GRONINGEN – De rechtbank in Groningen heeft de afwijzing van de asielaanvragen van een Oezbeekse man, zijn Russische echtgenote en hun minderjarige dochter vernietigd. Volgens de rechter heeft de minister van Asiel en Migratie onvoldoende onderzocht of het gezin bij terugkeer naar Oezbekistan of Rusland gevaar loopt vanwege zijn islamitische geloofsovertuiging. Hoewel de minister de religieuze overtuigingen van de gezinsleden grotendeels geloofwaardig achtte, werd onvoldoende rekening gehouden met de manier waarop zij hun geloof in de praktijk willen uitdragen. De rechtbank oordeelt dat daardoor niet zorgvuldig is vastgesteld of het gezin risico loopt op vervolging, gevangenschap of andere vormen van ernstige schade. De minister moet binnen acht weken opnieuw beslissen over de asielaanvragen.

De uitspraak van maandag 9 november 2026 betreft een man die in 1993 werd geboren en de Oezbeekse nationaliteit heeft, zijn in 1997 geboren Russische echtgenote en hun dochter uit 2022. Het gezin verbleef eerder in Oekraïne en kwam in maart 2022 naar Nederland, kort na het uitbreken van de grootschalige Russische invasie. Aan de gezinsleden werd aanvankelijk tijdelijke bescherming verleend op grond van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Die bescherming werd in augustus 2023 beëindigd, waarna hun afzonderlijke asielaanvragen verder werden behandeld.

Op 26 september 2025 besloot de minister alle aanvragen af te wijzen. Daarbij kreeg de man samen met zijn dochter een terugkeerbesluit voor Oezbekistan, terwijl zijn vrouw naar Rusland moest terugkeren. Volgens de minister waren de religieuze overtuigingen van het gezin op zichzelf geen reden om internationale bescherming te verlenen. De rechtbank vindt nu echter dat die conclusie onvoldoende is onderbouwd, omdat belangrijke vragen over de geloofsbeleving en mogelijke gevolgen bij terugkeer onbeantwoord zijn gebleven.

Bekering tot strengere islamitische geloofsovertuiging

De Oezbeekse man verklaarde tijdens zijn asielprocedure dat hij in 2020 was overgegaan tot een strengere vorm van de islam, die hij zelf beschouwt als de ware islam. Voor die tijd was hij naar eigen zeggen atheïst. Volgens zijn verklaringen wijkt zijn religieuze overtuiging af van de door de Oezbeekse autoriteiten geaccepteerde interpretatie van de islam. Hij stelde dat mensen die een afwijkende geloofsopvatting aanhangen door de autoriteiten kunnen worden gezien als extremisten en daardoor het risico lopen op arrestatie of vervolging.

De man vertelde daarnaast dat hij in oktober 2020 een ernstig conflict kreeg met zijn vader over zijn religieuze overtuiging. Zijn vader zou hem hebben bedreigd en contacten hebben gehad met de Oezbeekse autoriteiten. Omdat hij vreesde voor zijn veiligheid, vertrok de man in januari 2021 naar Oekraïne. Daar trouwde hij in oktober van dat jaar volgens islamitische traditie met zijn Russische partner.

Zijn echtgenote verklaarde dat zij vanaf 2019 een strengere invulling aan haar islamitische geloof was gaan geven. In Rusland zou zij haar overtuiging zoveel mogelijk verborgen hebben gehouden uit angst voor problemen met de autoriteiten. Zij vertelde onder meer dat zij gezichtsbedekking draagt, geen muziek beluistert en dat binnen het gezin strikte religieuze regels gelden. Ook de opvoeding van hun dochter wordt volgens de verklaringen vanuit deze overtuiging vormgegeven.

In november 2021 vertrok de vrouw eveneens naar Oekraïne. Na het uitbreken van de oorlog kwam het gezin naar Nederland, waar het aanvankelijk onder de tijdelijke beschermingsregeling viel.

Minister twijfelde aan bedreigingen door vader

Bij de beoordeling van de asielaanvragen maakte de minister onderscheid tussen de geloofsovertuiging van de man en de problemen die hij daardoor naar eigen zeggen had ondervonden. Zijn bekering werd geloofwaardig geacht, maar de verklaringen over de bedreigingen door zijn vader niet.

