WASHINGTON – De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth heeft dinsdag 10 november op het laatste moment een afzettingsprocedure in het Huis van Afgevaardigden weten te ontlopen. Republikeinen blokkeerden met 211 tegen 204 stemmen een poging om acht aanklachten tegen hem rechtstreeks in behandeling te nemen. Daarmee krijgt de zwaar bekritiseerde minister voorlopig politieke bescherming, maar vanaf januari verandert de machtsverhouding in het Congres ingrijpend. De Democraten, die bij de tussentijdse verkiezingen van vorige week de meerderheid hebben veroverd, hebben al aangekondigd zijn optreden te willen onderzoeken. Hegseth zelf kiest ondertussen voor een opvallende verdediging: de omstreden militaire operaties waarover hij wordt aangesproken, zijn volgens hem uitgevoerd op rechtstreeks bevel van president Donald Trump.

De minister maakte dat dinsdag tijdens een persconferentie in het Pentagon opnieuw duidelijk. Hij verdedigde de Amerikaanse oorlog tegen Iran, aanvallen op vermeende drugssmokkelboten en militaire operaties tegen Venezuela en Jemen. Volgens Hegseth handelde het Pentagon daarbij rechtmatig en binnen de militaire bevelstructuur. De opdrachten kwamen van de president als opperbevelhebber, waarna hij ze zelf doorgaf aan de strijdkrachten.

"Every one was a lawful operation ordered by the Commander-in-Chief, then ordered by myself", verklaarde Hegseth. Daarmee koppelde hij de verantwoordelijkheid voor de militaire beslissingen nadrukkelijk aan het Witte Huis, zonder afstand te nemen van zijn eigen rol. Hij benadrukte juist dat hij volledig achter de operaties staat en ze opnieuw zou laten uitvoeren.

De verdediging is politiek gevoelig. Door steeds naar de presidentiële opdrachten te verwijzen, maakt Hegseth duidelijk dat de beslissingen niet op eigen initiatief zijn genomen. Tegelijkertijd betekent een bevel van de president niet automatisch dat iedere militaire operatie rechtmatig is. Juist die vraag vormt de kern van de beschuldigingen die inmiddels tegen hem zijn ingebracht.

Republikeinse meerderheid houdt afzetting tegen

Het initiatief voor de afzettingsprocedure kwam van Thomas Massie, een Republikeins afgevaardigde uit Kentucky die zich herhaaldelijk kritisch heeft opgesteld tegenover het beleid van Trump. Massie diende acht zogenoemde articles of impeachment in, waarin hij Hegseth beschuldigt van ernstige schendingen van de Amerikaanse Grondwet en zijn wettelijke bevoegdheden.

De aantijgingen hebben onder meer betrekking op het voeren van oorlog tegen Iran zonder voldoende toestemming van het Congres, dodelijke aanvallen op boten die worden verdacht van drugssmokkel en de Amerikaanse militaire operatie waarbij de Venezolaanse president Nicolás Maduro werd gevangengenomen. Ook het optreden van Hegseth tegenover politieke tegenstanders en militairen maakt onderdeel uit van de beschuldigingen.

Volgens Massie heeft de minister de grenzen van zijn bevoegdheden overschreden. De Republikein stelt dat de uitvoerende macht niet zelfstandig mag bepalen welke personen buiten een reguliere strafprocedure met dodelijk militair geweld worden aangevallen. Ook vindt hij dat de regering de wettelijke beperkingen op langdurige militaire operaties onvoldoende heeft gerespecteerd.

De Republikeinse leiding in het Huis van Afgevaardigden koos ervoor de aanklachten door te verwijzen naar de commissie voor Justitie. Daarmee werd voorkomen dat het voltallige Huis zich onmiddellijk over de afzetting moest uitspreken. Geen enkele Republikein stemde tegen deze procedurele blokkade, ondanks het feit dat een partijgenoot de aanklachten had ingediend.

Voor Hegseth betekent de stemming dat de huidige procedure vrijwel zeker niet meer tot een afzettingsbesluit leidt voordat de zittingsperiode van het huidige Congres afloopt.

Democraten nemen in januari het initiatief over

De politieke situatie verandert in januari 2027, wanneer het nieuwe Congres aantreedt. De Democraten hebben bij de tussentijdse verkiezingen aanzienlijke winst geboekt en nemen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden over. Ook in de Senaat verandert de machtsverhouding in hun voordeel.

De Democratische fractieleiding heeft al aangekondigd dat het functioneren van Hegseth uitgebreid onderzocht moet worden. Daarbij gaat het niet alleen om de militaire operaties, maar ook om zijn omgang met het Congres, het ontslag van hoge militairen en de besluitvorming binnen het Pentagon.

Hakeem Jeffries, de beoogde nieuwe voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, heeft zich uitgesproken voor het vertrek van de minister. Hij ziet de huidige afzettingspoging niet als het einde van de kwestie en wil dat de nieuwe meerderheid haar toezichthoudende bevoegdheden gebruikt.

Een nieuwe meerderheid kan parlementaire hoorzittingen organiseren, documenten opvragen en getuigen oproepen. Ook kunnen de Democraten opnieuw een afzettingsprocedure beginnen. Of zij daadwerkelijk voldoende steun krijgen om Hegseth uit zijn functie te verwijderen, staat echter niet vast.

