AMSTELVEEN – Luchtvaartmaatschappij KLM heeft donderdag 5 november een van de meest ingrijpende reorganisaties van de afgelopen jaren aangekondigd. Ongeveer 5.000 arbeidsplaatsen worden geraakt doordat werkzaamheden verdwijnen, worden uitbesteed of worden ondergebracht bij moederconcern Air France-KLM. Daarvan leiden maatregelen om de productiviteit te verhogen tot ongeveer 1.000 minder banen. De luchtvaartmaatschappij wil met de ingrepen de kosten structureel verlagen en het jaarlijkse resultaat met maar liefst 1 miljard euro verbeteren. Volgens topvrouw Marjan Rintel is de reorganisatie noodzakelijk om het voortbestaan van KLM en het internationale bestemmingennetwerk vanaf Schiphol veilig te stellen.
De aangekondigde maatregelen raken vrijwel alle onderdelen van de luchtvaartmaatschappij, waaronder de grondafhandeling, catering, vrachtactiviteiten, technische diensten en administratieve functies. KLM wil daarnaast werkzaamheden overhevelen naar externe bedrijven en nauwer samenwerken met andere luchtvaartmaatschappijen binnen Air France-KLM. Het bedrijf benadrukt dat niet alle 5.000 betrokken arbeidsplaatsen daadwerkelijk verdwijnen. Een aanzienlijk deel van de werkzaamheden wordt voortgezet bij andere organisaties. Wel wordt de eigen organisatie de komende jaren bijna 15 procent kleiner.
Financiële problemen dwingen KLM tot harde maatregelen
Volgens de directie staat KLM onder toenemende financiële druk door hoge brandstofprijzen, internationale onzekerheid en de stijgende kosten van de luchtvaart. Ook de concurrentie met andere Europese luchtvaartmaatschappijen speelt een belangrijke rol. KLM heeft de afgelopen jaren al verschillende besparingsprogramma's uitgevoerd, maar die hebben volgens het bestuur onvoldoende resultaat opgeleverd om de financiële toekomst van het bedrijf veilig te stellen.
De maatschappij heeft naar eigen zeggen inmiddels een structurele resultaatverbetering van ruim 750 miljoen euro gerealiseerd. Daarbij werden kantoorfuncties geschrapt, vacatures niet meer ingevuld en verschillende werkzaamheden uitbesteed. Ook werd het aantal kantoorgebouwen teruggebracht en zijn de eerdere personeelstekorten onder piloten en onderhoudsmedewerkers grotendeels opgelost. Desondanks vindt de directie dat veel verdergaande maatregelen nodig zijn om KLM financieel gezond te krijgen.
Het uiteindelijke doel is een verbetering van het jaarlijkse resultaat met 1 miljard euro, waarmee dit volgens KLM moet uitkomen op ongeveer 1,4 miljard euro. Dat geld is volgens het bestuur noodzakelijk om te investeren in nieuwe vliegtuigen, betere dienstverlening, digitalisering en personeel. Financieel directeur Bas Brouns stelt dat KLM alleen met een aanzienlijk sterker financieel fundament voldoende weerbaar kan worden tegen nieuwe economische tegenvallers.
De ingrepen volgen op een onderzoek waarbij medewerkers en externe betrokkenen verschillende toekomstscenario's voor KLM hebben uitgewerkt. Daaruit kwam volgens het bedrijf naar voren dat het uitstellen van moeilijke beslissingen de mogelijkheden om zelfstandig te blijven opereren steeds verder zou beperken. Het bestuur heeft daarom besloten nu maatregelen door te voeren die voor een groot aantal werknemers ingrijpende gevolgen kunnen hebben.
Grondpersoneel, catering en klantenservice zwaar getroffen
Een belangrijk deel van de reorganisatie vindt plaats op Schiphol, waar KLM verschillende operationele werkzaamheden wil overdragen aan gespecialiseerde bedrijven. Bij Ground Services gaat het naar schatting om 800 arbeidsplaatsen waarvan de werkzaamheden in de toekomst door externe partijen worden uitgevoerd. Het betreft onder meer werkzaamheden rondom de afhandeling van Europese vliegtuigen en de verwerking van bagage in de Oosthal van Schiphol.
