Er zijn van die momenten waarop de brutaliteit van een wereldmacht zo groot is dat je even moet stoppen en diep ademhalen. Dit is zo’n moment.
Donald Trump staat aan de podia van het Witte Huis, wijst met zijn vinger naar Europa en eist dat de NAVO-bondgenoten schepen sturen naar de Straat van Hormuz om die waterweg weer open te krijgen en open te houden. In een interview met de Financial Times verklaarde Trump dat als landen niet helpen, het bondgenootschap “een zeer slechte toekomst” wacht. Dreigend, luid, zelfverzekerd — zoals we van hem gewend zijn.
Maar laten we even een stap terug doen. Want wie heeft de Straat van Hormuz eigenlijk gesloten?
De feiten zijn niet mis
Tot de oorlog van de VS en Israël tegen Iran was de Straat van Hormuz gewoon open. Zo’n 25 procent van de wereldwijde oliestroom en 20 procent van het wereldwijde vloeibaar aardgas passeerde er elke maand doorheen. Drie duizend schepen per maand. Rustig, geordend, open voor handel.
Dat veranderde allemaal op 28 februari 2026. Op die datum begonnen de Verenigde Staten en Israël een reeks luchtaanvallen op Iran, met als doel regimewisseling en het uitschakelen van het nucleaire en ballistische raketprogramma. De Iraanse opperleider Ali Khamenei werd gedood bij die aanvallen. Iran reageerde zoals elk land zou reageren dat van buitenaf wordt aangevallen: het deed wat het kon. Het sloot de Straat.
De Islamitische Revolutionaire Garde stuurde via de radio waarschuwingen naar schepen: geen enkel vaartuig mocht de Straat van Hormuz nog passeren. Daarna volgden mijnen, aanvallen op tankers en een volledige blokkade. Tankerverkeer zakte naar bijna nul, verzekeringen werden per 5 maart ingetrokken en grote rederijen als Maersk, CMA CGM, MSC en Hapag-Lloyd staakten alle doorvaarten.
En nu — nota bene nu — staat Amerika bij Europa aan de deur met de hoed in de hand. Of liever gezegd: met de vuist op tafel.
De logica is omgekeerd wereld
Stel je voor: je steekt de boel in brand bij de buren, het huis staat in lichterlaaie, en vervolgens klop je aan bij de buurman twee straten verder om te eisen dat hij meehelpt blussen — anders is de vriendschap voorbij. Dat is, in een notendop, wat Washington op dit moment doet.
Amerika en Israël zijn degenen die begonnen met de aanvallen. Zij kozen voor militaire escalatie, zij doodden de Iraanse leider, en zij creëerden de omstandigheden waaronder Iran de enige hefboom inzette die het nog had: de controle over de Straat. En nu moet Europa de rekening betalen?
Een land als Spanje kant zich openlijk principieel tegen Trumps oorlog in Iran. Frankrijk probeert de blokkade via diplomatieke weg te doorbreken — president Macron belde zijn Iraanse ambtsgenoot Pezeshkian al op. Dat is een verstandige koers. Maar Trump ziet het anders: voor hem is het een loyaliteitstest. Wie niet meevecht, is de vijand.
Maar er is ook een heel eenvoudig juridisch en geografisch argument: Iran ligt niet in het Atlantische gebied, en de NAVO heeft daar niets te zoeken — ook al was de alliantie eerder al actief in Afghanistan en Irak. Die precedenten leverden, dat mag hier even gezegd worden, ook niet bepaald stabiele, vredige uitkomsten op.
Amerika’s blokkade bovenop de blokkade
Alsof de situatie nog niet absurd genoeg was, heeft Washington er een extra laag van chaos overheen gestrooid. Iran sloot de Straat van Hormuz opnieuw, als reactie op een voortdurende blokkade van zijn eigen havens door de Verenigde Staten. Er is dus niet één blokkade, maar twee. Amerika blokkeert Iraanse havens, Iran blokkeert de Straat — en Europa moet dit geopolitieke knopwerk ontvlechten met marineschepen?
Iran eiste dat de VS de blokkade van Iraanse havens volledig opheft voordat de Straat weer opengaat. Dat is een redelijk standpunt vanuit Iraans perspectief. Maar Washington weigert te de-escaleren, terwijl het tegelijkertijd van bondgenoten verlangt dat zij de gevolgen van die weigering oplossen.
Door de twee blokkades tegelijk — de Straat én de Rode Zee, waar Houthi-aanvallen weer zijn opgelaaid — liggen zo’n 1.550 vaartuigen vast, met ruim 22.500 zeelieden aan boord. Dat zijn echte mensen, in echte schepen, gegijzeld door een conflict dat zij niet begonnen zijn. De economische schade is enorm: energieprijzen die stijgen, LNG-leveringen die wegvallen, aanvoerketens die breken.
Dat alles is het gevolg van een beslissing die genomen werd in Washington en Tel Aviv, niet in Brussel, Berlijn of Den Haag.
Europa heeft mijnenjagers. Amerika bijna niet.
Er is één pikant detail in dit verhaal dat zelden wordt genoemd. Europese landen beschikken over veel mijnenjagers, de Amerikanen bijna niet. De Straat van Hormuz ligt bezaaid met Iraanse zeemijnen. Om die te ruimen, heb je precies het type schepen nodig dat Europa heeft opgebouwd en Amerika heeft verwaarloosd
Met andere woorden: Amerika heeft de brand gesticht, heeft niet de juiste brandblussers, en wil nu de buurman inschakelen die wél de juiste apparatuur heeft — maar die buurman was helemaal niet uitgenodigd voor het vuurfeestje dat de brand veroorzaakte.
Europese landen zijn simpelweg bang voor de risico’s van militaire betrokkenheid. De grens tussen een defensieve operatie en actieve deelname aan de oorlog is flinterdun. Wie schepen stuurt naar de Straat van Hormuz, plaatst zichzelf automatisch in het vizier van de Iraanse Revolutionaire Garde. Dat is geen hypothetisch risico — dat is de dagelijkse realiteit in die wateren op dit moment. VRT
Het antwoord van Europa moet simpel zijn
Europa heeft belang bij open scheepvaartroutes. Dat is evident. De energieprijzen stijgen, de economieën kreunen en de aanvoer van grondstoffen staat onder druk. Niemand ontkent dat. Maar dat belang rechtvaardigt geen blanco cheque aan een Amerika dat zelf het conflict heeft ontketend en vervolgens weigert diplomatiek te de-escaleren.
Het antwoord van Europa aan Washington zou helder moeten zijn: zodra er een definitief, duurzaam staakt-het-vuren is ondertekend — niet een tiendaags “ceasefire” dat al eerder is gecollapseerd — is Europa bereid mee te denken over veilige doorvaart. Niet één dag eerder.
Durf Europa nog nee te zeggen tegen de VS? Dat is de echte testcase. Niet of Europa een loyale bondgenoot is, maar of het een zelfstandige politieke actor is met eigen principes. Een Europa dat klakkeloos meemarcheert in een oorlog die het zelf nooit zou zijn begonnen, heeft zijn geloofwaardigheid als vredesmacht definitief verspeeld.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
