AMSTERDAM - Het terugdringen van geweld tegen vrouwen en meisjes vraagt om meer dan strengere regels en het bestraffen van daders. Ook de traditionele ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid moeten veranderen. Volgens Saskia Daru, woordvoerster van kennisinstituut Movisie, spelen mannen en jongens daarin een onmisbare rol. Hoewel de overgrote meerderheid van de mannen geweld tegen vrouwen afkeurt, blijkt uit onderzoek dat zij lang niet altijd ingrijpen wanneer zij grensoverschrijdend gedrag zien.

De oproep sluit aan bij de internationale campagne Orange the World, die dit jaar nadrukkelijk aandacht besteedt aan de betrokkenheid van mannen en jongens. De campagne begint op 25 november, de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen, en loopt tot en met 10 december. In deze periode wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor geweld tegen vrouwen en meisjes en de mogelijkheden om dit te voorkomen.

Traditionele opvattingen doorbreken

Volgens Daru is het belangrijk om niet alleen naar afzonderlijke geweldsincidenten te kijken, maar ook naar de maatschappelijke opvattingen die eraan kunnen bijdragen. Mannen die geweld gebruiken tegen vrouwen houden volgens Movisie vaker vast aan traditionele verwachtingen over hoe mannen en vrouwen zich behoren te gedragen. Daarbij kunnen ideeën over macht, controle en de positie van vrouwen een belangrijke rol spelen.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat alle mannen verantwoordelijk zijn voor het geweld. Integendeel, de meeste mannen wijzen het af. Juist daarom vindt Movisie het belangrijk dat zij actief worden betrokken bij het voorkomen ervan. Door bestaande opvattingen ter discussie te stellen en elkaar aan te spreken op ongewenst gedrag, kunnen mannen bijdragen aan een omgeving waarin geweld en intimidatie minder ruimte krijgen.

Grote meerderheid wil elkaar aanspreken

Onderzoek van Ipsos I&O laat zien dat de bereidheid onder mannen om verantwoordelijkheid te nemen aanzienlijk is. Zo vindt 86 procent dat mannen elkaar moeten aanspreken wanneer seksueel getinte opmerkingen of grappen te ver gaan. Daarnaast heeft 79 procent respect voor mannen die daadwerkelijk ingrijpen en denkt 78 procent dat het aanspreken van anderen kan helpen om ongewenst gedrag te verminderen.

Toch bestaat er een duidelijk verschil tussen wat mannen vinden en hoe zij in de praktijk handelen. Wanneer vrienden, collega's of sportgenoten ongepaste opmerkingen maken, blijven mannen regelmatig stil. Twijfel over de ernst van de situatie en de angst om de sfeer in een groep te verpesten, kunnen hen ervan weerhouden iets te zeggen.

Ook de vrees om door anderen te worden buitengesloten speelt een rol. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de mannen eerder bereid is in te grijpen wanneer anderen hen daarbij steunen. Volgens Movisie ligt daar een belangrijke mogelijkheid om verandering te bereiken.

Van afkeuren naar daadwerkelijk ingrijpen

Daru benadrukt dat het onvoldoende is om geweld tegen vrouwen uitsluitend af te keuren. Verandering ontstaat volgens haar wanneer mensen hun opvattingen ook in hun dagelijkse gedrag laten terugkomen. Dat kan bijvoorbeeld door een vriend aan te spreken op een vernederende opmerking, niet mee te lachen om seksistische grappen of steun te bieden wanneer iemand wordt lastiggevallen.

Daarvoor is het volgens Movisie niet noodzakelijk dat iedere reactie meteen perfect is. Het belangrijkste is dat mannen bereid zijn hun eigen gedrag kritisch te bekijken, met elkaar in gesprek te gaan en te leren hoe zij op een veilige en respectvolle manier kunnen ingrijpen.

Geweld voorkomen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Met Orange the World willen maatschappelijke organisaties duidelijk maken dat de aanpak van geweld tegen vrouwen niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van vrouwen zelf is. Mannen en jongens kunnen juist als medestanders een belangrijke bijdrage leveren door ongewenst gedrag bespreekbaar te maken en traditionele rolpatronen ter discussie te stellen.

Volgens Movisie begint die verandering niet pas wanneer sprake is van ernstig geweld, maar al bij alledaagse situaties waarin grenzen worden overschreden. Door elkaar daarop aan te spreken en steun te geven aan degenen die dat doen, kan de sociale norm binnen vriendengroepen, verenigingen en op de werkvloer veranderen.

De boodschap van Daru is daarmee dat het voorkomen van geweld tegen vrouwen een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Niet iedere man is verantwoordelijk voor het gedrag van een ander, maar iedereen kan bijdragen aan een samenleving waarin meisjes en vrouwen zich veiliger kunnen voelen.