De maatschappij verwacht dat gespecialiseerde grondafhandelingsbedrijven deze werkzaamheden goedkoper kunnen uitvoeren en sneller kunnen investeren in nieuwe apparatuur en technologie. Bij KLM Cityhopper worden bepaalde werkzaamheden onder de vleugel van het vliegtuig overgedragen. Daarmee verandert niet alleen de organisatie van de grondafhandeling, maar mogelijk ook de werkgever van medewerkers die jarenlang rechtstreeks voor KLM hebben gewerkt.
Bij KLM Catering Services is een deel van deze verandering al doorgevoerd. Sinds het voorjaar worden werkzaamheden die betrekking hebben op ongeveer 1.250 arbeidsplaatsen uitgevoerd in samenwerking met cateringbedrijf gategroup. Daarnaast worden ongeveer 2.000 arbeidsplaatsen organisatorisch ondergebracht bij Air France-KLM. Daarvan zijn er 1.500 verbonden aan klantencontactcentrum Cygnific, dat onder meer verantwoordelijk is voor de communicatie met reizigers.
De overige personeelsvermindering moet vooral worden bereikt door efficiënter te werken. KLM verwacht dat de geplande productiviteitsverbeteringen uiteindelijk leiden tot ongeveer 1.000 minder arbeidsplaatsen. De maatschappij wil de gevolgen voor werknemers zoveel mogelijk beperken door natuurlijk verloop, vrijwillige vertrekregelingen en herplaatsing binnen de organisatie. Daarmee spreekt KLM nadrukkelijk de verwachting uit dat gedwongen ontslagen zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen, al geeft het bedrijf geen absolute garantie.
KLM verandert plannen voor nieuwe vliegtuigen
Naast de reorganisatie van het personeel voert KLM belangrijke wijzigingen door in de samenstelling van zijn Europese vloot. De luchtvaartmaatschappij ziet af van het eerdere plan om Airbus A320-toestellen in te zetten. In plaats daarvan kiest het bedrijf voor kleinere Embraer E195-E2-vliegtuigen, die beter zouden aansluiten op de passagiersvraag op verschillende Europese routes.
De grotere Airbus A321neo blijft wel onderdeel van de toekomstplannen. Door grotere en kleinere vliegtuigen gerichter in te zetten, verwacht KLM de bezettingsgraad te kunnen verbeteren en de kosten per vlucht beter te beheersen. Dochtermaatschappij KLM Cityhopper krijgt daardoor een grotere rol binnen het Europese netwerk. De bestaande Boeing 737 en Embraer E190 worden de komende jaren geleidelijk uit de vloot gehaald.
KLM wil uiteindelijk werken met een sterk vereenvoudigde en gemoderniseerde vloot van 185 vliegtuigen van Airbus, Boeing en Embraer. De maatschappij verwacht dat minder verschillende vliegtuigtypen ook voordelen opleveren bij onderhoud, personeelsplanning en de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Bovendien moeten nieuwe toestellen minder brandstof verbruiken, stiller zijn en minder uitstoot veroorzaken.
De beschikbare vliegtuigcapaciteit wordt voortaan sterker geconcentreerd op routes die financieel en strategisch het meeste bijdragen aan het internationale netwerk vanaf Schiphol. Daarmee wil KLM de Europese activiteiten, die onder druk staan, weer winstgevend maken. Welke bestaande bestemmingen eventueel minder vluchten krijgen of verdwijnen, heeft de luchtvaartmaatschappij in deze aankondiging niet bekendgemaakt.
Ook vrachtvervoer en vliegtuigonderhoud worden aangepakt
Bij KLM Cargo worden eveneens ingrijpende veranderingen doorgevoerd. De maatschappij wil alle vracht op Schiphol voortaan afhandelen vanuit de eigen vrachtloods. Dat geldt zowel voor goederen die met vrachtvliegtuigen worden vervoerd als voor vracht in het ruim van passagiersvliegtuigen. De reorganisatie moet KLM voorbereiden op de nieuwe vrachtterminal die naar verwachting in 2035 gereedkomt.
Opvallend is dat KLM verwacht grotere hoeveelheden vracht te kunnen verwerken zonder daarvoor extra medewerkers aan te nemen. Dat moet mogelijk worden door automatisering, vereenvoudigde werkprocessen en een flexibelere inzet van bestaand personeel. Tegelijkertijd wil KLM meer vracht aantrekken die via Schiphol wordt overgeladen naar andere bestemmingen.
