export van soja en andere landbouwproducten naar de Chinese markt.
China uitte tijdens de gesprekken op zijn beurt zorgen over recente Amerikaanse handelsbeperkingen. Volgens Peking moeten beide landen gemaakte afspraken wederzijds respecteren.
De huidige handelsovereenkomst, waarin onder meer afspraken over invoerheffingen en grondstoffen zijn vastgelegd, loopt op 10 januari 2027 af. Zonder nieuwe afspraken bestaat het risico dat de handelsspanningen opnieuw oplopen.
Twee belangrijke ontmoetingen tussen Trump en Xi
De komende weken staan twee internationale bijeenkomsten op de agenda waarbij Trump en Xi elkaar naar verwachting opnieuw zullen ontmoeten.
Op 18 en 19 november organiseert China de APEC-top in Shenzhen. Tijdens deze bijeenkomst komen leiders uit het Aziatisch-Pacifische gebied samen om te spreken over handel, economische groei en regionale samenwerking.
Vervolgens vindt op 14 en 15 december de G20-top plaats in Miami. Ook daar bestaat de mogelijkheid voor nieuwe gesprekken tussen de Amerikaanse en Chinese president.
Beide leiders hebben eerder uitgesproken dat zij elkaars internationale bijeenkomsten willen bezoeken. Daarmee proberen Washington en Peking de onderlinge contacten op hoog niveau voort te zetten.
De timing is belangrijk. De bijeenkomsten vinden plaats nadat de Amerikaanse kiezers de Republikeinen een zware nederlaag hebben bezorgd, maar voordat de nieuwe Democratische meerderheid in het Congres aantreedt.
Trump beschikt in deze overgangsperiode nog over de politieke verhoudingen van het huidige Congres. Tegelijkertijd weet hij dat zijn binnenlandse mogelijkheden vanaf januari aanzienlijk veranderen.
Voor China kunnen de komende gesprekken daarom bepalend worden voor de vraag of de economische betrekkingen voorlopig worden gestabiliseerd.
Democraten zijn niet automatisch vriendelijker tegenover China
Een belangrijke reden waarom Xi Jinping niet zonder meer tevreden hoeft te zijn met de Democratische overwinning, is dat ook binnen die partij veel kritiek bestaat op het Chinese buitenlandse en economische beleid.
Democratische politici maken zich onder meer zorgen over Chinese technologische invloed, de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en de veiligheid van Taiwan. Die onderwerpen genieten eveneens ruime aandacht onder Republikeinen.
Er bestaat in Washington dan ook aanzienlijke politieke steun voor maatregelen die de Amerikaanse afhankelijkheid van China moeten verminderen.
Een Democratisch Congres kan bovendien kritischer toezicht gaan houden op handelsafspraken die Trump persoonlijk met Xi sluit. Daarbij kunnen vragen worden gesteld over de gevolgen voor Amerikaanse bedrijven, de toegang tot Chinese technologie en eventuele concessies op het gebied van nationale veiligheid.
Taiwan blijft een bijzonder gevoelig onderwerp. China beschouwt het eiland als onderdeel van zijn grondgebied, terwijl de Verenigde Staten Taiwan al jarenlang ondersteunen bij zijn verdediging. Die steun bestaat bij beide grote Amerikaanse politieke partijen.
Een verandering van de parlementaire meerderheid betekent daardoor niet automatisch dat de Amerikaanse houding tegenover Peking minder kritisch wordt.
Voor Xi begint een periode van politieke onzekerheid
De verkiezingsuitslag verandert de machtsverhoudingen in Washington, maar neemt het onderliggende conflict tussen China en de Verenigde Staten niet weg.
Beide landen concurreren om technologische ontwikkeling, economische invloed, toegang tot grondstoffen en internationale politieke macht. Tegelijkertijd zijn hun economieën nog altijd nauw met elkaar verweven, waardoor een verdere handelsoorlog aan beide kanten aanzienlijke schade kan veroorzaken.
Voor Xi Jinping ligt de uitdaging vooral in het omgaan met een Amerikaanse president wiens binnenlandse machtspositie aanzienlijk is verzwakt, maar die zijn buitenlandse bevoegdheden grotendeels behoudt.
Een Trump die minder steun heeft in het Congres, zou nadrukkelijk kunnen proberen internationale successen te behalen. Hij kan echter ook kiezen voor pragmatische afspraken met China om economische rust te creëren en Amerikaanse bedrijven en consumenten tegemoet te komen.
Welke richting hij kiest, is vooralsnog onzeker.
Daarmee is de Democratische verkiezingsoverwinning niet automatisch een geopolitieke meevaller voor Peking. Xi Jinping krijgt de komende maanden te maken met een president die politiek onder druk staat, een nieuw Congres dat kritischer toezicht kan uitoefenen en handelsafspraken die begin januari opnieuw ter discussie kunnen komen te staan.
De grote vraag is dan ook niet alleen hoe Trump zijn nederlaag in eigen land verwerkt, maar vooral wat die nederlaag gaat betekenen voor de verhouding tussen de twee grootste economieën ter wereld.
Reacties
Er zijn nog geen goedgekeurde reacties.