WASHINGTON – Bijna alle gratiebesluiten die de Amerikaanse president Donald Trump in zijn tweede termijn heeft genomen, wijken volgens persbureau Reuters af van de gebruikelijke richtlijnen van het ministerie van Justitie. Uit het onderzoek blijkt dat 96 procent van de verleende gratie of strafvermindering is gegaan naar personen die niet voldeden aan de langdurige voorwaarden voor zulke verzoeken.

Reuters analyseerde duizenden documenten en sprak met meer dan tachtig betrokkenen. Volgens het persbureau is het gratieproces in de huidige termijn van Trump verschoven van een formele beoordeling door het ministerie naar een systeem waarin persoonlijke toegang, politieke steun en invloedrijke tussenpersonen een grote rol spelen.

Richtlijnen zijn adviserend, niet juridisch bindend

Het ministerie van Justitie hanteert al jaren criteria voor presidentiële gratie. Aanvragers moeten doorgaans minimaal vijf jaar wachten na een veroordeling of vrijlating. Ook wordt gekeken naar goed gedrag, ernst van het delict, berouw, herstelbetalingen en aanbevelingen van betrokken justitiële instanties.

Die regels beperken de presidentiële bevoegdheid echter niet juridisch. Het ministerie stelt zelf dat de voorschriften adviserend zijn en geen afdwingbare rechten creëren. De Amerikaanse president heeft op grond van de grondwet ruime bevoegdheid om gratie te verlenen voor federale strafzaken.

Invloedrijke tussenpersonen genoemd

Volgens Reuters zijn bij tientallen gratiezaken adviseurs, politieke bondgenoten en andere invloedrijke personen betrokken geweest. Het persbureau identificeerde 290 pleitbezorgers die publiek of achter de schermen hielpen bij 197 ontvangers van gratie of strafvermindering. Onder hen bevinden zich bekende Trump-bondgenoten en personen die zelf eerder gratie kregen.

Reuters meldt ook dat sommige tussenpersonen met toegang tot de omgeving van Trump tot 2 miljoen dollar kunnen vragen voor hun diensten. Het persbureau kon niet vaststellen hoeveel afzonderlijke adviseurs daadwerkelijk betaald kregen voor hun rol.

Witte Huis en Justitie spreken kritiek tegen

Het Witte Huis stelt dat de president de constitutionele bevoegdheid heeft om gratie en strafvermindering te verlenen. Een woordvoerder verklaarde tegenover Reuters dat er een zorgvuldig beoordelingsproces bestaat waarbij onder meer de juridische staf van het Witte Huis en het ministerie van Justitie betrokken zijn.

Ook het ministerie van Justitie zegt dat het nog altijd een belangrijke rol speelt in het proces en aanbevelingen doet die volgens het ministerie consistent, onbevooroordeeld en in lijn met de rechtsstaat zijn. Volgens het ministerie is er geen breuk met de bestaande werkwijze.

Vergelijking met Biden en Trumps eerste termijn

Volgens Reuters ligt het aandeel afwijkende gratiebesluiten in Trumps tweede termijn veel hoger dan bij zijn voorgangers. Tijdens de regering-Biden voldeed minder dan 1 procent van de ontvangers niet aan de richtlijnen. In Trumps eerste termijn ging het om 14 procent.

De kwestie raakt aan een terugkerend debat in de Verenigde Staten over de reikwijdte van de presidentiële gratiebevoegdheid. Voorstanders wijzen op de grondwettelijke ruimte om onrecht te herstellen. Critici waarschuwen dat het proces kwetsbaar wordt voor politieke gunsten, persoonlijke loyaliteit en financiële invloed wanneer de reguliere toetsing wordt omzeild.