Ook de technische afdeling Engineering & Maintenance krijgt met veranderingen te maken. Het onderhoud wordt sterker gericht op de nieuwe generatie vliegtuigen, terwijl werkzaamheden aan toestellen die worden uitgefaseerd versneld worden afgebouwd. Daarnaast wil KLM onderhoud zoveel mogelijk uitvoeren tijdens perioden waarin vliegtuigen toch al aan de grond staan. De aansturing van de motoren- en onderdelenactiviteiten wordt bovendien nauwer verbonden met die van Air France-KLM.
Hogere productiviteit en beperkte loonstijgingen
De reorganisatie beperkt zich niet tot banen en bedrijfsonderdelen. KLM wil ook bestaande arbeidsvoorwaarden aanpassen en de productiviteit van werknemers aanzienlijk verhogen. Het bedrijf streeft naar een structurele productiviteitsverbetering van minimaal 8 procent in 2028. Tegelijkertijd wil de directie dat de lonen de komende jaren slechts zeer gematigd stijgen.
Daarover moeten nieuwe afspraken worden gemaakt met de vakbonden. Juist die onderhandelingen kunnen gevoelig worden, omdat werknemers tegelijkertijd worden geconfronteerd met reorganisaties, mogelijke veranderingen van werkgever en een hogere werkdruk. Voor de directie is het beperken van de personeelskosten een belangrijk onderdeel van het financiële herstelprogramma.
KLM stelt dat het huidige kostenniveau op langere termijn niet houdbaar is. Volgens het bestuur moeten arbeidsvoorwaarden eenvoudiger en concurrerender worden om het bedrijf binnen de internationale luchtvaartsector overeind te houden. De maatschappij sluit bovendien niet uit dat in de toekomst aanvullende veranderingen nodig zijn op het gebied van personeelsbezetting, arbeidsvoorwaarden en de inrichting van de organisatie.
Toekomst KLM als zelfstandig merk moet behouden blijven
Ondanks de aangekondigde afslanking wil KLM zijn positie als zelfstandig merk binnen Air France-KLM behouden. De maatschappij blijft zich richten op het internationale netwerk met ongeveer 160 rechtstreekse bestemmingen vanaf Schiphol. Volgens de directie is dat netwerk niet alleen belangrijk voor de luchtvaartmaatschappij zelf, maar ook voor de Nederlandse economie en de internationale bereikbaarheid van ons land.
De samenwerking binnen Air France-KLM wordt ondertussen verder uitgebreid. Daarbij kijkt het concern onder meer naar de mogelijkheden die ontstaan door de voorgenomen uitbreiding met de Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS. Die uitbreiding wordt momenteel door de Europese Commissie beoordeeld. Door diensten en ondersteunende werkzaamheden binnen de groep te combineren, verwacht KLM schaalvoordelen te behalen en de operationele kosten verder terug te dringen.
Voor reizigers belooft KLM ondertussen te blijven investeren in comfort en dienstverlening. Zo komen er comfortabelere vliegtuigen, wordt de service aan boord vernieuwd en krijgen passagiers op Europese vluchten een uitgebreider maaltijdaanbod. Op intercontinentale vluchten wordt gratis snelle wifi geïntroduceerd. Ook kunstmatige intelligentie en digitalisering moeten helpen om boekingen eenvoudiger te maken en de dienstverlening efficiënter te organiseren.
Voor de duizenden medewerkers die met de reorganisatie te maken krijgen, begint echter een periode van onzekerheid. Hoewel KLM verwacht veel personele gevolgen met vrijwillige regelingen en herplaatsingen te kunnen opvangen, moet de concrete uitvoering van de maatregelen nog verder worden uitgewerkt.
Topvrouw Marjan Rintel erkent dat de besluiten bijzonder pijnlijk zijn voor werknemers die soms hun hele loopbaan voor KLM hebben gewerkt. Volgens haar zou het uitblijven van maatregelen uiteindelijk echter grotere gevolgen kunnen hebben voor de werkgelegenheid en de toekomst van het bedrijf. De directie wil daarom met vakbonden, ondernemingsraden en andere betrokkenen overleggen over de uitvoering van de reorganisatie.
Met het aangekondigde pakket maakt KLM duidelijk dat het bedrijf de komende jaren fundamenteel gaat veranderen. De luchtvaartmaatschappij wil kleiner, goedkoper en efficiënter worden, terwijl het internationale netwerk vanaf Schiphol behouden blijft. Of de maatregelen voldoende zijn om de beoogde resultaatverbetering van 1 miljard euro te realiseren, zal pas de komende jaren blijken.
