DEN HAAG – Het kabinet maakt zich zorgen over de opkomst van synthetische opioïden en het toenemende recreatieve gebruik van ketamine. Toch worden nieuwe maatregelen voorlopig nog onderzocht. Zo is nog niet besloten of ketamine onder de Opiumwet moet vallen en bestaat er discussie over het breder beschikbaar stellen van naloxon, een geneesmiddel waarmee een overdosis opioïden kan worden tegengegaan. Dat blijkt uit een brief die minister Sophie Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op 4 november naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

De brief laat zien hoe ingewikkeld het is om nieuwe ontwikkelingen op de drugsmarkt bij te houden. Het kabinet wil voorkomen dat Nederland wordt overvallen door gevaarlijke synthetische middelen, maar loopt bij de voorbereiding tegen praktische en juridische problemen aan. Vooral de vraag wie een levensreddend geneesmiddel mag toedienen, blijkt lastiger te beantwoorden dan op het eerste gezicht lijkt.

Naloxon niet zomaar beschikbaar voor politie

Een van de belangrijkste onderwerpen is naloxon. Dit middel kan de werking van opioïden bij een overdosis tegengaan en daarmee levens redden. In Nederland is de neusspray alleen op recept verkrijgbaar. Het Trimbos-instituut adviseert om het geneesmiddel ook beschikbaar te maken voor bijvoorbeeld politieagenten, huisartsen, gevangenissen en opvanglocaties voor drugsgebruikers.

In verschillende Europese landen, waaronder Duitsland, Zweden en Frankrijk, is naloxon onder bepaalde voorwaarden al zonder recept verkrijgbaar. Nederland kent dergelijke mogelijkheden vooralsnog niet. Uit gesprekken met betrokken organisaties blijkt bovendien dat er weinig overeenstemming bestaat over de manier waarop het middel beschikbaar zou moeten worden gesteld.

Bij de politie leven vragen over de medische verantwoordelijkheid. Agenten beschikken doorgaans niet over een medische bevoegdheid en zouden eerst moeten worden opgeleid om naloxon te gebruiken. Ook is onduidelijk welke juridische gevolgen het heeft wanneer een agent het middel ten onrechte wel of juist niet toedient. Daarnaast vraagt het uitrusten van politiedienstwagens om extra voorraad en scholing, terwijl de meeste agenten volgens het kabinet zelden met een overdosis worden geconfronteerd.

Vanuit gebruikersruimten klinkt een ander geluid. Daar bestaat juist behoefte om naloxon rechtstreeks beschikbaar te stellen aan drugsgebruikers en hun omgeving. Zij zijn vaak als eerste aanwezig wanneer iemand een overdosis krijgt. Het kabinet gaat hierover verder in gesprek met zorgverleners en andere betrokken partijen.

Ketamine mogelijk alsnog onder Opiumwet

Ook het gebruik van ketamine baart het kabinet zorgen. Het middel wordt recreatief gebruikt en speelt daarnaast een rol in de illegale drugshandel. Nederland heeft het onderwerp inmiddels op Europees niveau aangekaart. Uit de eerste gesprekken blijkt dat andere Europese landen en het Europese drugsagentschap EUDA vergelijkbare zorgen hebben.

Een besluit over een mogelijk verbod is echter nog niet genomen. Het kabinet wil eerst onderzoeken of een gezamenlijke Europese aanpak mogelijk is, of dat afzonderlijke landen maatregelen moeten nemen. Pas daarna wordt opnieuw bekeken of ketamine op een van de lijsten van de Opiumwet moet worden geplaatst.

Ondertussen vinden gesprekken plaats met gespecialiseerde zorginstellingen, toezichthouders en opsporingsdiensten. Het kabinet wil deze partijen komende winter bij elkaar brengen om te bepalen welke vervolgstappen nodig zijn.

Stoppen stichting Mainline heeft gevolgen

De Kamerbrief gaat ook in op het verdwijnen van stichting Mainline, die zich jarenlang bezighield met voorlichting en ondersteuning van kwetsbare drugsgebruikers. De organisatie maakte op 5 maart bekend te stoppen, nadat eerder was besloten de landelijke subsidie stapsgewijs af te bouwen en uiterlijk in 2028 te beëindigen.

De gemeente Amsterdam heeft een deel van de werkzaamheden ondergebracht bij de Regenbooggroep. Het gaat onder meer om straatgericht contact met drugsgebruikers, het omruilen van gebruikte injectienaalden en voorlichting over gezondheidsrisico's. Andere onderdelen van de kennis en expertise worden ondergebracht bij het Trimbos-instituut en Soa Aids Nederland.

Volgens het kabinet ligt er nu ook een verantwoordelijkheid bij gemeenten. Zij moeten bekijken of aanvullende ondersteuning nodig is voor kwetsbare inwoners met ernstige drugsproblemen. Het Trimbos-instituut kan gemeenten daarbij adviseren, onder meer over gebruikersruimten en andere voorzieningen die gezondheidsschade moeten beperken.

Campagne tegen drugsgebruik gaat door

De landelijke campagne 'Drugs raakt ons allemaal' krijgt in 2027 een vervolg. De campagne moet vooral jongeren en studenten bewust maken van de maatschappelijke gevolgen van drugsgebruik. Afgelopen zomer werd tijdens zes studentenintroductieweken gebruikgemaakt van een virtualreality-ervaring, gevolgd door gesprekken met deelnemers.

Ook de bijbehorende campagne op sociale media werd dit najaar herhaald. De resultaten worden momenteel onderzocht. In het voorjaar van 2027 moet duidelijk worden hoe de campagne verder wordt ingericht.

Daarnaast werkt het Trimbos-instituut aan een onderzoek naar de haalbaarheid van een landelijk waarschuwingssysteem voor synthetische opioïden. Daarmee zouden incidenten, inbeslagnames en nieuwe risico's sneller kunnen worden gedeeld tussen betrokken organisaties. De resultaten worden begin 2027 verwacht.

Voorlopig bestaat een belangrijk deel van het Nederlandse drugsbeleid daarmee uit onderzoek, overleg en voorbereiding. Het kabinet erkent de risico's van nieuwe en gevaarlijke middelen, maar concrete besluiten over bijvoorbeeld naloxon en ketamine moeten nog worden genomen.