Kwart starters met studieschuld kon geen woning kopen, drie op de tien overwegen schuld te verzwijgen

DEN HAAG – Een studieschuld blijkt voor veel jonge Nederlanders een forse hindernis bij het kopen van hun eerste woning. Een kwart van de ondervraagden met een studieschuld zegt daardoor een huis niet te hebben kunnen kopen, terwijl 37 procent de aankoop heeft uitgesteld. Nog opvallender is dat drie op de tien overwegen hun studieschuld te verzwijgen om een hogere hypotheek te krijgen. Dat blijkt uit onderzoek van verzekeraar Univé, uitgevoerd door onderzoeksbureau PanelWizard onder 1.456 Nederlanders die hun eerste woning al hebben gekocht of van plan zijn dat binnen vijf jaar te doen.

De uitkomsten laten zien hoe de gevolgen van studieleningen doorwerken op de woningmarkt. Starters moeten niet alleen rekening houden met hoge huizenprijzen, beperkte beschikbaarheid en hypotheekrentes, maar ook met bestaande financiële verplichtingen. Een studieschuld kan het maximale hypotheekbedrag verlagen, waardoor een woning die op basis van het inkomen betaalbaar lijkt, toch buiten bereik blijft.

Vooral onder de oudere starters zijn de gevolgen groot. Van de ondervraagden tussen 30 en 35 jaar met een studieschuld zegt 33 procent daardoor een woning niet te hebben kunnen kopen. In dezelfde leeftijdsgroep heeft 47 procent de aankoop uitgesteld. Bij starters tussen 25 en 29 jaar gaat het om 44 procent, tegenover 24 procent bij de groep van 18 tot 24 jaar.

Die verschillen zijn relevant omdat juist de oudere starters doorgaans verder zijn in hun loopbaan en vaker plannen hebben om zelfstandig te wonen of een volgende levensfase in te gaan. Hun studieschuld kan daarbij een extra financiële beperking vormen.

Studieschuld beïnvloedt hypotheek en woonwensen

Driekwart van de ondervraagden met een studieschuld verwacht daardoor minder hypotheek te kunnen krijgen. Dat percentage loopt op met de leeftijd. Onder 18- tot 24-jarigen gaat het om 65 procent, bij 25- tot 29-jarigen om 82 procent en bij 30- tot 35-jarigen om 83 procent.

Het effect blijft niet beperkt tot de hoogte van de hypotheek. Bijna drie op de tien respondenten met een studieschuld hebben hun woonwensen aangepast. Zij kijken bijvoorbeeld naar een goedkopere woning, een andere locatie of een huis met minder ruimte dan oorspronkelijk gewenst. Onder 25- tot 29-jarigen heeft 38 procent de verwachtingen bijgesteld.

Tegelijkertijd weet een aanzienlijk deel van de starters niet precies hoe de hypotheekregels werken. Ruim een derde van de mensen met een studieschuld geeft aan onvoldoende inzicht te hebben in de gevolgen daarvan voor het bedrag dat zij kunnen lenen.

Van de woningzoekenden die binnen twee jaar een eerste koopwoning willen kopen, weet 39 procent niet hoe de huidige regels hun hypotheekmogelijkheden beïnvloeden. Onder mensen die over twee tot vijf jaar willen kopen, stijgt dit aandeel naar 42 procent.

Bij de hypotheekberekening kijken geldverstrekkers niet alleen naar het inkomen en de gewenste woonlasten, maar ook naar financiële verplichtingen, waaronder een studieschuld. Sinds 2024 wordt daarbij gekeken naar de actuele openstaande studieschuld en de bijbehorende maandlasten. Hoe zwaar deze meewegen, hangt onder meer af van de terugbetalingsregels en de rente.

Dat betekent overigens niet dat iemand met een studieschuld geen hypotheek kan krijgen. De schuld beperkt de leencapaciteit, maar de uiteindelijke mogelijkheden hangen af van de volledige financiële situatie.

Bijna een op de zeven heeft studieschuld verzwegen

Een van de opvallendste conclusies van het onderzoek is dat sommige starters bereid zijn hun studieschuld buiten beeld te houden bij een hypotheekaanvraag. Veertien procent van de ondervraagden met een studieschuld geeft aan dit weleens te hebben gedaan om meer te kunnen lenen.

Onder 30- tot 35-jarigen ligt het percentage op 18 procent. Ook tussen mannen en vrouwen is een verschil zichtbaar. Van de mannen zegt 17 procent de studieschuld weleens te hebben verzwegen, tegenover 12 procent van de vrouwen.

