DIRKSLAND – Wat jarenlang onmogelijk werd geacht, is nu werkelijkheid geworden. Voor het eerst is vastgesteld dat exotische waterschildpadden zich succesvol hebben voortgeplant in de Nederlandse natuur. In het Zuid-Hollandse Dirksland zijn eieren en jonge geelwangschildpadden aangetroffen. Volgens onderzoekers van Faunawatch is de ontdekking een duidelijk signaal dat het veranderende klimaat steeds meer invloed krijgt op de Nederlandse natuur. Waar de zomers vroeger te koud waren om schildpaddeneieren te laten uitkomen, blijken de omstandigheden inmiddels warm genoeg.

De bijzondere vondst werd zondag 22 november bekendgemaakt in het radioprogramma Vroege Vogels. Het gaat om de geelwangschildpad, een ondersoort van de lettersierschildpad die oorspronkelijk uit Noord-Amerika komt. Deze dieren worden al tientallen jaren in Nederlandse vijvers, sloten en andere wateren aangetroffen, maar tot dusver ging het vrijwel uitsluitend om voormalige huisdieren die door hun eigenaren waren achtergelaten.

Dat de schildpadden hier kunnen overleven, was al langer bekend. Dat ze zich ook zelfstandig kunnen voortplanten, werd vanwege het relatief koude Nederlandse klimaat lange tijd nauwelijks mogelijk geacht.

Zestien schildpadden komen uit hun ei

De ontdekking begon op 3 mei van dit jaar, toen bij een vijver in Dirksland een jonge, overleden schildpad werd gevonden. Bij nader onderzoek kwamen ook levende jongen en resten van eieren tevoorschijn. Onderzoekers van Faunawatch stelden vast dat zestien van de 21 aangetroffen eieren succesvol waren uitgekomen.

De jonge schildpadden wogen bij hun ontdekking ongeveer vier tot vijf gram en hadden een schildlengte van slechts 28 tot 30 millimeter. Aan de hand van de kenmerkende patronen op hun schild en kop konden onderzoekers vaststellen dat het om nakomelingen van lettersierschildpadden ging.

Volgens schildpaddenonderzoeker en dierenarts Tim Huijsmans zijn de eieren vermoedelijk in de zomer van 2025 gelegd. De jonge dieren hebben vervolgens de winter in de bodem doorgebracht en zijn in het voorjaar van 2026 naar buiten gekomen.

Klimaatverandering maakt voortplanting mogelijk

De vondst is volgens Faunawatch bijzonder omdat de ontwikkeling van schildpaddeneieren sterk afhankelijk is van de omgevingstemperatuur. Waterschildpadden zijn koudbloedige dieren en gebruiken warmte uit hun omgeving om hun lichaamstemperatuur te regelen. Ook de embryo's in hun eieren zijn voor een succesvolle ontwikkeling afhankelijk van voldoende warmte.

In Nederland waren de zomers doorgaans te kort en te koel om de eieren volledig te laten ontwikkelen. Daardoor konden volwassen schildpadden jarenlang in Nederlandse wateren leven zonder dat er een nieuwe generatie werd geboren.

Door de opwarming van het klimaat veranderen die omstandigheden. Warmere zomers en langere perioden met relatief hoge temperaturen vergroten de kans dat eieren voldoende warmte krijgen om uit te komen.

Faunawatch verwijst naar een risicoanalyse uit 2011, waarin succesvolle voortplanting onder de toenmalige Nederlandse klimaatomstandigheden vrijwel uitgesloten werd geacht. Volgens de organisatie werd verwacht dat voortplanting rond 2050 waarschijnlijker zou worden. De ontdekking in Dirksland laat zien dat dit in ieder geval plaatselijk al veel eerder mogelijk is.

De vondst past daarmee bij de verwachte gevolgen van klimaatverandering, al is één succesvol nest nog geen bewijs dat de schildpadden zich inmiddels overal in Nederland kunnen voortplanten.

Opwarming heeft gevolgen voor Nederlandse natuur

De geboorte van jonge waterschildpadden is meer dan een bijzondere ontdekking. Volgens natuuronderzoekers laat deze gebeurtenis zien hoe veranderingen in temperatuur invloed kunnen hebben op de verspreiding en voortplanting van diersoorten.

Wanneer het klimaat warmer wordt, kunnen dieren die eerder vooral in zuidelijker gebieden leefden zich mogelijk verder naar het noorden uitbreiden. Tegelijkertijd kunnen soorten die afhankelijk zijn van koelere omstandigheden juist onder druk komen te staan.

Voor de Nederlandse natuur betekent dit dat de samenstelling van planten- en diersoorten geleidelijk kan veranderen. De succesvolle voortplanting van de geelwangschildpad is daarvan volgens Faunawatch een opvallend voorbeeld.

Gevaar voor vissen en amfibieën

Hoewel jonge schildpadden voor veel mensen een bijzondere verschijning zijn, maken onderzoekers zich zorgen over hun aanwezigheid. De lettersierschildpad staat op de Europese lijst van invasieve uitheemse soorten. Dat zijn dieren die oorspronkelijk niet in Nederland thuishoren en schade kunnen veroorzaken aan de bestaande natuur.

De schildpadden eten onder meer waterplanten, insecten, kleine vissen en kikkervisjes. Vooral kwetsbare amfibieën kunnen hierdoor extra onder druk komen te staan.

Volgens Huijsmans herkennen sommige kikkervisjes de exotische schildpadden niet als natuurlijke vijand, waardoor zij een gemakkelijke prooi kunnen vormen.

Faunawatch schat dat in de loop der jaren ongeveer 200.000 lettersierschildpadden in de Nederlandse natuur zijn achtergelaten. Omdat de dieren zich voorheen niet succesvol konden voortplanten, werd ervan uitgegaan dat hun aantallen uiteindelijk vanzelf zouden afnemen.

Wanneer voortplanting vaker voorkomt, kan dat uitgangspunt veranderen. De dieren zouden dan zonder menselijke hulp nieuwe generaties kunnen voortbrengen.

Onderzoekers willen meer onderzoek

Faunawatch pleit daarom voor uitgebreider onderzoek naar de verspreiding en voortplanting van exotische waterschildpadden in Nederland. Daarbij moet onder meer duidelijk worden of de vondst in Dirksland een uitzonderlijke gebeurtenis is of dat ook op andere plaatsen inmiddels jonge schildpadden worden geboren.

De organisatie roept mensen op om waarnemingen van eieren, nesten en jonge waterschildpadden te melden. Dergelijke meldingen kunnen helpen om vast te stellen hoe snel de situatie verandert.

De ontdekking laat zien dat klimaatverandering niet uitsluitend gevolgen heeft voor verre gebieden of toekomstige generaties. Ook in Nederlandse vijvers en sloten kunnen de effecten van een warmer klimaat inmiddels zichtbaar worden.