Volgens de minister bevatte het verhaal verschillende tegenstrijdigheden. Zo vond de minister het opmerkelijk dat de man zijn vader over zijn geloofsovertuiging had verteld, terwijl hij tegelijkertijd verklaarde dat zijn vader dergelijke overtuigingen als een terroristische dreiging beschouwde. Ook achtte de minister het moeilijk te verklaren dat de vader hem zou hebben bedreigd, maar dat de man vervolgens zonder grote problemen kon vertrekken.

Daarnaast speelde mee dat de man enkele maanden later legaal Oezbekistan had kunnen verlaten. Volgens zijn eigen verklaringen beschikte zijn vader over contacten bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en zou hij in staat zijn geweest hem te laten opsluiten. De minister vond het daarom niet aannemelijk dat de man daadwerkelijk in de negatieve belangstelling van de autoriteiten stond.

De rechtbank volgt de minister op dit onderdeel. Volgens de rechter waren de verklaringen over de bedreigingen onvoldoende samenhangend en mocht de minister deze gebeurtenissen ongeloofwaardig achten. Daarbij was rekening gehouden met de persoonlijke achtergrond en het opleidingsniveau van de man, evenals met beschikbare informatie over de situatie in Oezbekistan.

Dat betekent echter niet dat de minister ook zonder verder onderzoek mocht concluderen dat de man bij terugkeer geen gevaar zou lopen.

Rechter ziet risico bij openlijk uitdragen van geloof

Het belangrijkste kritiekpunt van de rechtbank is dat de minister onvoldoende heeft onderzocht hoe het gezin zijn geloofsovertuiging na terugkeer daadwerkelijk wil praktiseren. Volgens bestaande rechtspraak moet bij de beoordeling van een asielaanvraag worden onderzocht of iemand zijn religieuze overtuiging in het land van herkomst zonder gevaar kan uitdragen.

Daarbij mag niet zonder meer worden verwacht dat iemand zijn geloof verborgen houdt of bepaalde religieuze handelingen achterwege laat om problemen met de autoriteiten te voorkomen. De beoordeling moet juist betrekking hebben op de manier waarop de betrokken persoon zijn overtuiging daadwerkelijk wil beleven.

De minister had volgens de rechtbank nagelaten de gezinsleden hierover voldoende concrete vragen te stellen. Wel was vastgesteld dat de man moskeeën bezoekt, een baard draagt en gesprekken over religie niet uit de weg gaat. Ook was bekend dat zijn echtgenote een strikte geloofsbeleving heeft en dat zij hun dochter thuis religieus opvoeden. Maar hoe zij deze overtuigingen bij terugkeer naar Oezbekistan of Rusland zouden willen uitdragen, was onvoldoende onderzocht.

Dat gebrek is volgens de rechter doorslaggevend. Wanneer iemand bij terugkeer opnieuw op dezelfde manier zijn geloof wil beleven als in Nederland, moet worden beoordeeld of dat in het betreffende land daadwerkelijk veilig mogelijk is. De minister had deze beoordeling onvoldoende uitgevoerd.

Oezbekistan houdt streng toezicht op religieuze uitingen

Tijdens de beroepsprocedure overhandigde het gezin verschillende nieuwsberichten en internationale rapporten over de behandeling van moslims in Oezbekistan. Daaronder bevonden zich publicaties van mensenrechtenorganisaties, buitenlandse overheidsinstanties en onderzoeksorganisaties die zich bezighouden met godsdienstvrijheid.

Volgens de rechtbank blijkt uit deze informatie dat in Oezbekistan een door de overheid goedgekeurde interpretatie van de islam bestaat, waarop de autoriteiten toezicht houden. Hoewel bepaalde religieuze uitingen, zoals het dragen van een baard of gezichtsbedekking, tegenwoordig meer worden getolereerd dan voorheen, kunnen vermeende overtredingen van religieuze voorschriften nog altijd leiden tot boetes of gevangenisstraffen.

