WASHINGTON – De Democraten hebben bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van dinsdag 3 november ongeveer anderhalf miljoen extra stemmen nodig om een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te behalen. Dat komt door gewijzigde kiesdistrictgrenzen, blijkt uit een analyse van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG).

Volgens het onderzoek, getiteld Some votes are more equal than others, profiteren vooral de Republikeinen van de huidige indeling. Het verschil komt overeen met ongeveer het totale aantal inwoners van Amsterdam en Rotterdam samen.

Meer stemmen nodig voor meerderheid

De Democraten hebben volgens het rekenmodel met de huidige kiesdistricten 52,4 procent van de stemmen nodig voor een meerderheid. Met de districtsgrenzen van 2024 zou 51,0 procent voldoende zijn geweest. Bij politiek neutraal getekende grenzen ligt de benodigde steun op 51,2 procent.

Het verschil van 1,4 procentpunt lijkt beperkt, maar vertegenwoordigt bij ongeveer 105 miljoen uitgebrachte stemmen bijna anderhalf miljoen kiezers. De onderzoekers benadrukken dat dezelfde stemverdeling daardoor tot een andere zetelverdeling kan leiden.

Tien zetels verschil door gerrymandering

De oorzaak is gerrymandering: het strategisch aanpassen van kiesdistrictgrenzen om de verkiezingskansen van een politieke partij te beïnvloeden. Zowel Republikeinen als Democraten gebruiken deze methode, maar volgens de Groningse analyse profiteren de Republikeinen per saldo het meest.

De onderzoekers gebruikten stemmen uit de presidentsverkiezingen van 2016 en 2020 om verschillende kieskaarten te vergelijken. Met de huidige grenzen zouden de Democraten in die simulatie 215 van de 435 zetels behalen. Bij een neutrale indeling zijn dat er 225, tien zetels meer en voldoende voor een meerderheid.

Minder spannende kiesdistricten

Vooral in Texas, Florida en North Carolina werken de aangepaste grenzen volgens de onderzoekers in Republikeins voordeel. In Californië en Illinois profiteren juist de Democraten.

Tegelijkertijd neemt het aantal competitieve districten af van 96 bij een neutrale indeling naar 81 met de huidige kieskaart. Daardoor zijn er minder districten waarin een kleine verschuiving van stemmen de uitslag kan veranderen.

Onderzoek voorspelt geen verkiezingswinnaar

De analyse is nadrukkelijk geen voorspelling van de verkiezingsuitslag op 3 november. De onderzoekers laten zien hoe dezelfde stemmen onder verschillende districtsgrenzen tot andere resultaten kunnen leiden.

Volgens Govert Schoof, oprichter van de Geodienst van de RUG, wordt de strijd om het Huis van Afgevaardigden niet alleen bij de stembus gevoerd, maar ook bij het tekenen van de kieskaart.

Bij de tussentijdse verkiezingen staan alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden op het spel. Voor een meerderheid zijn 218 zetels nodig.