WASHINGTON – De Amerikaanse Federal Reserve overweegt de rente in december in één keer met een half procentpunt te verhogen. Dat is twee keer zo veel als de gebruikelijke rentestap van 0,25 procentpunt. De mogelijkheid van zo'n ingrijpende maatregel is dinsdag 10 november nadrukkelijk op tafel gekomen nadat nieuwe inflatiecijfers lieten zien dat de prijsstijgingen in de Verenigde Staten hardnekkiger zijn dan economen hadden verwacht. Fed-bestuurder Christopher Waller had kort daarvoor gewaarschuwd dat een forse renteverhoging noodzakelijk kon worden wanneer de onderliggende inflatie opnieuw tegenviel. Dat scenario is met de publicatie van de cijfers werkelijkheid geworden.

De Amerikaanse consumentenprijzen stegen in oktober met 0,4 procent ten opzichte van september. Dat was iets minder dan de 0,6 procent in de voorgaande maand, maar de onderliggende inflatie ontwikkelde zich ongunstiger. Zonder de sterk schommelende prijzen van voedsel en energie bedroeg de stijging opnieuw 0,3 procent. Economen hadden gerekend op 0,2 procent. Het was de derde opeenvolgende maand waarin de kerninflatie op 0,3 procent uitkwam.

Voor de Federal Reserve is vooral die laatste ontwikkeling zorgwekkend. Wanneer de onderliggende prijzen iedere maand met 0,3 procent blijven stijgen, komt de geannualiseerde inflatie duidelijk boven de doelstelling van 2 procent uit. Dat maakt het moeilijker voor de centrale bank om te concluderen dat de inflatie voldoende onder controle is.

Waller wil grotere rentestap serieus overwegen

Christopher Waller, lid van het bestuur van de Federal Reserve, zei dinsdag tijdens een bijeenkomst in Londen dat hij in december in ieder geval een renteverhoging van 0,25 procentpunt wil steunen. Daarbij stelde hij een duidelijke voorwaarde: wanneer de kerninflatie in oktober opnieuw 0,3 procent of hoger zou uitvallen, moest volgens hem ook een verhoging van 0,50 procentpunt worden overwogen.

Enkele uren later bleek uit de officiële cijfers dat die grens inderdaad was bereikt. Daarmee krijgt de discussie over een grotere rentestap aanzienlijk meer gewicht.

Het huidige Amerikaanse rentetarief ligt tussen 3,75 en 4,00 procent. Bij een gebruikelijke verhoging van 0,25 procentpunt stijgt de bandbreedte naar 4,00 tot 4,25 procent. Wanneer de Fed kiest voor een dubbele verhoging, komt de rente direct uit tussen 4,25 en 4,50 procent.

Een dergelijke stap zou een duidelijke koersverscherping betekenen. In september verhoogde de Fed de rente nog met een kwart procentpunt. Tijdens de vergadering van 28 oktober bleef een verdere verhoging uit, hoewel twee bestuurders toen al voor een hogere rente pleitten.

Het besluit om de rente eind oktober ongemoeid te laten, werd genomen met tien tegen twee stemmen. De meerderheid wilde eerst meer economische gegevens afwachten. De nieuwste inflatiecijfers leveren nu argumenten op voor de bestuurders die vinden dat de centrale bank sneller moet ingrijpen.

Ook pleidooi voor twee afzonderlijke verhogingen

Niet alleen Waller vindt dat de rente verder omhoog moet. Lorie Logan, president van de Federal Reserve Bank van Dallas, verklaarde dinsdag dat naar haar oordeel minstens twee aanvullende renteverhogingen van elk 0,25 procentpunt nodig zijn om de inflatie terug te dringen.

Volgens Logan is het huidige renteniveau nog onvoldoende restrictief om de aanhoudende prijsstijgingen overtuigend onder controle te krijgen. Zij waarschuwde dat de Federal Reserve niet te lang moet wachten, omdat bedrijven en consumenten anders steeds meer rekening gaan houden met blijvend hoge inflatie.

Dat kan ertoe leiden dat bedrijven hun prijzen verder verhogen en werknemers hogere lonen eisen om hun koopkracht te beschermen. Wanneer dergelijke verwachtingen zich vastzetten, wordt het voor een centrale bank aanzienlijk moeilijker om de inflatie weer naar 2 procent terug te brengen.

