TOKIO – Japan staat zeer terughoudend tegenover de wens van Duitsland om deel te nemen aan de ontwikkeling van een nieuw gevechtsvliegtuig van de zesde generatie. Het toestel wordt momenteel ontwikkeld door Japan, Groot-Brittannië en Italië binnen het Global Combat Air Programme (GCAP). Tokio vreest dat de toetreding van Duitsland kan leiden tot jarenlange onderhandelingen, nieuwe industriële conflicten en vertraging bij de oplevering. Voor Japan is dat een groot veiligheidsrisico, omdat de nieuwe straaljager uiterlijk in 2035 operationeel moet zijn.
Duitsland zoekt dringend aansluiting bij een internationaal gevechtsvliegtuigproject nadat de samenwerking met Frankrijk en Spanje eerder dit jaar vastliep. Het gezamenlijke FCAS-programma strandde op conflicten tussen de betrokken fabrikanten over de verdeling van werkzaamheden, technologische zeggenschap en de leiding over de ontwikkeling.
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz ziet GCAP daarom als een aantrekkelijk alternatief. Tijdens zijn bezoek aan Japan op 28 oktober besprak hij mogelijke deelname met premier Sanae Takaichi. Die reageerde terughoudend en deed geen toezeggingen.
Japan vreest herhaling van Europese conflicten
De Japanse bezwaren hebben vooral te maken met de ingewikkelde samenwerking die ontstaat wanneer een vierde land zich aansluit. De bestaande partners hebben ongeveer vijf jaar onderhandeld over verantwoordelijkheden, technische eisen en de verdeling van de productie.
Het project wordt uitgevoerd door het Britse BAE Systems, het Italiaanse Leonardo en Mitsubishi Heavy Industries uit Japan. De gezamenlijke onderneming Edgewing is verantwoordelijk voor belangrijke ontwerp- en ontwikkelingswerkzaamheden.
Wanneer Duitsland toetreedt, zal het waarschijnlijk eisen dat ook Duitse bedrijven, waaronder Airbus, een belangrijk aandeel krijgen. Dat kan betekenen dat bestaande afspraken opnieuw moeten worden besproken.
Juist dergelijke conflicten veroorzaakten eerder de ondergang van het Frans-Duitse FCAS-project.
Chinese militaire dreiging speelt belangrijke rol
Voor Japan is de ontwikkelingsplanning van doorslaggevend belang. De Japanse luchtmacht moet vanaf het midden van de jaren dertig haar verouderende Mitsubishi F-2-gevechtsvliegtuigen vervangen.
Tegelijkertijd moderniseert China zijn luchtmacht in hoog tempo en nemen de militaire spanningen rond Taiwan en de Oost-Chinese Zee toe. Japan kan zich daarom volgens defensiedeskundigen nauwelijks vertraging veroorloven.
De nieuwe GCAP-straaljager krijgt geavanceerde stealthtechnologie, moderne sensoren en mogelijkheden om samen te werken met onbemande gevechtsvliegtuigen.
Groot-Brittannië en Italië staan wel open
Groot-Brittannië en Italië zien juist voordelen in Duitse deelname. Berlijn beschikt over een omvangrijke defensiebegroting en een sterke luchtvaartindustrie. Door de ontwikkelingskosten over vier landen te verdelen, kan het programma financieel aantrekkelijker worden.
De Britse premier Andy Burnham heeft al aangegeven positief tegenover Duitse deelname te staan. Ook Italië ziet mogelijkheden.
Duits minister van Defensie Boris Pistorius wil daarom op korte termijn met zijn Japanse en Italiaanse collega's overleggen. Hij erkent dat nieuwe onderhandelingen niet opnieuw vijf jaar mogen duren.
Japan heeft Duitsland overigens nog niet formeel afgewezen. Tokio wil eerst duidelijkheid over de gevolgen voor de planning en de eigen defensie-industrie.
Daarmee staat Duitsland voor een moeilijke keuze: aansluiten bij GCAP onder voorwaarden die Japan accepteert, of opnieuw zoeken naar een andere internationale partner voor de ontwikkeling van een toekomstig gevechtsvliegtuig.