Daarbij speelt een belangrijk juridisch verschil. Het Huis van Afgevaardigden kan met een gewone meerderheid besluiten een minister formeel aan te klagen, maar daadwerkelijke verwijdering uit zijn ambt vereist vervolgens een veroordeling door een tweederdemeerderheid in de Senaat. Zelfs wanneer de Democraten de aanklachten opnieuw indienen, is daarmee het vertrek van Hegseth dus niet automatisch verzekerd.

Oorlog met Iran verdeelt ook Republikeinen

De kritiek op Hegseth is de afgelopen maanden sterk toegenomen door het verloop van de Amerikaanse oorlog tegen Iran. De militaire campagne duurt inmiddels ongeveer acht maanden en heeft grote gevolgen gehad voor de Amerikaanse binnenlandse politiek.

Bij de tussentijdse verkiezingen verloren de Republikeinen veel zetels. Volgens verschillende analyses speelde de onvrede over de oorlog daarbij een belangrijke rol. Een peiling van Reuters en Ipsos liet zien dat een meerderheid van de Amerikanen wil dat het nieuwe Congres een einde maakt aan het conflict.

Ook binnen de Republikeinse Partij wordt gezocht naar verklaringen voor de verkiezingsnederlaag. Sommige partijgenoten verwijten Hegseth dat zijn optreden de regering politiek schade heeft berokkend. Anderen blijven achter de militaire koers staan en beschouwen de afzettingspoging als een poging om de regering-Trump te verzwakken.

Vicepresident JD Vance heeft eveneens erkend dat de oorlog tegen Iran heeft bijgedragen aan de verkiezingsverliezen van de Republikeinen. Dat betekent niet dat hij het vertrek van Hegseth steunt. Zowel Vance als Trump heeft de defensieminister publiekelijk verdedigd.

De president sprak maandag zijn vertrouwen uit in Hegseth en prees diens optreden tijdens de militaire operaties. Ook het Witte Huis verklaarde dat de minister de steun van Trump behoudt.

Hegseth legt verantwoordelijkheid nadrukkelijk bij Trump

Opvallend aan de verdediging van Hegseth is hoe nadrukkelijk hij de rol van de president benoemt. Tijdens zijn persconferentie verwees hij naar Trump als degene die de opdrachten voor de militaire operaties had verstrekt.

Daarmee probeert de minister de beschuldigingen in een bredere politieke context te plaatsen. Volgens hem is de afzettingspoging niet alleen tegen hem persoonlijk gericht, maar tegen de militaire koers van de gehele regering. Hij noemt de procedure politieke sabotage en stelt dat de aanvallen op Iran, Venezuela en vermeende drugstransporten binnen de wet vielen.

De officiële verklaring van het Witte Huis sluit daarbij aan. Daarin staat dat de betrokken operaties op bevel van de president zijn uitgevoerd, vervolgens door Hegseth zijn opgedragen en volgens de regering correct aan het Congres zijn gemeld.

De aanklagende Republikein Massie betwist juist dat deze gang van zaken voldoende wettelijke grondslag bood. Zijn verwijten richten zich onder meer op de War Powers Resolution, die beperkingen stelt aan militaire operaties zonder toestemming van het Congres.

Dat Hegseth stelt dat Trump hem opdracht gaf, beantwoordt daarom niet automatisch de juridische vragen. Ook een minister die presidentiële bevelen uitvoert, blijft verantwoordelijk voor zijn eigen handelen binnen de wettelijke bevoegdheden van zijn functie.

Trump onderzoekt volgens berichten mogelijke vervanging

Naast de dreiging van een nieuwe afzettingsprocedure speelt ook de vraag of Trump zijn minister zelf wil vervangen. CBS News meldde na de verkiezingen dat de president verschillende adviseurs heeft gevraagd of Hegseth op zijn post moet blijven.

Volgens bronnen van de Amerikaanse nieuwszender is daarbij onder meer de naam van de Republikeinse gouverneur Ron DeSantis van Florida genoemd als mogelijke opvolger. Het Witte Huis ontkent echter dat al een besluit is genomen en benadrukt dat Trump volledig vertrouwen heeft in zijn minister.

Voor Hegseth is dat een belangrijk verschil. Zolang hij de steun van de president heeft, kan hij zijn werk voortzetten, ondanks de kritiek vanuit het Congres. Wanneer Trump die steun intrekt, kan zijn positie veel sneller veranderen dan via een langdurige parlementaire afzettingsprocedure.

De minister heeft zelf geen plannen aangekondigd om vrijwillig op te stappen. Integendeel, tijdens zijn persconferentie liet hij weten zijn beleid te blijven verdedigen en zijn werkzaamheden bij het Pentagon voort te zetten.

De komende weken bieden hem daarvoor nog politieke ruimte. De Republikeinse meerderheid heeft de directe afzettingsdreiging voorlopig weggenomen en het huidige Congres zal waarschijnlijk geen nieuwe inhoudelijke stemming meer houden.

Vanaf januari ligt dat anders. Dan kunnen de Democraten de onderzoeken en politieke druk opvoeren, terwijl ook binnen de Republikeinse Partij de discussie over de gevolgen van de oorlog met Iran doorgaat.

Hegseth heeft de eerste confrontatie overleefd, maar zijn politieke toekomst hangt daarmee niet alleen af van het nieuwe Congres. Uiteindelijk zal ook bepalend zijn of Trump bereid blijft een minister te verdedigen die bij iedere nieuwe beschuldiging opnieuw benadrukt dat hij de opdrachten van de president uitvoerde.