Logan houdt rekening met een sneller tempo van renteverhogingen gedurende de winter. Tegelijkertijd benadrukt zij dat een geleidelijke aanpak voordelen kan hebben, omdat bedrijven, huishoudens en financiële markten dan meer tijd krijgen om zich aan hogere financieringskosten aan te passen.

De uitspraken van Waller en Logan betekenen overigens niet dat de Federal Reserve al gezamenlijk heeft besloten de rente met een half procentpunt te verhogen. Het definitieve besluit wordt genomen door het Federal Open Market Committee, waarin verschillende bestuurders en regionale centrale bankpresidenten zitting hebben.

Financiële markten reageren op dreiging hogere rente

De nieuwe inflatiecijfers en de waarschuwingen van Fed-bestuurders veroorzaakten dinsdag onrust op de internationale obligatiemarkten. Beleggers hielden nadrukkelijker rekening met een langere periode van hoge Amerikaanse rentetarieven en de mogelijkheid van een grotere verhoging in december.

Op de obligatiemarkten stegen de rendementen, wat betekent dat bestaande obligaties in waarde daalden. Ook de Amerikaanse dollar bleef sterk. Hogere rentes maken beleggingen in dollars doorgaans aantrekkelijker, vooral wanneer beleggers verwachten dat andere centrale banken hun rente minder snel zullen verhogen.

Voor aandelenmarkten is de ontwikkeling ingewikkelder. Een hogere rente maakt lenen duurder en kan de economische groei afremmen. Vooral ondernemingen die sterk afhankelijk zijn van externe financiering, kunnen daarvan gevolgen ondervinden. Tegelijkertijd kan een overtuigende aanpak van inflatie op langere termijn juist bijdragen aan meer prijsstabiliteit en economisch vertrouwen.

Een grotere renteverhoging raakt bovendien de Amerikaanse woningmarkt. Hypotheken en andere leningen kunnen duurder worden, waardoor het voor huishoudens moeilijker wordt een woning te kopen of bestaande schulden te herfinancieren. Ook bedrijven krijgen te maken met hogere rentelasten wanneer zij nieuwe investeringen met geleend geld willen financieren.

Renteverhoging botst met wensen van Trump

De koers van de Federal Reserve staat op gespannen voet met de wensen van president Donald Trump. Die heeft herhaaldelijk aangedrongen op lagere rentetarieven om de Amerikaanse economie te stimuleren en de financieringskosten voor bedrijven en huishoudens te beperken.

De centrale bank heeft echter een eigen wettelijke opdracht. Zij moet streven naar stabiele prijzen en maximale werkgelegenheid. Wanneer inflatie te hoog blijft, kan het noodzakelijk zijn de rente te verhogen, ook wanneer de regering liever een soepeler monetair beleid ziet.

De situatie is extra gevoelig omdat de Amerikaanse economie ondanks de hogere rente relatief sterk blijft groeien. De consumentenbestedingen zijn veerkrachtig en de arbeidsmarkt vertoont volgens de Federal Reserve nog geen grote verslechtering. Dat geeft de centrale bank ruimte om de inflatie krachtiger te bestrijden zonder onmiddellijk rekening te hoeven houden met een ernstige economische terugval.

Toch blijft het risico bestaan dat verdere renteverhogingen de economische groei uiteindelijk sterker afremmen dan bedoeld. De gevolgen van rentebesluiten werken doorgaans met vertraging door in de economie. Daardoor moet de Fed voorkomen dat zij te weinig doet tegen de inflatie, maar ook dat zij de rente verder verhoogt dan uiteindelijk nodig blijkt.

Besluit valt op 9 december

De volgende rentevergadering van de Federal Reserve staat gepland voor 8 en 9 december. Tot die tijd zullen bestuurders aanvullende economische cijfers en ontwikkelingen op de financiële markten beoordelen.

De discussie gaat daarbij niet uitsluitend over de vraag of de rente omhoog moet, maar vooral over de omvang van de verhoging. Een stap van 0,25 procentpunt zou aansluiten bij het gebruikelijke tempo van renteverhogingen, terwijl een verhoging van 0,50 procentpunt een krachtiger signaal zou afgeven dat de centrale bank de aanhoudende inflatie niet accepteert.

Met de tegenvallende inflatiecijfers van oktober is de mogelijkheid van die grotere rentestap nadrukkelijker in beeld gekomen. Of daarvoor binnen het rentecomité voldoende steun bestaat, moet tijdens de decembervergadering blijken.