DEN HAAG – Tweede Kamerleden die tegelijkertijd actief zijn in een gemeenteraad of Provinciale Staten moeten in de toekomst een keuze maken tussen hun politieke functies. D66 en Progressief Nederland (PRO) willen met een initiatiefwet een einde maken aan het stapelen van politieke ambten. Vooral Kamerleden van Forum voor Democratie (FVD) en de PVV worden door het voorstel geraakt, omdat verschillende volksvertegenwoordigers van deze partijen meerdere politieke functies combineren. Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken heeft donderdag 5 november positief gereageerd op het initiatief en vindt dat de bestaande mogelijkheden voor dubbele politieke functies kritisch moeten worden bekeken.

De plannen zijn afkomstig van D66-Kamerlid Renilde Huizenga en PRO-Kamerlid Mohammed Mohandis. Zij vinden dat het Kamerlidmaatschap zoveel tijd en aandacht vraagt dat het niet verantwoord is om daarnaast ook een zetel in een gemeenteraad of Provinciale Staten te bezetten. Bovendien kunnen volgens de initiatiefnemers belangenconflicten ontstaan wanneer een politicus tegelijkertijd op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau beslissingen moet nemen.

Tijdens de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken op dinsdag 3 november kondigde Mohandis aan dat beide partijen de voorstellen verder gaan uitwerken in een initiatiefwetsvoorstel. Een wettelijk verbod is daarmee nog geen werkelijkheid. Het voorstel moet eerst worden opgesteld en vervolgens door het parlement worden behandeld.

Vooral Forum voor Democratie onder vuur

Forum voor Democratie behoort tot de partijen waar het combineren van verschillende politieke functies voorkomt. Een duidelijk voorbeeld is Kamerlid Milan Schenk, die naast zijn werkzaamheden in Den Haag ook gemeenteraadslid is in Teylingen. Hij bevestigde tijdens het Kamerdebat zelf dat hij beide functies vervult.

Schenk reageerde kritisch op het voornemen van D66 en PRO. Volgens hem betekent het combineren van functies niet automatisch dat het Kamerwerk of het gemeenteraadswerk wordt verwaarloosd. Hij verklaarde naar eigen zeggen ongeveer honderd uur per week te werken om beide functies met volledige inzet te kunnen uitvoeren.

Het FVD-Kamerlid vindt dat uiteindelijk de kiezer moet beoordelen of een volksvertegenwoordiger zijn werkzaamheden goed verricht. Volgens hem is het niet aan andere politieke partijen om te bepalen of een gekozen politicus meerdere mandaten mag combineren. Schenk maakte duidelijk dat dit onderdeel van het voorstel niet op steun van Forum voor Democratie hoeft te rekenen.

Ook andere politici van Forum voor Democratie en de PVV combineren of combineerden landelijke politieke functies met werkzaamheden op provinciaal of gemeentelijk niveau. Juist deze praktijk willen D66 en PRO aan banden leggen.

Ook combinatie van wethouder en Statenlid moet verdwijnen

Het initiatief gaat verder dan alleen Tweede Kamerleden. D66 en PRO willen eveneens voorkomen dat een politicus tegelijkertijd wethouder is en zitting heeft in Provinciale Staten van dezelfde provincie.

Volgens de initiatiefnemers ontstaat daarbij een ingewikkelde situatie waarin verschillende bestuurlijke verantwoordelijkheden door elkaar kunnen lopen. Een wethouder vertegenwoordigt het gemeentebestuur, terwijl een Statenlid de taak heeft het provinciebestuur te controleren en provinciaal beleid vast te stellen. Die functies kunnen elkaar raken wanneer gemeenten en provincies bijvoorbeeld onderhandelen over woningbouw, infrastructuur, financiën of ruimtelijke ordening.

De partijen vinden dat politieke functies voldoende onafhankelijk van elkaar moeten kunnen worden uitgeoefend. Ook willen zij voorkomen dat volksvertegenwoordigers door hun drukke agenda onvoldoende aanwezig zijn bij vergaderingen of andere belangrijke werkzaamheden.

Minister Heerma positief over wetsvoorstel

Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken heeft donderdag laten weten positief tegenover de plannen te staan. Volgens de CDA-bewindsman is het belangrijk dat binnen het democratisch bestuur sprake is van duidelijke verhoudingen en een evenwichtige verdeling van macht tussen de verschillende bestuurslagen.

De minister vindt het daarom verstandig om het combineren van politieke mandaten opnieuw kritisch te onderzoeken. Hij wacht het aangekondigde initiatiefwetsvoorstel van D66 en PRO met belangstelling af.

De positieve reactie van Heerma betekent niet dat het kabinet al heeft besloten het verbod in te voeren. Ook is nog niet duidelijk hoe eventuele overgangsregels eruit komen te zien voor politici die momenteel meerdere functies bekleden.

Bijbanen van Kamerleden zijn nu niet verboden

Een belangrijk onderscheid is dat het voorstel zich richt op dubbele politieke functies en niet op alle mogelijke nevenactiviteiten van Tweede Kamerleden. Kamerleden mogen momenteel bijvoorbeeld ook ondernemer zijn, bestuursfuncties vervullen of andere betaalde werkzaamheden verrichten.

Voor dergelijke nevenactiviteiten gelden wel transparantieregels. Kamerleden moeten hun nevenfuncties en de inkomsten die zij daaruit ontvangen of verwachten opgeven in een openbaar register. Bij hoge neveninkomsten kan bovendien een korting op de parlementaire vergoeding worden toegepast.

Vooral Forum voor Democratie kwam in het verleden regelmatig in opspraak vanwege het niet naleven van deze registratieplicht. Thierry Baudet werd in 2022 geschorst omdat hij zijn zakelijke nevenactiviteiten niet had geregistreerd. Ook in mei 2025 besloot de Tweede Kamer hem voorwaardelijk te schorsen vanwege het opnieuw niet correct opgeven van nevenfuncties.

Die eerdere kwesties gaan over de verplichting om nevenactiviteiten openbaar te maken. Het nieuwe voorstel van D66 en PRO gaat een stap verder op een ander terrein: het moet bepaalde combinaties van politieke mandaten daadwerkelijk onmogelijk maken, ook wanneer deze volledig openbaar zijn gemaakt.

Discussie over onafhankelijkheid en vertegenwoordiging

De discussie raakt aan een principiële vraag over de Nederlandse parlementaire democratie. Voorstanders van het verbod vinden dat een Kamerlid zich volledig moet kunnen richten op het controleren van de regering, het behandelen van wetsvoorstellen en het vertegenwoordigen van de kiezers. Wie daarnaast ook gemeenteraadslid of Statenlid is, loopt volgens hen het risico dat verschillende verantwoordelijkheden elkaar in de weg zitten.

Tegenstanders wijzen erop dat lokale en provinciale ervaring juist waardevol kan zijn voor het werk in de Tweede Kamer. Een Kamerlid dat ook in een gemeenteraad zit, heeft volgens deze redenering direct contact met lokale vraagstukken en weet welke gevolgen landelijke besluiten voor gemeenten kunnen hebben.

Daarbij speelt ook de vrijheid van kiezers een rol. Wanneer iemand voor verschillende volksvertegenwoordigingen wordt gekozen, vinden tegenstanders dat het aan die kiezers is om de politicus op zijn functioneren af te rekenen.

D66 en PRO willen daar wettelijke grenzen aan stellen. Wanneer hun initiatiefwet daadwerkelijk wordt ingediend, moet blijken hoeveel politieke partijen bereid zijn het voorstel te ondersteunen en welke bestaande dubbelfuncties uiteindelijk verboden zouden worden.