Ook blijkt uit de overgelegde informatie dat personen die worden verdacht van betrokkenheid bij verboden religieuze organisaties tijdens terugkeer naar Oezbekistan kunnen worden ondervraagd. Daarnaast bevatten internationale rapporten aanwijzingen dat in Oezbeekse gevangenissen marteling voorkomt.

De rechtbank stelt vast dat de minister onvoldoende heeft onderzocht wat deze omstandigheden voor de Oezbeekse man persoonlijk betekenen. Vooral zijn afwijkende interpretatie van de islam, het dragen van een baard en zijn bereidheid om openlijk over religie te spreken, kunnen volgens de rechter aanleiding geven tot belangstelling van de autoriteiten.

Daarbij speelt ook de religieuze opvoeding van de dochter een rol. Uit de beschikbare landeninformatie blijkt namelijk dat ook bepaalde vormen van religieus onderwijs door ouders aan hun kinderen onder beperkingen kunnen vallen.

De rechtbank sluit daarom niet uit dat de gezinsleden bij terugkeer als religieuze extremisten worden beschouwd, zelfs wanneer zij zelf geen betrokkenheid hebben bij verboden organisaties.

Minister mag niet uitgaan van zelfcensuur

Een ander belangrijk onderdeel van de uitspraak betreft de vraag of de man zijn religieuze uiterlijk en gedrag in bepaalde omstandigheden kan aanpassen. De minister had erop gewezen dat hij eerder zijn baard had afgeschoren, onder meer voor een paspoortfoto en rond zijn vertrek uit Oezbekistan.

Daaruit zou volgens de minister kunnen blijken dat hij pragmatisch omgaat met zijn geloofsbeleving en dat bepaalde uiterlijke kenmerken niet noodzakelijk zijn voor de manier waarop hij zijn overtuiging uitdraagt.

De rechtbank vindt die redenering onvoldoende. Het feit dat iemand eerder zijn baard heeft afgeschoren, betekent volgens de rechter niet automatisch dat hij dat vrijwillig deed of dat van hem mag worden verwacht dat hij dit bij terugkeer opnieuw doet. Het kan immers ook gaan om zelfcensuur, waarbij iemand zijn gedrag uit angst voor vervolging aanpast.

De minister moet daarom onderzoeken welke religieuze uitingen voor de man daadwerkelijk belangrijk zijn en of hij die zonder risico kan voortzetten. Daarbij moet worden gekeken naar zijn verklaringen in samenhang met de beschikbare informatie over Oezbekistan.

Voor zijn echtgenote geldt een vergelijkbare onderzoeksverplichting. Zij heeft verklaard dat zij in Rusland haar geloofsovertuiging uit angst verborgen hield. Ook die verklaring moet volgens de rechtbank bij de beoordeling worden betrokken.

Risico voor Russische echtgenote nog niet vastgesteld

De rechtbank maakt wel onderscheid tussen de situatie in Oezbekistan en Rusland. Hoewel de vrouw vreest voor problemen wanneer zij in Rusland openlijk haar geloof belijdt, heeft het gezin volgens de rechter nog onvoldoende aangetoond dat zij daar daadwerkelijk een reëel risico loopt op ernstige schade.

De vrouw verwees onder meer naar publicaties over de vervolging van aanhangers van bepaalde islamitische organisaties in Rusland. Volgens de rechtbank hadden deze berichten echter betrekking op de organisatie Nurdzhular. Niet was gebleken dat de vrouw of haar gezin tot deze organisatie behoort.

Dat betekent dat de rechtbank niet vaststelt dat de vrouw bij terugkeer naar Rusland daadwerkelijk zal worden vervolgd. Wel moet de minister alsnog zorgvuldig onderzoeken op welke manier zij haar geloof wil beleven en welke gevolgen dat mogelijk heeft.

Het verschil tussen beide landen is juridisch belangrijk. De beschikbare informatie over Oezbekistan biedt volgens de rechter voldoende aanleiding om nader onderzoek te doen naar de risico's die de man door zijn religieuze overtuiging loopt. Voor Rusland is het aangeleverde bewijs minder concreet, maar ook daar mag de minister de beoordeling niet uitsluitend baseren op algemene aannames.