Daarnaast overweegt 30 procent van de respondenten met een studieschuld om deze bij een hypotheekaanvraag niet te vermelden. Bij de groep van 30 tot 35 jaar loopt dat percentage op tot 42 procent.

Die antwoorden betekenen niet dat al deze respondenten daadwerkelijk een hypotheek hebben gekregen door hun schuld achter te houden. Het onderzoek maakt onderscheid tussen mensen die zeggen dat zij hun schuld weleens hebben verzwegen en mensen die overwegen dit te doen.

Univé noemt de uitkomsten zorgwekkend. Volgens hypotheekadviseur Martine van Wieringen moeten woningkopers rekening houden met al hun financiële verplichtingen, zodat zij niet alleen een hypotheek kunnen krijgen, maar ook de maandlasten kunnen blijven betalen.

Het verzwijgen van een studieschuld kan bovendien grote gevolgen hebben. Een hypotheekverstrekker moet een juiste beoordeling kunnen maken van de financiële draagkracht van de aanvrager. Wie bewust onjuiste of onvolledige informatie verstrekt, kan problemen krijgen met de geldverstrekker en onder omstandigheden ook met de Nationale Hypotheek Garantie.

Zeven op de tien onvoldoende geïnformeerd tijdens studie

Het onderzoek legt ook een probleem bloot dat al begint voordat jongeren daadwerkelijk een woning willen kopen. Zeven op de tien ondervraagden geven aan tijdens hun studie onvoldoende te zijn geïnformeerd over de gevolgen van lenen voor een toekomstige hypotheek.

Vooral de groep tussen 25 en 29 jaar is kritisch. Van hen zegt 80 procent destijds onvoldoende informatie te hebben gekregen. Dat is de leeftijdsgroep waarin veel starters inmiddels met de financiële gevolgen van het leenstelsel worden geconfronteerd.

Veertig procent van de respondenten stelt achteraf minder geld te hebben geleend als zij vooraf hadden geweten welke gevolgen hun studieschuld zou hebben voor het kopen van een woning.

Ook hier zijn leeftijdsverschillen zichtbaar. Bij 25- tot 29-jarigen zegt 47 procent achteraf liever minder te hebben geleend. Onder 30- tot 35-jarigen is dat 41 procent en bij 18- tot 24-jarigen 31 procent.

De uitkomsten wijzen volgens Univé op een gebrek aan financiële voorlichting tijdens de studie. Studenten nemen beslissingen over lenen op een moment waarop het kopen van een woning vaak nog ver weg lijkt. Pas jaren later wordt duidelijk hoeveel invloed de opgebouwde schuld heeft op hun financiële mogelijkheden.

Volgens Van Wieringen begint de voorbereiding op een toekomstige koopwoning daarom al tijdens de studietijd. Studenten moeten weten welke gevolgen een lening later kan hebben, zodat zij beter kunnen beoordelen hoeveel zij daadwerkelijk willen lenen.

Onderzoek brengt ervaringen in kaart, geen landelijke aantallen

Univé liet het onderzoek uitvoeren onder 1.456 Nederlanders die hun eerste koopwoning hebben gekocht of van plan zijn dat binnen vijf jaar te doen. De gepubliceerde uitkomsten geven inzicht in de ervaringen en verwachtingen van deze groep.

Daarbij is een belangrijk onderscheid nodig. Wanneer een kwart van de respondenten met een studieschuld zegt daardoor geen woning te hebben kunnen kopen, betekent dit niet automatisch dat een kwart van alle Nederlandse starters in die situatie verkeert. Het gaat om antwoorden uit de onderzochte groep en om de gevolgen die respondenten zelf aan hun studieschuld toeschrijven.

Het onderzoek laat evenmin zien hoeveel euro hypotheek de gemiddelde starter daadwerkelijk misloopt. De gevolgen verschillen immers per persoon, afhankelijk van inkomen, hoogte van de studieschuld, terugbetalingsvoorwaarden en andere financiële verplichtingen.

Wel maakt het onderzoek duidelijk dat de studieschuld voor een aanzienlijk deel van de ondervraagde starters meespeelt bij de keuze wanneer en waar zij een woning kopen. Bij sommigen leidt dat tot aangepaste woonwensen of uitstel, terwijl anderen aangeven dat zij een gewenste woning helemaal niet konden kopen.

De combinatie van financiële beperkingen en onvoldoende kennis over de hypotheekregels is daarbij opvallend. Juist onder de groep die binnen enkele jaren een eerste woning wil kopen, bestaat nog veel onzekerheid over de werkelijke invloed van een studieschuld.