Terugkeerbesluiten naar twee verschillende landen

Een afzonderlijk onderdeel van het geschil betrof de beslissing om de man en zijn dochter naar Oezbekistan te laten terugkeren, terwijl zijn echtgenote naar Rusland moest vertrekken. Het gezin vond dat deze verschillende terugkeerbesluiten onvoldoende rekening hielden met hun gezinsleven en de belangen van hun minderjarige dochter.

Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens moet bij dergelijke besluiten rekening worden gehouden met het recht op eerbiediging van het gezinsleven. Het gezin stelde dat de minister onvoldoende had onderzocht welke gevolgen terugkeer naar verschillende landen voor de onderlinge familiebanden zou hebben.

De rechtbank volgt die kritiek niet volledig. Volgens de rechter mocht de minister ervan uitgaan dat de gezinsleden samen buiten Nederland een bestaan kunnen opbouwen, bijvoorbeeld in Oezbekistan of Rusland. Beide ouders hebben immers de nationaliteit van een van deze landen en het gezin heeft eerder gezamenlijk in Oekraïne gewoond.

Ook het argument dat de belangen van hun dochter onvoldoende waren meegewogen, werd verworpen. Tijdens de rechtszitting verklaarden de ouders dat uit de geboorteakte blijkt dat hun dochter de Oezbeekse nationaliteit heeft. De rechtbank constateerde dat de minister deze geboorteakte niet afzonderlijk had onderzocht, maar vond dat dit niet tot een ander oordeel leidde omdat het kind al was opgenomen in het terugkeerbesluit van haar vader.

De rechter benadrukt daarmee dat verschillende nationaliteiten binnen een gezin niet automatisch betekenen dat terugkeerbesluiten in strijd zijn met het recht op gezinsleven.

Asielafwijzingen vernietigd, minister moet opnieuw beslissen

Uiteindelijk komt de rechtbank tot de conclusie dat de minister de asielaanvragen onvoldoende zorgvuldig heeft beoordeeld. De centrale fout ligt niet in de vaststelling van de identiteit of geloofsovertuiging van het gezin, maar in het ontbreken van een voldoende onderbouwde beoordeling van de risico's die aan hun religieuze overtuiging zijn verbonden.

De rechtbank vindt dat het besluit daardoor in strijd is met de Algemene wet bestuursrecht, die voorschrijft dat overheidsbesluiten zorgvuldig moeten worden voorbereid en voldoende moeten worden gemotiveerd.

De beroepen van beide ouders zijn daarom gegrond verklaard en de afwijzingsbesluiten van 26 september 2025 zijn vernietigd. Ook de daarop gebaseerde terugkeerbesluiten kunnen niet in stand blijven. De minister krijgt acht weken de tijd om opnieuw op de asielaanvragen te beslissen, waarbij rekening moet worden gehouden met de aanwijzingen van de rechtbank.

Daarnaast moet de minister een bedrag van 1.868 euro aan proceskosten vergoeden. De rechtbank beschouwt de procedures van de beide ouders als samenhangende zaken, omdat zij gelijktijdig zijn behandeld en de juridische werkzaamheden grotendeels overeenkwamen.

De uitspraak betekent nadrukkelijk niet dat het gezin automatisch een verblijfsvergunning krijgt. De minister moet eerst aanvullend onderzoeken hoe de gezinsleden hun geloofsovertuiging bij terugkeer willen uitdragen en welke risico's zij daarbij kunnen lopen. Pas daarna kan opnieuw worden besloten of zij recht hebben op internationale bescherming.

Tegen de uitspraak kan binnen vier weken hoger beroep worden ingesteld bij de Raad van State. Voorlopig is vooral duidelijk dat de Nederlandse overheid niet zonder aanvullend onderzoek mag aannemen dat het gezin veilig kan terugkeren naar Oezbekistan of Rusland. De rechtbank verlangt dat bij de nieuwe beoordeling niet alleen naar de geloofwaardigheid van hun verklaringen wordt gekeken, maar ook naar de daadwerkelijke gevolgen die het openlijk belijden van hun geloof in de landen van herkomst kan hebben.